Harriet Beecher Stowe
(1811- 1896)

Harriet Beecher sinh ngày 14 tháng 6, 1811 ở Litchfield, Connecticut, bà mất ngày 1 tháng 7, 1896 ở Hartford, Connecticut. Cha bà là mục sư Lyman Beecher, thuộc giáo phái Tự trị Giáo đoàn theo chủ nghĩa bãi nô sinh trưởng ở Boston. Mẹ bà là Roxana Foote Beecher (Roxana qua đời khi Harriet mới lên bốn), và là em của vị mục sưdanh tiếng Henry Ward Beecher. Ngoài ra, bà có hai người em là những nhà hoạt động xã hội nổi tiếng: Charles Beecher và Isabella Beecher Hooker. Harriet Elizabeth Beecher Stowe được giáo dục rất khắt khe theo tinh thần thanh giáo. Năm 25 tuổi bà lấy giáo sư thần học Calvin Ellis Stowe. Bà bắt đầu viết báo từ những năm 30 bởi bà quan tâm tới những vấn đề xã hội đương thời, đặc biệt vấn đề nô lệ da đen ở miền Nam nước Mỹ (nơi bà đã sống 18 năm). Tác phẩm đầu tay của bà là truyện ngắn Hoa tháng Năm (The Mayflower, 1843). Stowe nổi tiếng với tác phẩm Túp lều bác Tom (Uncle Toms Cabin, 1852). Bà kịch liệt lên án chế độ nô lệ đối với người da đen đang thịnh hành ở miền Nam nước Mỹ. Tên đầy đủ của tiểu thuyết là Túp lều của bác Tôm hay Đời sống trong đám người Hạ đẳng (Uncle Toms Cabin or Life among the Lowly). Tiểu thuyết xuất bản đúng lúc phong trào giải phóng nô lệ đang dâng lên sôi nổi ở miền Nam nước Mỹ. Năm 1853, nữ văn sĩ xuất bản cuốn Cốt lõi của Túp Lều bác Tôm (A Key to Uncle Toms Cabin) với những tư liệu thực để minh chứng cho hiện thực trong tiểu thuyết Túp lều bác Tôm. Năm 1856, bà xuất bản tiểu thuyết thứ hai về chế độ nô lệ Dret, chuyện về cái đầm lầy thảm thiết (Dred, a tale of the Great Dismal Swamp), qua tiểu thuyết này, nữ văn sĩ cho thấy quyền nổi dậy của những người nô lệ da đen. Họ chưa tiến tới đấu tranh vũ trang để giải quyết xung đột, vì ở họ còn có những thành kiến tôn giáo và xã hội.

Trong những năm 60 và 70 Stowe tiếp tục viết truyện ngắn, tiểu thuyết, bút ký, làm thơ. Trong số đó có Vị hôn thê của Mục sư (The Ministers Wooing, 1859), kể về mối tình của Mục sư Hopkins và cô gái Mary Scudder.

Stowe là nhà văn người Mỹ gốc Âu tích cực ủng hộ chủ nghĩa bãi nô. Tiểu thuyết công kích sự tàn bạo của chế độ nô lệ đang hiện hành ở Mỹ Uncle Tom's Cabin (Túp lều của Bác Tom, 1852) của bà đến với hàng triệu người trong dạng tiểu thuyết và kịch nghệ, Sáng tác của Stowe đóng góp vào sự hình thành chủ nghĩa hiện thực phê phán trong văn học Mỹ.

TỪ NGÒI BÚT TỚI XÓA BỎ CHẾ ĐỘ NÔ LỆ Ở MỸ

Năm 1832, gia đình Stowe dời về Cincinnati, nơi có nhiều hoạt động bãi nô. Ở đây, người cha trở thành viện trưởng đầu tiên của Chủng viện Thần học Lane. Ở Cincinnati, bà được nghe những câu chuyện kể về chế độ nô lệ và Tuyến Hỏa xa ngầm (Underground Railroad) - những hoạt động bí mật giải thoát nô lệ đưa lên miền Bắc . Xúc động trước hiện thực ấy, Stowe sáng tác tiểu thuyết Túp lều của Bác Tôm, với nhân vật chính là một người Mỹ gốc Phi. Năm 25 tuổi Harriet lấy giáo sư thần học Calvin Ellis Stowe. Harriet và Calvin có bảy người con. Cái chết của Samuel Charles vì dịch tả năm 1848 làm Stowe thấy mình có đồng tâm trạng với những bà mẹ nô lệ mất con khi chứng kiến con cái mình bị bắt đem đi bán. Đây là một trong những lý do thúc giục bà viết Túp lều của Bác Tom; trong đó có đoạn viết về người phụ nữ nô lệ Eliza Harris bỏ trốn sau khi con trai của bà bị tách rời khỏi mẹ để đem đi bán.

Việc ra đời Đạo luật Nô lệ Bỏ trốn (Fugitive Slave Law,1850 ) đã thúc đẩy Stowe tham gia tích cực phong trào bãi nô. Người em dâu của Stowe gởi cho bà một lá thư, trong đó có đoạn viết:

- Harriet, nếu có được văn tài như chị, tôi sẽ viết một điều gì đó khiến cả dân tộc này phải thấy rõ chế độ nô lệ là đáng nguyền rủa biết bao.

Sau khi lớn tiếng đọc bức thư trước những đứa con của bà, Harriet đột ngột vò nát miếng giấy trong tay và nói:

- Tôi sẽ viết cái gì đó bao lâu tôi còn sống.

Túp lều của Bác Tom khởi đầu chỉ là một truyện dài được đăng từng kỳ trên một tuần báo chủ trương bãi nô - tờ National Era, ở Washington. Stowe viết tiểu thuyết “Túp lều của bác Tom” dựa trên kinh nghiệm bản thân: bà quen thuộc với chủ đề nô lệ, với phong trào bãi nô, và tuyến hỏa xa ngầm bởi vì Kentucky, nơi Stowe từng sinh sống, là một tiểu bang ủng hộ chế độ nô lệ.

Tiểu thuyết Túp lều của bác Tôm xuất bản năm 1852. Trong vòng một tuần lễ sau khi được phát hành ở Mỹ, sách của bà bán được 10.000 bản – một hiện tượng vào thời đó – con số này lên đến 300.000 bản trong năm đầu tiên. Tại Anh, số ấn bản được bán ra còn cao hơn. Đến năm 1854, sách của bà được dịch ra 60 ngôn ngữ.

Túp lều bác Tom" kể về cuộc đời của những người nô lệ da đen và chủ nô vào những năm 40 của thế kỷ 19 ở Mỹ. Nhân vật Bác Tôm là một nô lệ người Mỹ gốc Phi.ở Kentucky, bị bán qua tay nhiều chủ nô, bị chủ nô là Shelby đem bán cho chủ nô thứ hai là St. Clare, rồi lại rơi vào tay chủ trang trại trồng bông độc ác , bị chủ nô Robert Shelby đánh đập tàn nhẫn tới chết, vì bác không nghe lời hắn mà quyết bảo vệ lý tưởng của mình. Tác phẩm cũng kể về số phận của Eliza cùng đứa con bỏ trốn. Người mẹ dũng cảm Eliza đã hy sinh tất cả để cứu đứa con khỏi rơi vào tay một tên buôn nô lệ tàn ác; đó là một người vợ tha thiết yêu chồng con - George Harris và con trai Harry. Với sự trợ giúp của những người chống chế độ nô lệ (Quaker) họ sang được nơi đất hứa Canada (nơi không có chế độ nô lệ như ở Mỹ).

Tiểu thuyết mô tả cuộc sống của các nô lệ, mô tả sự độc ác, tàn bạo của các chủ nô , đồng thời cũng khẳng định tình yêu thương có thể vượt qua mọi thứ để chiến thắng.

Văn phong trong “Túp lều của bác Tom” thể hiện tình cảm Cơ Đốc lãng mạn, rất được yêu thích vào lúc ấy. Stowe thường miêu tả chính xác đến từng chi tiết, khắc họa chân dung đời sống xã hội đương thời với sự nhận thức sâu sắc về tính phức tạp của nền văn hóa bà đang sống, qua đó bà chuyển tải những đặc điểm văn hóa ấy đến người đọc.

Tác phẩm của Stowe tạo được ảnh hưởng lớn ở miền Bắc Hoa Kỳ. Có thêm hàng ngàn người ủng hộ phong trào bãi nô. Tuy nhiên, tình trạng phân hóa giữa miền Bắc và miền Nam càng bị khoét sâu hơn. Miền Nam cho rằng tác phẩm này không miêu tả chính xác cuộc sống miền Nam, xem nó là sự cáo buộc dành cho các định chế xã hội tại đây, và ban hành những biện pháp khắt khe như cấm phổ biến và bắt giữ bất cứ ai sở hữu tác phẩm này; nó không được đọc rộng rãi ở miền Nam. Vào đầu cuộc Nội chiến Hoa Kỳ năm 1861, việc Vương quốc Anh xem xét lập trường hậu thuẫn miền Nam khiến Stowe nỗ lực nhắc nhở người dân Anh về lời hứa của họ ủng hộ các nộ lệ. Nhờ đó nước Anh giữ thái độ trung lập suốt chiến tranh. Năm 1862, Stowe đến gặpLincoln và yêu cầu tổng thống nỗ lực nhiều hơn để thúc đẩy công cuộc giải phóng nô lệ. Con gái của bà, Hatty, có mặt trong buổi hội kiến giữa Stowe và Lincoln, thuật lại rằng câu nói đầu tiên Lincoln thốt ra"Vậy ra bà là người phụ nữ nhỏ bé đã viết nên tác phẩm gây ra cuộc chiến vĩ đại này. (So this is the little lady who started this big war.)

Cuộc nội chiến ở Mỹ (1861-1865) là cuộc tranh chấp quân sự giữa chính phủ Liên bang của Tổng thống Abraham Lincoln và 11 tiểu bang phía Nam đứng đầu là Jefferson Davis- cựu sĩ quan quân đội Mỹ - chống lại việc ông Lincoln muốn thay đổi dự luật để xóa bỏ thể chế nô lệ. Cuộc phân tranh Nam-Bắc kéo dài 4 năm và chấm dứt khi quân miền Nam đầu hàng năm 1865.

Nhiều sử gia tin rằng Túp lều của Bác Tom là nhân tố quan trọng dẫn đến cuộc nội chiến, là cuộc chiến đã giúp xóa bỏ chế độ nô lệ ở nước Mỹ.






© Tác giả giữ bản quyền .
. Cập nhật trên Newvietart.com ngày 29.11.2011 theo bản gởi của tác giả từ Sài Gòn.
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com