AUGUST FRIEDRICH VON KEKULE
(1829-1896)

Cuộc đời August Friedrich von Kekule nằm trọn trong thế kỷ của Cách mạng kỹ thuật lần thứ nhất. Ông nhận ghế Giáo sư hóa học ở Gand (Bỉ) năm 1858. Năm 1865 ông là Giám đốc Viện hóa học Trường đại học tổng hợp Bonn. Ông sáng tạo thuyết hoá trị 4 của cacbon, ông nêu giả thuyết các liên kết bội của cacbon, phân biệt hợp chất mạch hở và hợp chất mạch vòng, đề xuất công thức 6 cạnh của benzen. Ông để lại phương pháp kinh điển điều chế phenol và nhiều tổng hợp hữu cơ khác.

Ngày 11 tháng 3 năm 1890, kỷ niệm 25 năm ngày A. F. Kekule công bố cấu trúc vòng 6 cạnh của benzen và xây dựng toàn bộ cơ sở khoa học của chuyên ngành các hợp chất thơm, Hội hóa học Đức tổ chức ở Berlin “Hội vòng benzen”. Ngày 27.3.1895, Hoàng đế Wilhelm đệ nhị đã tặng ông danh hiệu quý tộc (von). Nhà hóa học- người sáng lập Hội hóa học Đức - August Wilhelm Hofmann đánh giá những cống hiến của Kekule :

- Nếu có thể được, tôi xin đổi tất cả các phát minh của tôi chỉ để lấy một ý tưởng của Kekule.

Giấc mơ của nhà hóa học Kekule

Theo thuyết kiểu của nhà hóa học Pháp Charles Cerhardt thì các nguyên tố hóa học liên kết với nhau theo một số kiểu mẫu cơ bản. Đó là kiểu nước, kiểu amoniac, kiểu axit clohidric, kiểu hiđro. Chẳng hạn rượu etylic là một hợp chất kiểu nước. Phát hiện của Cerhardt là gợi ý cho Kekule có tầm nhìn tổng quát về tính chất cơ bản của các loại hợp chất, đồng thời đề xuất lý thuyết về hoá trị và sự tạo thành mạch cacbon trong chất hữu cơ. Trong “Hội vòng benzen”, Kekule kể giấc mơ vòng 6 cạnh khép kín:

- Một lần tôi ngồi viết sách, nhưng không sao làm việc được, tư tưởng của tôi đang hướng vào chuyện khác. Tôi quay ghế về phía lò sưởi và thiu thiu ngủ. Trước mắt tôi lởn vởn hình ảnh các nguyên tử, từng nhóm nhỏ dính nhau lờ mờ ở xa. Những hình tượng ấy cứ lặp đi lặp lại nhiều lần và dần dần tôi nhận ra một hình ảnh đậm nét hơn trong cả bức tranh phức tạp. Đó là những chuỗi nguyên tử dài luôn chuyển động, nhiều lần cụm lại với nhau giống như những con rắn uốn lượn. Và rồi kia! Một trong những con rắn ấy cắn vào đuôi của mình tạo thành vòng khép kín như chế nhạo trước mắt tôi. Như bị sét đánh, tôi bừng tỉnh và thức hết đêm để hoàn thành lý thuyết của mình.

Kekule kết thúc:

- Các bạn trẻ, hãy học cách nằm mơ, có thể khi ấy các bạn sẽ tìm thấy sự thực… Chỉ có điều đừng có công bố các giấc mơ của chúng ta trước khi chúng được kiểm nghiệm bằng các hiểu biết tỉnh táo.

6 chú khỉ và 6 nguyên tử cacbon trong benzen

Người đời sau đã thêu dệt giai thoại về sự phát hiện vòng benzen bằng sự tinh nghịch của 6 chú khỉ:

. Một hôm Kekule ngồi trên xe buýt ở London và nghĩ mãi chưa tìm ra được một cấu tạo nào tương ứng với các tính chất của benzen. Ông mơ màng nhìn ra ngoài xe và chợt thấy trên cành cây ở công viên 6 con khỉ, con nọ bám chân con kia để đánh đu và tạo thành một vòng 6 cạnh. Nhìn chúng bám nhau đu, trong đầu Kekule nảy ra ý:”Phải chăng 6 nguyên tử cacbon trong benzen cùng liên kết với nhau như 6 chú khỉ vui tính bám nhau thành vòng tròn mà đu.”

Giai thoại này làm ta liên tưởng tới giai thoại nhìn táo rơi mà Newton tìm ra luật vạn vật hấp dẫn, nhìn ấm nước đang sôi mà Watt chế ra máy hơi nước.









© Tác giả giữ bản quyền .
. Cập nhật trên Newvietart.com ngày 18.08.2011 theo bản gởi của tác giả từ Sài Gòn.
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com