Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





Về Ngang Văn Khoa Nhớ Thầy Tôi



M ỗi bận về ngang Văn Khoa Saigon xưa (nay là trường Đại Học Xã Hội &Nhân Văn Tp Hồ Chí Minh),tôi thường đưa mắt nhìn phía trái cổng ra vào .Dãy phòng học mái fibro xây dựng thêm sát vách đài Truyền hình số 9 Saigon của “muôn năm cũ”,giờ chỉ còn là chiếc bóng nhạt nhòa - Nơi in dấu vết những ngày đi cours Chứng chỉ Ngữ học Việt Nam - cái Chứng chỉ đối với tôi thật hóc búa,phải đánh vật 2 năm(3 khóa thi) mới đạt Bình Thứ.Và không biết có phải vì vậy mà tôi hay nhắc nhớ dọc dài theo năm tháng cuộc đời ?

Tất cả lùi xa dễ chừng gần nửa thế kỷ (1970).Tôi nhớ vô cùng những buổi học với GSLM Lê Văn Lý. Thầy đến lớp rất đúng giờ.Chiếc xe Volkswagen công vụ đưa đón quen thuộc.Hình ảnh thầy trong bộ áo chùng trắng cổ cồn,khoan thai nghiêm cẩn,thần thái thông tuệ thu hút sự cung kính từ phía sinh viên.Ngoài công tác thỉnh giảng, thầy còn đảm đương trọng trách Viện trưởng Viện Đại Học Đà Lạt nên thời khóa biểu dành cho Văn Khoa SG được bố trí cuốn chiếu từng đợt ngắn.Bọn sinh viên chúng tôi không dám chểnh mảng bỏ cours. Bởi bộ môn Âm vị học luôn được chọn ra thi hoàn tất chứng chỉ - cùng với bộ môn Chính tả Việt ngữ của Gs Lê Ngọc Trụ (*).

Thầy sinh năm 1913 trong một gia đình nông dân chất phác tại Lệ Thủy,huyện Duy Tiên,Hà Nam - được rửa tội với tên thánh Phanxicô Xaviê .

Năm 1920,lên bảy tuổi tập tu trong nhà xứ, giáo xứ Trác Bút.Sau đó lần lượt theo học tiểu chủng viện Hoàng Nguyên (năm 1928) - du học tại Saint-Pol-de-Léon, Finistère, miền Bretagne ở Tây Bắc nước Pháp (năm 1930) - học lên Đại chủng viện ở Issy-les-Moulineaux Paris (năm 1936) – Thầy được tấn phong linh mục ở nhà thờ Notre Dame de Paris (năm 1941) - Tốt nghiệp Cử Nhân Văn Chương Trường Đại Học Paris (Sorbonne năm 1944) - Đậu Tiến sĩ Quốc Gia Văn Chương Pháp (năm1948) với luận án “Le Parler Vietnamien” - chuyên ngành nghiên cứu Ngữ Học dưới sự bảo trợ của GS André Martinet(1909-1999),trường Cao Học Thực Hành Paris (École Pratique des Hautes Études de Paris tức là IVème Section de la Sorbonne).

- Năm 1966 Thầy được cử làm Phó Viện Trưởng Viện Đại Học Đà Lạt,kiêm Khoa Trưởng Trường Văn Khoa; giai đoạn 1970 - 1975 Viện Trưởng Viện Đại Học Đà Lạt.

- Năm 1980 nghỉ hưu tại Paris, Pháp, sau đó chuyển qua Hoa Kỳ từ 1983. Thầy qua đời ngày 10 tháng 10 năm 1992. Nghi thức tiễn đưa lần cuối chẳng khác gì cuộc đời của một vị Linh mục. Có lúc cũng trang trọng (với nhiều linh mục đồng tế trong thánh lễ ở nhà thờ chính tòa Springfield, Missouri). Có lúc cũng lẻ loi (như khi mọi người tản mát ra về, cỗ áo quan đặt trên miệng huyệt chờ người tới chôn).

Giáo trình ngữ học của thầy chủ yếu là khai triển phương pháp phân tích cấu trúc ngữ học áp dụng sáng tạo vào cấu trúc tiếng Việt. Thuyết cấu trúc xuất hiện ở châu Âu những năm 1950. Các công trình ngôn ngữ của Ferdinand de Saussure đã chỉ ra “ngôn ngữ là hình thức chứ không phải chất liệu”,nó là một hệ thống kí hiệu,mà kí hiệu là một thực thể kết hợp giữa “cái biểu đạt” với “cái được biểu đạt”. Người đề xuất chủ thuyết cấu trúc trong nghiên cứu ngữ pháp,là GS André Martinet ở Đại Học Sorbonne.

Âm vị học  là ngành nghiên cứu hệ thống âm thanh được sử dụng nhằm truyền tải ý nghĩa trong bất cứ một ngôn ngữ nói nào của con người. Một ngôn ngữ,bên cạnh cú pháp và từ vựng, còn có hệ thống âm vị tác động đến thính giác. Khác với  ngữ âm học nghiên cứu cách tạo ra, truyền tải và nhận thức âm thanh một cách vật lý, âm vị học nghiên cứu chức năng hoặc cách ký hiệu âm thanh trong một ngôn ngữ nhất định. Thuật ngữ "âm vị học" được dùng trong ngôn ngữ học thế kỷ 20 có thể bao gồm cả âm vị học và ngữ âm học.

Gs Nguyễn Đình Hòa trong Tuyển Tập Ngôn Ngữ Văn Tự Việt Nam đã đánh giá : Thầy là một nhà giáo dục kiệt xuất, một nhà ngữ học độc đáo, một vị linh mục đầy lòng nhân áí đối với bạn đồng nghiệp và đối với học trò .Về Quản Lý Giáo Dục Đại Học,Cha Viện Trưởng Lê Văn Lý có một con đường, một đạo quản lý đơn sơ, khiêm nhu mà rất hiệu năng .

Theo người viết Hoà Giang Đỗ Hữu Nghiêm : “GSLM Lê Văn Lý là một con người điềm đạm, tận tụy và thụ hưởng trọn vẹn những gì được phép theo nhận thức tu hành Công giáo thuần thành của cha, nhưng không bao giờ để lòng dính bén bất cứ ai hay thứ gì. Ngài thường hay nói“Giả trá!” vừa tủm tỉm cười. …Ngài vẫn luôn nói câu này khi đứng trước tất cả những biến cố vinh hoa trần thế. Có lúc ngài còn thêm: “Giả trá! Vanitas, Vanitas Vanitatum et Omnia Vanitas!” – (Tiếng La Tinh - Hư không của sự hư không – thế sự hư không!).

Chiều tàn nắng tắt,về ngang Văn Khoa của ngày xưa,trơ khấc giữa dòng đời náo nhiệt,lòng tôi thoáng ngùi ngùi.Tất cả trôi tuột về phía sau. Bạn bè đồng khóa tứ tán tha phương,còn mất.Dâu bể nhãn tiền,tay như sờ thấy - hình đó,bóng cũng đó.Đúng là Vanitas Thầy ơi !

Văn Khoa chỉ còn là hoài niệm

Thế sự nhòe sương khói

Nhớ

Những hôm trời trưa nắng đổ

Lớp học khô cong

Thầy trò mướt mồ hôi chẻ chữ

Âm hầu,âm cúa, âm trọc, âm thanh …

Ngoảnh lại trường xưa ,bóng xa mờ !


(Saigon,18/12/2017)

(Tham khảo bài viết“Vài hàng về LM Lê Văn Lý”của tác giả Hoà Giang Đỗ Hữu Nghiêm - nguồn vdhdalat.wordpress.com)

(*) GS Lê Ngọc Trụ (1909-1979) - Gần nửa thế kỷ nghiên cứu ngôn ngữ học và văn hóa Việt Nam,đã để lại nhiều công trình biên khảo,bài viết về ngôn ngữ,sử học - Đáng kể nhất là 3 tác phẩm: - Chánh tả Việt ngữ (I, II), Nxb Nam Việt, 1951(tái bản thành một cuốn- Nxb Trường Thi, 1960). - Việt ngữ chánh tả tự vị, Nxb Thanh Tân, 1960, tái bản, 1971 (Giải thưởng văn chương, bộ môn biên khảo) -Tầm nguyên tự điển Việt Nam, Nxb TP. Hồ Chí Minh, 1993.



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 29.01.2018.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004