Việt Văn Mới
Việt Văn Mới
Thi sĩ Yến Lan và phu nhân




Sao Mà Đúng Với Tôi Đến Thế!!!!





T ôi là một cựu học sinh Miền Nam đang giữ trong mình nhiều ước mơ và khát vọng. Sau tốt nghiệp đại học đang chờ nhận công tác. Bạn tôi - người rất am hiểu thời cuộc, nói:

- “Mày muốn biết nơi mày sẽ đến nhận việc hãy xem cái ghế của ba mày. Nếu ông chỉ là cán bộ thường, thì mời mày lên núi hay vào xứ mù Cang Chải, đừng mơ với mộng gì hơn!..

Quả thật 100%; tôi phải vào xứ mù “Cang Chải” - Nông Trường Quốc doanh bò sữa Ba Vì-Hà Tây; cách Hà Nội 52km (GIờ đã thuộc về Hà Nội) Hồi ấy, đường sá bị bom Mỹ xới tung, phương tiện đi lại rất hạn chế; dẫu chỉ cách nhà hơn 50 cây số nhưng là rất xa với tôi. Ở đây, gần Q51- nơi máy bay Mỹ từng đổ bộ xuống để giải cứu phi công và là nơi tôi tht s bắt đầu cuộc sống của một kỷ sư chăn nuôi; cũng là nơi sẽ chôn chặt những khát vọng chấp cánh bay cao bay xa mà thời sinh viên tôi hy vọng!.


Nơi tôi sống và làm việc là Đội I. Đội ông Đội trưởng, chị đội phó và 1 tổ vắt sửa, tổ chăm sóc bê con, tổ chăm bò đẻ; tổ chăn bò, tổ kỷ thuật, người giử trẻ, người nấu ăn. Đây chính là nơi anh H Giáo được phong anh hùng 2 ln. Còn cuộc đời khổ ải của tôi–con một nhà thơ chỉ biết cầm bút và nặng 35 cân bắt đầu! Hàng tháng có 13 ngày làm vic gián tiếp; 13 ngày lao đng trực tiếp với những con bò lai Sin (Ấn Độ) và Hà Lan nặng hàng trăm ký!

- Công vic gián tiếp là, c 3h30’ sáng, tôi dậy theo công nhân xuống khu chuồng: đ kiểm tra vic vắt sửa, cho bê bú, công nhân có làm đúng qui trình kỹ thuật không. Khi mọi việc xong, tổ chăn bò vào lùa bò đi lên đồi ăn cỏ thì tôi quay lại chồng bò sửa ghi lượng sa từng con, theo dõi qúa trình cho sa của đ quyết định giữ lại nuôi lấy sửa hay chuyn nuôi thịt. Rồi chuyn nhng con bò sp đến ngày chuyn dạ sang chuồngđ. Đến công việc cân, đo từng con bê mới sinh hoặc bê loại 18, 24 tháng tuổi xem con nào phát trin tốt thì tiếp tục nuôi dưỡng đ b sung vào đàn bò sa, con nào không đạt thì loại để khỏi tốn thức ăn và công chăm sóc. Mỗi lần xuống chuồng v, người tôi ám đầy mùi phần bò; nhưng lâu dần thành “nghiện” khó quên!

- Còn 13 ngày lao động trực tiếp của tôi là thay thế những công nhân nghĩ phép hay ốm đau như vắt sữa, chăm sóc bê con, chăn bò, giữ trẻ hay nấu cơm.Tất cả những vệc này cuốn hết 8 năm tuổi trẻ của tôi; cứ ngày xuống chuồng lại về ghi vào sổ sửa và số liệu đã cân, đo. . Lúc đó tôi là một công nhân thực thụ trong vai mt kỷ sư chăn nuôi!...Tôi bun vì s phn hm hiu. Song le, cũng có những lúc lòng tôi ấm áp khi có người hiểu được công việc của mình. Đó là những lời động viên từ người lạ đến công tác hay tham quan. Gặp tôi - cô kỷ sư Chăn nuôi đi chăn bò; lại nghe nói tôi là con nhà thơ mà làm những việc như thế đã thốt lên - “Trời sao số cô vất vã thế. tôi mà là lãnh đạo thì sẽ phong cô ấy 2 lần anh hùng mới phải.

Những năm sống ở Nông trường, tôi rất thất vọng khi nghĩ v tương lai; song vì là thanh niên và là học sinh Miền Nam được Bác Đảng giáo dục tinh thần “Ở đâu cn thanh niên có, vic gì khó có thanh niên cộng với lời khuyên của ba tôi “Được ngựa không mừng, mất ngựa không tiếc” nên tôi răm rắp chấp hành không dám kêu ca phàn nàn và hoàn toàn chấp nhận cái số phận “Con rp mà trời đã định!...

Ra trường cuối năm 1969, sau 8 năm làm việc cực nhọc ở Nông trường Quốc Doanh Ba Vì đến 1977, theo chồng vào Nam; tôi không lên được bậc lương nào chỉ có lời hứa hảo của Giám đc nông trường “Em c vào đó rồi anh sẽ gửi Giấy nâng lương sau”. Ngày bước chân ra khỏi Nông trường, tôi vác vai cái mức lương nhẹ tênh 60đ/tháng) Và trong 33 năm làm việc thì số phận con rệp của tôi đã mất cơ hội 4 ln nâng bậc lương.

Có người hỏi tôi: chị vào Nam năm nào. Tôi trả lời–năm 1977. Họ lại hỏi tôi: Chị có bao nhiêu biệt thự, bao nhiêu ha đất. Là một kỷ sư với 33 năm công tác, lương về hưu của tôi nay chưa đến 4 triệu laị phải trả tiền thuê căn h ở chung cư tái định cư.

Ngày chúng tôi là những thiếu nữ 19-20 thường tâm sự với nhau là, nếu lấy chồng thì phải lấy người hơn trình độ hay bằng mình; việc gì cũng biết chút chút” như đá bóng, đàn, hát v.v… Thành thử, anh nào cũng muốn chứng minh khoản đa-năng của mình với chúng tôi. Con gái thời chúng tôi hay dựa vào câu này đ chọn một nửa của mình “Đẹp trai, con nhà giàu, học giỏi nhưng không đưc ăn cắp vt” Cho dù anh ta dư tiêu chun mà có tính ăn cp vt là bị loại ngay. Tôi lấy chồng ở tuổi 29. Ở độ tuổi này thời đó, thiếu nữ Miền Bắc, nếu đến 21 tuổi chưa chồng sẽ bị gọi là gái già Misonca (nhân vật của tiểu thuyết “Hội chợ phù hoa”); còn cha mẹ thấy con c lắc đu quày quạy thì hoảng vì sợ nhà có bom nổ chậm. Nhưng, dẫu lúc đó tôi 29 tuổi; cho dù ba má tôi sốt ruột về thái độ tự tại của tôi; ông bà sợ tôi ế nên nhờ nhiều người mai mối dùm! Và bấy giờ, nói thật là có nhiều chàng trai nghe nói nhà thơ Yến Lan có hai con gái rất dễ thương, đã tìm cách tiếp cận; cho nên tôi sợ gì chứ? Các chàng trai mà bạn ba má mối mai đến nhà thăm dò, tôi vẫn tiếp tục lắc đầu không chút nao núng, vì lúc đó, ở tôi còn có cái mark vô cùng hoành tráng đó là nữ Học Sinh Miền Nam (HSMN). Mà cái mark này, thuở ấy, cực kỳ giá trị với các chàng trai HSMN hay các anh bộ đội, công an, cán bộ miền Nam tập kết lắm nhé.


Tôi là chị của 5 em; 3 trai, 2 gái. Em gái kề nhỏ hơn tôi 2 tuổi; cùng tên nhưng khác đệm. Ngày chủ nhật, hè, hoặc Tết, nhà tôi có nhiều bạn trai tới thăm chơi. Lúc bạn của Tú Thủy, khi bạn của tôi. Nếu khách hỏi “Thủy có nhà không bác?” Ba tôi luôn hỏi lại “Thủy Bích? hay Thủy Tú?”. Bạn trai của chúng tôi đều là đệ tử của thuốc và trà. Lúc họ đến, hầu như chúng tôi đều rất tích cực, nhất quán lôi các thứ của ba ra đãi; đâu cần biết những thứ đó khan hiếm ba phải mua bằng số tem phiếu ít ỏi; để đến khi bạn về, bỏ lại sau lưng họ là nhng tàn thuốc và bã trà; còn ba thì không thuốc hút, trà uống; đành nhịn. Song không vì thế mà ba phiền. Ông cảm thương các bạn sống xa quê hương, cha mẹ thiếu thn tình cảm, vt chất

Là con gái thời đó , chúng tôi cũng muốn mình đẹp trong mắt các chàng trai “nhưng cái khó bó cái khôn”. Là nhà thơ nghèo song ba biết làm nhiều việc để các con mình đỡ tủi với đời . Ông tự đóng bàn ghế cho con học, tự làm bếp dầu hỏa cho vợ con nấu nướng , v.v... Mỗi lần làm gì ông đều giải thích và dạy con tinh thần tự lực để khi ra đời không phụ thuộc vào người khác... Ông dạy chúng tôi: Làm người phải biết tha thứ đừng để hận thù lấn át cái tâm.

Ngặt một nỗi, nhà chẳng có thứ gì để chị em tôi làm đẹp. Ra đường áo quần nhàu nhò xấu hổ với chúng bạn. Mượn bàn là nhà bên hoài kỳ quá! Thương con, ba tôi day dứt mãi. Một hôm chúng tôi vừa đi học về đã nghe ba khoe: - Có bàn là rồi đấy các con !

Chiếc bàn là mà ba tôi khoe được làm như sau:

Trong nhà sẵn có cái vỏ đạn bom-bi của anh bộ đội nào cho; ông cưa bỏ phần rắc rối ở đầu, giữ lại chừng 15cm để đựng than. Ông hì hục đục lỗ, dùng thanh sắt mỏng, ghép với thanh gỗ, quấn giẻ làm tay cầm cho đỡ nóng. Áo quần được là bằng vỏ đạn bom-bi không khác so với áo quần được là bằng bàn là mua ở nước ngoài tí nào! Suốt mấy chục năm sống ở Hà Nội, nhà tôi toàn sử dụng chiếc bàn là ba tự chế. Ra phố hay khách đến chơi nhà, chẳng ai phân biệt được rằng “Áo quần của gia đình nhà thơ Yến Lan chỉ được là bởi vỏ đạn bom-bi” !

Chất đốt ư! Ngày ấy, việc đun nấu cực kỳ nhiễu sự. Nhà đun mùn cưa, nhà thì than đá, thậm chí chú Quang Dũng còn đi quét lá ở công viên về đun nữa kia. Nhà nào có con đi Tây, Tàu mới có bếp dầu. Loại bếp này về sau bán ở Cửa Hàng Mậu Dịch Tràng Tiền. Nhà tôi sao có tiền để mua! Nhà đối diện (cùng cầu thang) dùng, trông thật sang. Còn nhà tôi thì vẫn chung thủy với cái lò mùn cưa! Ba tôi ngồi làm việc, thấy nhà bên dùng bếp dầu Trung Quốc; ông thấy hay hay, ưu việc; chỉ cần quấn tí bông thấm dầu vào que sắt, châm lửa là bếp phực cháy liền. Bếp mùn cưa, phải chổng mông thổi phù phù, khói, bụi bay đầy nhà; mồ hôi nhễ nhại, nước mắt cay xè. Nghĩ thương vợ con, mỗi buổi vào bếp là một cuộc vật lộn với ông lửa. Thế là ý tưởng làm bếp dầu cho vợ con ló ra.

Vài hôm sau, đi làm về, ba cất túi xách rồi đổ ra sàn một lô vỏ họp sữa đủ loại: lớn, vừa, nhỏ v.v..., ông lấy vật dụng, nào đinh, dùi, búa ra bắt đầu sáng chế. Ông đóng, đục, khoan; mồ hôi nhễ nhại, ướt đẫm cả áo may-ô. Rồi hai vỏ họp sữa giờ đã thành 2 vòng lưới, giống vòng trong vòng ngoàì của bộ phận bếp nhà bên.

Hôm sau nữa, vừa đến cửa đã nghe ba vui vẻ khoe “ba đã làm xong bếp cho mấy mẹ con rồi đó”. Tôi nhìn cái bếp mới làm, nó nhỏ và xấu hơn bếp hàng xóm, nhưng mừng lắm, reo to như để nịnh cái công trình ba sáng tạo “Nhà ta bây giờ đã có bếp hiện đại ba nhỉ!”

Ba làm ra hai cái. Cái lớn để nấu nướng, cái nhỏ ba dành để đun nước sôi, pha trà đãi bạn thơ. Các chú Phạm H, Trinh Đường, Quang Dũng, bác Khương Hu Dụng đến, nhìn thấy lại “chạch chạch” khen “Yến Lan khéo tay thật!”

Từ đó, nhà tôi không bụi, không khói làm cay xè mắt, không phải chổng mông thổi lửa nữa !

Công việc ở nông trường, mọi thứ đối với tôi thật rõ ràng. Hàng tháng tôi dn 4 ngày chủ nht nghỉ bù v với ba má. Ba là nhà thơ nhưng không mơ theo trăng và vơ vn cùng mây mà ông rất thc tế; chỉnh chu trong công tác, chu đáo với v con và bạn bè (điu này nhiu người đã biết). Sau 4 ngày ở nhà, tôi phải tr v nơi làm vic. Bao gi cũng vy, ba tôi dậy trước gói gém và xếp lên xe thứ gì tôi mang đi; ông s tôi quên; rồi ông xem lốp xe có xẹp hay không. Một hôm, lốp trước xẹp; ông lấy bơm ra bơm. Vừa bơm ông vừa tư vấn cho tôi cách chọn một nửa của mình trong s những bạn trai đã đến chơi nhà hiu theo nghĩa nhân văn


- Nếu con mà lấy thằng A, thì con phải bơm xe cho nó đi (qua c chỉ của anh A đã thấy, ông cho rng sau này nếu là chồng thì tôi phải hu anh ta)


- Nếu lấy thằng B thì con bơm xe con đi, nó bơm xe nó đi (theo ông anh B này sống ích kỷ, chỉ nghĩ cho bản thân, không biết đến ai )


- Nếu con lấy thằng C, nó sẽ bơm xe cho con đi (trong cư xử của anh với tôi khiến ba tôi có cảm tình nên muốn tôi chọn anh làm con rể ông. ông khen lấy khen để anh C nào là biết thương vợ con, biết đối nhân xử thế v.v..) Nhưng tôi thì rằng:

- Anh C là người tốt, không có chỗ nào để chê. Nhưng con thấy hai vai anh ngang phè phè, trông chán lắm ba. Nghe tôi nói thế, ông đang cười (bởi tiếng khúc khích của mấy em từ trong màn) bỗng sng c đỏ mặt tía tai quát:

- À! Mày chê người ta vai ngang mà sao may áo, ba thấy cái nào mày cũng độn thêm vai? Bộ mày tưởng mày ái yếu mỹ miều lắm sao ai mày cũng chê: đứa thì mày chê lưng gù, đứa thì chê có cái tai chuột; thằng C ngoan hiền, bảnh trai là phi công còn thằng nào hơn nó mà mày chê vai ngang. Vai ngang trông càng ra dáng đàn ông ch sao. Rồi đây không khéo mày lấy phải cái thằng “hom hem” chẳng ra gì mà coi.

Bữa đó, mấy em tôi còn đang nằm trong màn, nghe hai cha con tranh luận, không nhịn được phá lên cười “ha ha ha”. Tiếng cười của chúng phá tan sự im lặng buổi sáng hôm ấy. Gia đình tôi tuy nghèo nhưng lúc nào cũng có tiếng cười vì sự dí dõm của nhà thơ như thế !


Thế rồi, tôi lấy chồng! Anh là học sinh Miền Nam, gọi chú Mịch Quang bằng dượng. Anh không hom hem như lời nguyền của ba mà còn được khen “Chồng mày trông ngon cơm thật”. Anh dư tiêu chuẩn lũ con gái đã đ ra như biết đá bóng, có máu văn nghệ, học vn bng tôi, đang là đối tượng đảng, quan h rộng có dượng làm to đi đâu có xe con túc trực (tr đi v sinh) ... Anh học lớp đào tạo D12. C-500 trường Công An ở Thanh Xuân Hà Đông.

Ngày mới quen, nghe anh nói tên, cái tên anh có nghĩa đen vô cùng ngn, ba tôi kinh ngạc kêu lên: “Sao ba cháu đặt tên con như thế? Tên đã ngắn mà chỉ có họ và tên không lót. Cái tên rất quang trọng trong đời sống cháu ạ, nó ảnh hởng đến tương lai nữa kia. Ví dụ tên cháu là Cụt nghĩa đã ngắn thì phải thêm lót là Trường, Thanh hay Văn gì cũng được để cho nó trường ra.” Anh lin phân bua: “Tên cháu là do ông nội đặt, ông phản đối việc ba cháu thực hiện các Chủ trương “Vườn không nhà trống, tiêu thổ kháng chiến của chính phủ; đã đập phá hết nhà ngói của ông. Tức quá ông đặt tên cháu như thế là để trả thù con trai ”.


***


Tôi tuy là con một nhà thơ bị oan trái trong thời nhân văn giai phẩm, dẫu điều này ít nhiều khó khăn trong việc chọn ngành nghề và nơi làm việc, song điều đó chẳng ảnh hưởng đến tương lai hạnh phúc gia đình nhỏ của tôi. Điều tôi muốn nói ở đây nếu bạn gái khi lấy chồng đừng trai đẹp, đa năng hay gì gì na, hãy xem anh ta biết chọn cho mình con đường đi tới tương lai; trong cuc sng có biết nghĩ, lo cho gia đình hay không và có nghĩ đến v con hay không cũng đừng mong gì khác ngoài t bản thân.

Với tôi, tất cả nhng th này thc s đu vô nghĩa, xa xỉ, chng giúp được tôi tí nào trong thời quá kh cũng như hin tại. Câu chuyn về mt cái tên đã hé l nhiu điu cn lưu ý hơn. Tôi không ng cái tên nghĩa ngn của ông xã do ông nội anh đt đ trả thù con trai khiến ba tôi lo lng lại là thủ phạm chính ảnh hưởng ln đến tương lai cuc sng của gia đình tôi thật sự. Tóm lại vì tên anh nghĩa ngắn nên suy nghĩ của anh về đường đời, v cuc sống gia đình với con cháu anh bảo: “Đời cua cua máy, đời cáy cáy đào” Tin làm ra cho vào anh rut là chc nhất. Tôi và anh vào Sài Gòn năm 1977 làm việc tại công ty Animex. Hồi đó người ta thường nói: ai làm vic ở Cty có ch EX=ết ết là hết sảy. Vy mà đến nay 2017 tôi không mua nổi căn h tái định cư để lại cho con cháu, cả vic tôi phải bơm xe cho anh đi na đấy!

Em trai tôi-nhà thơ Lâm Huy Nhun có thơ rằng:


Nửa đời ra hắt vào hiu

Nửa đời lận đận – trăng thiu cuối trời

Gia tài còn tiếng “Giời ơi!”

Thốt kêu đã đẫy một đời sông sênh.


Sao mà đúng với tôi đến thế!!!!



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 23.7.2017.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004