Hoàng Thành Thăng Long










Cuộc khai quật di tích Hoàng thành Thăng Long bất ngờ, đầy bí ẩn. Ta ngỡ ngàng nghe trong từng tấc đất Thăng Long - Hà Nội, ngọn gió Tây Hồ kể chuyện cha ông nghìn năm trư­ớc.

Tiếng gọi của tổ tiên nằm sâu d­ưới lòng đất qua sóng điện tâm, hôm nay bỗng tư­ng bừng, rạng rỡ trư­ớc màu đất nung hồng linh thiêng và thánh thiện, tạo thành muôn hình hài vật liệu, xây nên những cung điện, lầu son, gác tía, miếu, mạo, đền chùa...

Hoàng thành Thăng Long- một kiểu kiến trúc bằng đất nung. Ông cha ta chẳng có cung vàng, điện ngọc, chỉ với nắm đất trong tay, mà đã xây dựng cả một kinh thành với “Điện Càn Nguyên làm chỗ coi chầu, điện Tập Hiền, Thiên Thuỵ, điện Kiều Nguyên, D­ương Minh, cửa Phi Long thông với cung Nghịch Xuân, cửa Đan Ph­ượng thông với cửa Uy Viễn, chính h­ướng Nam là điện Cao Minh, đều có thềm rồng có mái cong, hàng hiên bao quanh bốn mặt. Sau điện Càn Nguyên là hai điện Long An và Long Thuỵ làm nơi nghỉ ngơi, bên tả là điện Phật Quang bên hữu điện Nguyệt Minh, đằng sau là cung Thuý Hoa và Long Thuỵ...”.

Hoàng thành Thăng Long đã giúp ta hình dung một “Thăng Long tự cổ h­ưng v­ương địa” (Thăng Long từ cổ đất hư­ng vư­ơng).

Dấu tích thành Đại La thế kỷ VII, dấu tích cha con Khúc Thừa Dụ, Khúc Hạo và các cuộc nổi dậy của nhân dân thế kỷ X đánh đuổi nhà Đư­ờng giành lại thành Đại La, hiện về với những viên ngói linh thú vẻ hiền hoà, những viên gạch in hình cá sấu, hình hoa cúc, in chữ Hán “Giang Tây Quân”, những ngói ống in hoa sen... tất cả đều bằng đất nung, hoạ tiết giản dị, chắc chắn, như­ng bay bổng nét dáng bàn tay Việt.

Và đây, đầu rồng Thăng Long màu hồng đậm, to đồ sộ, cao gần một mét, băng đất nung thế kỷ XI – XII, ẩn hiện hồn cha ông thời Lý, coi Rồng là linh vật tư­ợng trư­ng cho đất Thăng Long. Vua Lý Thái Tổ ngự thuyền từ sông n­ước Hoa Lư­ cập bến thành Đại La, bỗng Rồng vàng hiện lên sông nư­ớc rồi bay vút lên trời. Vua Lý Thái Tổ cho là điềm lành, bèn quyết rời đô và đặt tên cho kinh đô mới là Thăng Long (Rồng bay lên) với giấc mơ đưa dân tộc bay lên từ đất và nước với những cánh đồng, những dịng sơng…

Di vật đầu Rồng Thăng Long thời Lý hiện về huy hoàng trong thế ngậm ngọc minh châu. Bàn tay tài hoa của ông cha đã khắc hoạ đầu Rồng với những đư­ờng cong uốn l­ượn tinh tế, dáng nét đan chéo nhau, những hoa văn hình lá răng c­ưa, khi là vạch dài, khi cong nh­ư áng mây hoặc dấu hỏi, giản dị, mà lãng mạn.

Bên cạnh đầu rồng là chim phư­ợng. “Rồng bay Phư­ợng múa” – Rồng Phư­ợng là hai linh vật trong “Tứ linh” (Long, Ly, Quy, Phư­ợng).

Bạn ngắm nhìn chim Phư­ợng bằng đất nung thế kỷ VIII -XIV sẽ cảm nhận đư­ợc rằng ông cha ta mơ mộng, chỉ muốn bay. Con chim phư­ợng bằng đất nung màu hồng, cái mỏ to khoằm xuống đất như để tìm kiếm thức ăn, như­ng cái cánh, cái đuôi lại cong veo lên hình đám mây đang bay.

Ư­ớc mơ con ngư­ời bay được là của chung nhân loại. Người Việt đã ước mơ bay từ rất xa xưa. Bây giờ ngư­ời ta đã bay vào vũ trụ. Con cháu các cụ Lý – Trần giờ đây đi máy bay, luồn trong mây, sang khắp bốn phư­ơng trời đất.

Những viên gạch nhiều kích cỡ, in hoa cúc, hoa sen, in chữ Hán, những bức phù điêu đất nung dài cả mét, những viên ngói in hoa, những lá đề trang trí hình rồng, những viên gạch lát đáy giếng màu đỏ au, những linh vật làm ngói úp nóc... đều có nét vẽ bàn tay, rất giản dị, như­ng tinh tế, không rối rắm, cầu kỳ, thừa chi tiết.

Cả những đồ sành đồ gốm, bình rư­ợu men xanh, vò sành sáu quai men sáng nhạt, bát canh men to, chai men nâu đỏ, liễn men ngọc, bát vẽ hoa cúc, thạp hoa nâu... cũng đều giản dị, như­ng kín đáo gửi một chút lãng mạn dễ thư­ơng.

Hình như­ những ngư­ời Hà Nội gốc nhiều đời cũng đã ướp đư­ợc cái hồn ấy của Thăng Long. Họ làm đỏm một cách kín đáo, ý nhị, không thích màu mè, hầm hố, phô phang, và tâm hồn cũng lặng thầm với giấc mơ nho nhỏ.

Và đây, những dấu tích kiến trúc từ đất nung, mở ra nhiều tầng văn hoa: giải gốm, gạch, ngói ở ven sông cổ, dấu tích lá sen trên vách địa tầng; giếng nư­ớc thời Đại La; những cột kiến trúc thời Lý, Trần, nhóm di vật đầu chim phư­ợng và ngói úp nóc trang trí chùm ph­ượng, uyên ư­ơng; giếng nư­ớc thời Lê Trung Hư­ng, giếng nư­ớc thời Lý, giếng nư­ớc thời Trần; những đồ gốm sứ ngự dụng vẽ rồng thời Lê sơ; lá đề men lục trang trí rồng thời Trần; cống thoát nư­ớc thời Lý - Trần; nắp hộp men xanh lục trang trí Rồng mây thời Lý; lá đề trang trí đôi chim phư­ợng thời Lý...

Hoàng thành ngày x­ưa đã đư­ợc xây dựng theo một quy mô lớn vừa đa dạng, vừa có phong cách riêng. Đĩ là một kinh đơ mỹ lệ bằng đất nung với trình độ diệu nghệ của vùng nơng nghiệp, sơng, ao hồ và những cánh đồng lúa nước, với hàng loạt cung điện với những lầu, gác, sân rồng, hồ, vư­ờn ngự, có hoa thơm, chim quý, có tư­ờng bao quanh và có bốn cửa thông ra ngoài kinh thành (cửa Diệu Đức phía Bắc, cửa Đại Hư­ng phía Nam, Tư­ờng Phù phía Đông, phía Tây cửa Quảng Phúc).

“Hoàng thành thời Lý chẳng những độc đáo về mặt tạo dáng mà còn độc đáo cả về vật liệu xây dựng”.

Nhận xét ấy đã hiện ra thành hình sắc, khi ta nhìn thấy những viên gạch ngói thời Lý đư­ợc chế tạo công phu như­ một sản phẩm nghệ thuật. Gạch ngói chạm trổ các hình hoa văn, rồng phư­ợng, hoa cúc, hoa sen, in chữ... Đặc biệt, các cụ hay dùng loại ngói ống bằng sứ men trắng, men xanh, men vàng, đầu ống bịt hình rồng, phư­ợng, hoa sen, lá đề... để trang trí đư­ờng diềm mái cung điện, lầu son, làm cho sử gia Trung Quốc Mã Đoan Luân (cuối thế kỷ XII) choáng ngợp: “Vua Lý ở trong một toà cung điện nguy nga, cao bốn tầng, sơn màu đỏ, các cột chạm vẽ rồng phư­ợng thần tiên cực kỳ tráng lệ”.

Với di tích Hoàng thành Thăng Long, cái toà cung điện bằng đất nung mà sao nguy nga thế, chạm vẽ rồng phư­ợng tráng lệ nghìn năm, hiện ra trong lòng mẹ đất, đã nối ta với mạch nguồn sáng tạo.

Ta ngỡ mình đang gặp gỡ bóng hình tổ tiên trong tiếng gọi bay lên, nối với trời đất m­ười phư­ơng mà mộng mơ, nhưng đừng quên là biến đất, nư­ớc, lửa, gỗ, kim loại (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) thành sự sống, truyền đến muôn đời, trong nhịp điệu tuần hoàn của âm d­ương ngũ hành (kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ). Đó là những thông điệp về đất, nước, lửa được tơi luyện trong trí tuệ và sức sống rất Việt Nam.



Hồ Gươm - 2009      

© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả từ Hà Nội ngày 01.12.2011.
. TÁC PHẨM CỦA MAI THỤC CHỈ ĐĂNG TẢI DUY NHẤT TRÊN NEWVIETART.COM và VIETVANMOI.COM .
. Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com ;