Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





VỀ MIỆT THỨ





M ột hôm có người bạn rủ tôi về Miệt Thứ chơi, tôi ngỡ ngàng hỏi “Miệt Thứ là ở đâu vậy?”, bạn tôi cười nói “Miệt Thứ xa lắm, tận Cà Mau lận!”.

Cà Mau là phần cuối cùng nằm trong khu vực mà người xưa gọi là “Miệt thứ”, trải dài từ các huyện An Biên, An Minh, Vĩnh Thuận và U Minh Thượng (Kiên Giang) nằm cặp sông Cái Lớn chạy tới vịnh Rạch Giá, dài xuống huyện U Minh (Cà Mau).

Tự điển Phương Ngữ Nam bộ của Nam Chi Bùi Thành Kiên viết: Miệt U Minh là vùng đất cực nam tổ quốc còn nhiều hoang sơ, chưa tiếp súc với văn minh đô thị nhiều, Muỗi kêu như sáo thổi, đỉa lềnh tựa bánh canh”.

Miệt Thứ, được Đại Nam Nhứt Thống Chí chép là vùng "Lâm Sác", vùng Thập Câu, giới bình dân gọi nôm na đó là Miệt Thứ, là ven U Minh. Thập Câu là mười con rạch mang tên là rạch thứ Nhứt, rạch Thứ Hai cho tới rạch thứ Mười, chảy song song từ vùng đất thấp U Minh Thượng ra biển, gọi là "thập" nhưng trong thực tế có tới hơn mười con rạch. Người địa phương lần hồi khai thác và khám phá thêm, thí dụ như rạch thứ chín rưỡi (giữa rạch thứ Chín và thứ Mười) hoặc rạch Xẻo Vẹt, Xẻo Ngát, Chà Và giả, Chà Và thiệt, rạch Ổ Heo, rạch Nằm Bếp, rạch Kim Quy... Thời trước vùng đất này rất xa xôi, hiểm trở có nhiều thú dữ và bệnh tật, là nơi dừng chân cuối cùng của người dân Việt trên con đường Nam tiến, người dân chỉ đến khai thác vùng này từ sau năm 1870.

Ông Bùi Đức Tịnh (1923-2008), một nhà nghiên cứu quê ở Ba tri, Bến Tre, cũng có viết: “Thứ” là danh từ dùng riêng trong vùng Rạch Giá, Cà Mau để gọi 9 con rạch đổ ra vịnh Thái Lan bắt đầu từ chỗ gần sông Cái Lớn (Rạch Giá) xuống đến Khánh Lâm (Cà Mau). Ngọn rạch gần sông Cái Lớn nhất gọi là Thứ Nhứt, rồi đến Thứ Nhì, Thứ Ba... cho đến Thứ Chín.

Cần phân biệt vùng có những con rạch đến thứ chín này là khu vực Thới Bình, Huyện Sử (tên một ngôi chợ) với khu vực gọi là “Miệt Thứ” thuộc quận Năm Căn ngày trước. Đây là vùng U Minh Hạ có 12 con kinh đưa vào rừng lấy củi, lấy mật ong, được gọi theo thứ tự từ kinh 1 đến kinh 12.

Miệt Thứ hồi xưa hoang vu và trắc trở là vậy, nên có câu ca: Má ơi đừng gả con xa/ Chim kêu vượn hú biết nhà má đâu.

Miệt Thứ ngày nay, giao thông đã thuận tiện hơn nhiều, đặc biệt đoạn đường mới Bạc Liêu - Cà Mau rất tốt, rút ngắn đến phân nửa thời gian đi xe (trước đây là 2 tiếng). Tiếp đó, trên quốc lộ 63 từ Kiên Giang qua Cà Mau vừa khánh thành hai cây cầu Cái Lớn và Cái Bé thay cho phà Tắc Cậu trước đây, nên việc đi lại càng thông thương hơn nữa. Với xu hướng phát triển đô thị hóa, nhiều khu dân cư, nhà cao tầng mọc lên, biết đâu sau này những cụm từ như Miệt Vườn, Miệt Thứ sẽ dần dần bị mai một.

Mới bước chân đến Miệt Thứ, lúc đầu tôi thấy cái gì cũng lạ lẫm, nhưng một lúc sau tôi vô cùng thích thú vì được hòa mình vào thiên nhiên hoang dã, cảnh vật nguyên sơ tôi cảm giác như trút hết bao lo toan của đời thườn, được tiếp xúc với những người thân trong gia đình của anh bạn tôi, những người dân chân chất, hồn nhiên, đặc biệt, con gái Miệt Thứ, trông bề ngoài có dáng vẻ mảnh mai nhưng khi đưa chúng tôi đi chơi trên sông nước, các chị cầm lái điều khiển chiếc vỏ lãi chạy phăng phăng luồn lách trên trên kinh rạch chằng chịt như dân thành phố lái xe hơi bon bon trên đường tráng nhựa vậy.

Miệt Thứ không những có phong cảnh đẹp, nên thơ, thoáng mát, những con người thân thiện mà còn níu chân tôi bởi các món ăn đồng quê như món gỏi nhộng ong U Minh, chuột đồng chiên sả ớt, gỏi bồn bồn, cá lóc nướng trui, cháo cá kèo... với hương vị đặc trưng của vùng đất Mũi Cà Mau làm tôi nhớ mãi…


Tài liệu tham khảo:

- Đồng bằng sông Cửu Long - Nét sinh hoạt xưa & Văn minh Miệt Vườn, Sơn Nam, NXB Trẻ-2014.

- Lược khảo nguồn gốc Địa danh Nam Bộ, Bùi Đức Tịnh, NXB Văn Nghệ TP. HCM-1999.

- Tự điển Phương Ngữ Nam bộ của Nam Chi Bùi Thành Kiên

- Tự điển Từ Ngữ Nam bộ của Huỳnh Công Tín



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ CầnThơ ngày 30.4.2017.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004