Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới
Tranh : Những người kéo thuyền trên sông Vonga
của họa sĩ Nga I.E.Repin (1870-1873)




VONGA MATUSCA



Trên đất nước Nga rộng lớn kể có tới hàng triệu con sông, con suối lớn nhỏ. Trong số đó không ít những con sông nổi tiếng. Chẳng hạn, những con sông ở vùng Siberi có chiều dài kỷ lục, như sông Enixei dài tới 4130 cây số; hay sông Irtưs, bắt nguồn từ Trung Quốc, còn dài tới 4422 cây số. Rồi những con sông Dnepro, Neva, Matxcơva, Đông… Mỗi tên sông đều mách bảo cho ta nhiều điều lý thú và kỳ diệu.

Nhưng danh tiếng bậc nhất vẫn là sông Vonga (*). Từ xa xưa nhân dân Nga đã gọi Vonga bằng những tên rất trìu mến như: Sông Mẹ, Vonga Retsenca, Vonga Matusca, Vonga Mát Rođnaya.

Chả thế mà nửa đầu thế kỷ XIX, nhà văn Pháp Alecxandr Duyma (**)(1824-1895) trước khi lên đường sang Nga đã thổ lộ: “Mỗi đất nước đều có những con sông mang ý nghĩa của cả một dân tộc. Nước Nga có sông Vonga - con sông lớn nhất của châu Âu, Nữ hoàng của mọi sông suối của chúng ta. Và tôi vội vã kính cẩn tìm đến để cúi chào Vonga Nữ hoàng”.

So với Enixei hay Irtưs, sông Vonga không dài bằng, nhưng vẫn là con sông dài nhất châu Âu. Từ thượng nguồn phía Bắc chảy dọc xuống phía Nam nước Nga rồi đổ vào biển Catxpien, sông Vonga vượt cả một con đường dài tới 3690 cây số.

Bắt nguồn từ vùng cao nguyên Vanđai ở độ cao 228 mét, thuộc tỉnh Tver, Vonga thoạt đầu chỉ là một mạch nước nhỏ tuôn ra từ vùng đầm lầy, từ bên bờ này sang bờ bên kia của nó ta có thể dễ dàng bước qua. Chảy qua nhiều hồ nước lớn nhỏ đủ mọi hình hài kỳ thú và trên đường đi lại thu nạp thêm nước của sáu bảy nghìn nhánh phụ, sông nhỏ, lạch nguồn, Vonga trở thành dòng sông hùng vĩ, đường bệ, có chiều ngang tràn rộng đến hàng cây số. Ở vùng thượng lưu, khi len lỏi qua giữa những rừng cây rậm rạp và những đầm lầy, Vonga vươn mình tới vùng núi non chập chùng, những rừng thông, rừng tùng, rừng bạch dương xanh mượt ngày đêm tỏa ra những hương thơm của nhựa cây và hoa lá. Sau đó Vonga lại chảy qua những bình nguyên bao la với những thảm lúa mì vàng rộm chạy xa tít tắp đến tận chân trời hoặc lướt qua những thành phố và các khu công nghiệp lớn như Quybưsep, Stalingrat, Saratov, Ulianovsk vv… Ở châu thổ phía Nam, Vonga đi vào vùng bán hoang mạc, tới tận Astrakhan rồi đổ ra biển.


Vonga có tự bao giờ?


Từ xa xưa Vonga đã có cái tên đơn giản như một âm là sông Ra, và cách đây hai nghìn năm lại mang cái tên Utin, nhưng rồi vĩnh viễn nó được mang tên là Vonga. Từ đây Vonga hòa quyện vào lịch sử của nước Nga. Nước Nga Matxcơva cổ xưa đã xuất hiện chính là ở lưu vực Vonga và nhánh của nó - sông Oka. Đối với châu Âu, nước Nga cổ đã từng là lá chắn ngăn chặn các bộ tộc du mục hiếu chiến giống như những trận lốc tràn tới và để lại phía sau là hoang tàn đổ nát và chết chóc, và các thành phố cổ hai bên bờ Vonga thường phải hứng chịu nhiều nhất. Sông Vonga đã đi vào biết bao câu chuyện huyền thoại, tiểu thuyết và khúc hát dân ca Nga lưu truyền đến tận hôm nay.

Từ thế kỷ XIX trở đi Vonga đã trở thành “đại lộ chính” của nước Nga, mạch máu lưu thông chủ yếu của nước Nga từ Bắc xuống Nam, và ra với thế giới bên ngoài.

Nhưng dòng chảy tự nhiên của Vonga luôn thay đổi, nước lúc đầy lúc cạn. Năm 1843, người ta đã phải xây dựng một đập chắn ở thượng nguồn để điều tiết nước. Vậy mà đầu thế kỷ XX, tầu thuyền vẫn luôn bị mắc cạn và lại phải dùng đến sức người để kéo. Dọc sông Vonga đã hình thành một loại công việc mới hết sức cực nhọc là kéo thuyền và nó đã được ghi lại trong hàng loạt bài ca cũng như trên những trang sách, những bức họa, đặc biệt là bức tranh của nhà danh họa Nga Ilia Repin (1844 - 1930) Những người kéo thuyền trên sông Vonga mà chúng ta đã thấy ở nhiều nơi. Các thế hệ ngày nay mỗi khi nghe lại những lời ca như Ưi, U Khơ Nhem (nào, dấn lên nào) vẫn cảm thấy xúc động bồi hồi.

Trải qua năm tháng, sông Vonga cũng không ngừng thay đổi. Những năm 30, chính quyền Xô viết đã có cả một chương trình biến đổi và cải tạo làm cho sông Vonga xứng đáng hơn với cái tên và vị trí của nó. Sau khi có kênh đào Matxcơva - Vonga đã có thêm tám đập chắn và tám biển nhân tạo rộng mênh mông làm cho sông Vonga luôn đầy nước đảm bảo cho tám nhà máy thủy điện trên sông hoạt động quanh năm. Trên hai bờ Vonga những thành phố cổ như trẻ lại, đồng thời đã mọc lên biết bao nhiêu thành phố mới, đầy sức sống.

Tôi có may mắn đã một lần được đi trong con tàu hiện đại, xuất phát từ thủ đô Matxcơva, theo kênh đào Matxcơva đi tới Vonga, qua biển nhân tạo Matxcơva ngược dòng lên đến vùng thượng nguồn, ghé thăm thành phố Uglist cổ kính xây dựng từ thế kỷ X, XI, rồi ngoặt hướng Đông Nam xuôi dòng ghé qua các thành phố Gorki, quê hương của đại văn hào Macxim Gorki, thành phố Kazan, thủ đô nước cộng hòa tự trị Tataria. Tôi cũng đã ghé thăm thành phố Ulianov, quê hương của Lênin, rồi thành phố Xtalingrad anh hùng, nơi đã diễn ra những cuộc chiến đấu ác liệt nhất và đẫm máu nhất trong lịch sử Chiến tranh giữ nước vĩ đại.

Nhờ có hệ thống các kênh đào, mà ngày nay Vonga không chỉ đổ ra ra biển Catxpien, nó còn thông tới bốn biển khác: biển Ban-tích, Bạch Hải, biển Đen, và biển Azop để rồi đi tới các cảng của hàng chục nước trên thế giới.

Chuyến đi của tôi theo dòng sông Vonga cách đây đã mấy chục năm mà những ấn tượng của chuyến đi ấy vẫn không hề nhạt phai. Bởi lẽ ngay từ những năm 50-60 đó Vonga đã khác hẳn với những gì mà các khúc dân ca Nga cổ xưa, những truyện ngắn lãng mạn cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX cùng bộ tiểu thuyết tự sự Thời thơ ấu, Kiếm sống, Những trường đại học của tôi của Macxim Gorki đã miêu tả. Từ đó đến nay, hẳn Vonga còn thay đổi nhiều nhưng nó mãi mãi vẫn là một biểu tượng đặc sắc của nước Nga.

(*) sông Volga
(**) Alexandre Dumas (fils) tác giả truyện La Dame aux camélias


. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả ngày 16.6.2015.