hần đông dẫn chứng thơ lãng mạn, thường lấy thơ của Pháp làm đặc trưng. Trong trường học giảng văn bài thơ le lac của LAMARTINE(1790-1869)
làm tiêu biểu cho chủ nghĩa lãng mạn.Từ ngày chữ Việt Nam được viết theo mẫu tự La tinh, vô tình dẫn đến cắt đứt với dòng văn học Hán Nôm mấy ngàn năm trước đây, vì cho đến đầu thế kỷ 21 này không còn mấy người Việt Nam biết đọc văn học cổ điển của mình.
Có một bài thơ của thi sĩ Việt Nam Cao Bá Quát, sinh sau Lamartine gần hai mươi năm, vẫn đầy ắp tình cảm lãng mạn đặc trưng cho chủ nghĩa lãng mạn Việt Nam, nhưng không ai giảng dạy bài thơ này,. Aáy là bài thơ VIẾT VỘI THƯ TÌNH TRONG ĐÊM TRĂNG MƯỜI BẢY (thập nhất dạ thừa nguyệt tẩu bút ký hữu nhân) của Cao Bá Quát.
Nguyên văn bài thơ chữ Hán ,tạm chuyển ra thơ sáu chữ:
Trời cao lấm tấm ánh sao
Trăng sáng phẳng như măt nước
Sang mùa, hồn nhiên dế gáy
Gió thu khải nhạc dạo đầu
Trước nhà, người đẹp trầm lặng
Ngồi tựa lan can buồn sao!
Rồi đứng nhìn đêm trăng sáng
Bước đi duyên dáng luyến lưu
Không sợ đêm dài sương lạnh
Nàng lo trăng sớm phai màu
Nhớ tuổi vừa tròn mười sáu
Đẹp như trăng thắm ban đầu
Thêm tuổi, tiếc thời sung mãn
Nàng ngỡ dung nhan bền lâu
Đành bọc trăng vào tà áo
Giữ lại hương sắc thuở nào
Cắt áo viết lời nhung nhớ
Gửi chàng ước vọng bên nhau.
.
Đọc bài thơ trên,ai mà không cảm nhận đươc nỗi lòng người nữ trong cuộc. Nhưng nàng là ai? Người con gái mười bảy, mười tám hay ngoài tuổi hai mươi?
Dù ở độ tuổi nào, Cao Bá Quát cũng khái quát rằng nàng vẫn khát
vọng yêu đương nồng thắm,yêu dữ dội như tuổi trăng rằm, bây giờ với dung nhan có phôi pha đi ít nhiều (theo ý nghĩ của nàng), nhưng vẫn còn đủ sức hút lãng mạn cũa tình yêu, bằng chứng hiển nhiên là hành nàng có hành vi cắt vạt áo thấm đẫm trăng dề thư gửi người tình (người xưa viết thư bằng bút lông trên vải).
Cao Bá Quát dùng từ rất dộc đáo ởû đề bài với thập thất dạ (đêm mười bảy), nghĩa là trăng sau rằm hai ngày, vừa mọc muộn hơn vừa vơi độ sáng, có thể ngầm ám chỉ tuổi của người nữ trong cuộc, nàng ở tuổi mười bảy chăng? Nàng cực kỳ tinh tế nên e ngại mình kém đẹp hơn thuở mười sáu:
Thiếp niên nhị bát thời
Doanh doanh chính tương tự
Trương đại ái dư nghiên
Thượng tưởng dung nhan mi
(nhớ tuổi vừa tròn mười sáu
đẹp như trăng thắm ban đầu
thêm tuổi ,tiếc thời sung mãn
nàng ngỡ dung nhan bền lâu)
Cao Bá Quát với quan niệm người và thiên nhiên cùng tương tác nên có thể đồng cảm và bổ sung cho nhau, người con gái cho tình yêu của mình thấm đẫm ánh trăng khuya bằng cách bọc trăng vào tà áo với chữ viết của nàng:
Nọa y hiệt kỳ quang
Bất nhẫn nhàn phao trí
Tài hợp hoan kỷ thư
Ký tử tâm trung sự
(đành bọc trăng vào tà áo
giữ lại hương sắc thuở nào
cắt áo viết lời nhung nhớ
gửi chàng ước vọng bên nhau)
nếu thơ là gợi ý thẩm mỹ của tác giả, độc giả tự khám phá ra những điều thú vị, thì bài thơ này là tuyệt tác của thi hào Cao Bá Quát. Với bút pháp đậm đặc tượng trưng, làm vượt xa những bài thơ hiện thực lãng mạn của phương tây thế kỷ 18, 19. Mở đầu bài thơ không hề có tư ømùa thu, thế mà không khí đêm thu tràn ngập với các từ: minh nguyê t(trăng sáng), thủy(nước), hậu trùng (côn trùng theo từng mùa), kim phong (điển tích chỉ gió thu)…. Những hình tượng trăng sáng, nước trong và phẳng lặng, tiếng dế kêu, tiếng gió nhẹ… gợi lên một đêm mùa thu đầy nhớ nhung, xao xuyến. Cao Bá Quát còn có một thông điêp: hệ qủa của dòng chảy hiện tượng tự nhiên là không tránh khỏi, không ngăn chăn, không gò ép được . Vào mùa thu, ánh trăng đẹp nhất, dế hồn nhiên gáy vang, gió thổi hiu hiu mát… Và dẫn đến những cô gái dậy thì mong ngóng kết duyên.
Không ai phủ nhận thơ lãng mạn, tượng trưng và các trào lưu thơ phương tây khác, đăc biệt là thơ Pháp có tác dụng tích cực đến thơ mới ở Việt Nam, thúc đẩy nền văn học đương đại tiến triển. Nhưng chưa ai nghiên cứu. Vì bỏ quên nền văn học Hán Nôm mà văn học Viêt Nam bị trì trệ, không đứng trên đôi chân truyền thống ngàn năm, nên bế tắc trong nhiều lãnh vực văn hóa. Nếu chỉ bắt chước người khác thì không mong gì bàêng đươc người ta, nói gì đến có tác phẩm độc đáo tầm cỡ quóâc tế. Phải chăng thơ lãng mạn thế kỷ 20 ở Việt Nam, kể cả thơ lãng mạn cach mạng cũng không vượt qua bút pháp của Lamartine, Victor Hugo…?!
Văn học nói chung và thơ ca nói riêng nên bắt nguồn từ dòng suối CHỮ NHO (Hán Nôm) vốn có ở Viêt Nam. Muốn vậy, trường học nên dạy chữ Nôm, chữ Hán từ độ tuổi niên thiếu.
Trong tập tản văn
NHỮNG CHỮ QUA CÂU TÂM LINH
tải đăng ngày 27.12.2007.
