Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới


Văn Hóa và Du Lịch Việt Nam

Thăng Long - Hà Nội






N hìn từ bản sắc văn hóa Việt Nam- chủ yếu là văn hóa Thăng Long- Hà Nội để phát triển du lịch bền vững. Du lịch Thăng Long- Hà Nội nghìn năm văn vật.

Người ta cho rằng thế giới chỉ có ba mươi tư nền văn hóa khác nhau rõ rệt. Trong đó văn hóa Việt Nam là một. Nổi bật châu Á, có văn hóa Nhật Bản, Triều Tiên, Ấn Độ, Việt Nam…

Bản sắc văn hóa Việt Nam là gì?

Theo cố giáo sư Trần Quốc Vượng văn hóa Việt Nam khác văn hóa Trung Quốc từ trong cội nguồn của nó. Đông Nam Á là cội nguồn bản chất, là bối cảnh đại đồng của văn hóa Việt Nam.

Thiên nhiên Việt Nam là điểm xuất phát của văn hóa Việt Nam. Văn hóa là con người, thích nghi và biến đổi thiên nhiên, là sự trả lời của con người trước thách đố của tự nhiên. Thiên nhiên đa dạng, bản chất văn hóa cũng đa dạng.

Có thể hiểu văn hóa là thế ứng xử năng động của một cộng đồng người. Văn hóa Việt Nam cũng là cái hằng ngày- là cuộc sống của cộng đồng Việt tộc, gắn chặt với địa lý, khí hậu và lịch sử Bách Việt hàng ngàn năm cô đúc, còn lại.

Nôm na, Văn hóa là Con Người. Những Con Người viết hoa, đã SỐNG & CHẾT trên mảnh đất quê nhà họ. Đời nọ nối đời kia, từng cá nhân Con Người viết hoa, sống và ứng xử với Trời Đất, Thiên Nhiên, với cộng đồng xã hội quanh mình, tạo thành Văn hóa.

Văn hóa Nhân loại là Con Người viết hoa của mỗi cộng đồng dân tộc khác nhau, SỐNG & CHẾT trên trái đất.

Thăng Long- Hà Nội là miền đất cổ, là nơi Kinh kỳ- Kẻ Chợ, trải nghìn năm, Thăng Long- Hà Nội đã tiếp thu mọi tài hoa của các miền đất Việt, để xây nên một vùng văn hóa nghìn năm văn vật.

Bởi vậy, chúng ta nghiên cứu văn hóa Thăng Long- Hà Nội trong tiến trình văn hóa Việt Nam. Điều này có nghĩa là cái văn minh thanh lịch- Tinh hoa văn hóa người Thăng Long- Hà Nội cũng chính là bản sắc văn hóa của người Việt Nam.

Những năm gần đây, Việt Nam đã nhanh chóng phát triển các loại hình du lịch gắn với thiên nhiên, văn hóa, lịch sử: Du lịch phố cổ: Hội An, Hà Nội, Hưng Yên, cố đô Huế, thành cổ Hà Nội, làng cổ Đường Lâm...

Du lịch nhà vườn Huế, rừng Cúc Phương, các bãi biển…

Du lịch thắng cảnh: vịnh Hạ Long, động Phong Nha, Mỹ Sơn, Sapa, Tam Đảo…

Du lịch làng nghề: gốm Bát Tràng, tơ lụa Vạn Phúc, đồ gỗ Đồng Kỵ…

Du lịch sinh thái rừng nguyên sinh Sơn Động, Yên Tử Tây, vườn vải Bắc Giang…

Chúng tôi và cả du khách quốc tế đặc biệt thích chương trình du lịch miệt vườn, chợ nổi ở miền Nam, hoặc các làng bản dân tộc ở vùng cao Tây Nguyên, Tây Bắc, các làng nghề dệt lụa, nghề gốm, khảm trai, các vùng rừng nguyên sinh… Ở đó, từng người dân, con đường, hàng cây, cảnh vật, cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của họ cùng tham dự vào du lịch. Cuộc sống mưu sinh độc đáo, hòa Thiên nhiên của họ, làm cho du khách được tắm mình trong nếp sống văn hóa của vùng đất mà họ đến. Có nơi du khách còn được làm thử các việc cày cấy, làm vườn, nấu món ăn, tự tay nặn, vẽ làm thủ công mỹ nghệ… Loại hình du lịch này đã gắn kết chặt với bản sắc văn hóa Việt Nam tại các vùng miền Thiên nhiên , mà bất cứ du khách nào cũng hài lòng.

Riêng du lịch Hà Nội đã phong phú với nhiều hình thức: thăm nội đô bằng các loại: xích lô, taxi, du lịch chợ hoa, chợ đêm, ẩm thực, thăm đền miếu, di tích…

Tuy nhiên, chúng tôi vẫn nhận thấy sự thiếu vắng phương pháp tổ chức du lịch bền vững, cả về lý luận và cách làm du lịch. Mọi chuyện mới chỉ là bắt đầu trong sự tìm tòi, trải nghiệm tùy tiện mà thôi. Cái mà chúng ta cần là một tư tưởng xuyên suốt, một lộ trình rõ ràng, một phương pháp khoa học, năng động, tinh tế, đa dạng… trong từng bước phát triển du lịch bền vững thì chưa có.


Du lịch Văn hóa, Lịch sử & Tâm linh.


Hà Nội cổ kính, linh thiêng, hào hoa, một nghìn năm đất Kinh kỳ- Kẻ Chợ. Không gian, thời gian nghìn tuổi, thu hút sự chú ý của du khách trong và ngoài nước. Du lịch Hà Nội phải được xác định là Du lịch Văn hóa, Lịch sử & Tâm linh.

Văn hóa hiện hữu Con Người đang sống hằng ngày trong một cộng đồng. Lịch sử là hành trình quá khứ của dân tộc. Tâm linh là những Con Người đã chết tỏa hào quang.

Cơ sở của sự xác định Du lịch Văn hóa, Lịch sử & Tâm linh có cội nguồn từ những giá trị của Tinh hoa văn hóa Thăng- Long- Hà Nội. Đó là một dòng chảy xuyên suốt nghìn năm, tạo ra vẻ hào hoa, linh thiêng của cuộc sống nơi “đất Thánh” mà không nơi nào có được. Chúng tôi đúc kết, tổng hợp suối nguồn Tinh Hoa Hà Nội (Sách NXB Văn Hóa Thông Tin- Hà Nội 2006- tái bản lần thứ tư- Mai Thục) thành 9 giá trị cơ bản, làm giáo trình để dạy môn Văn Hóa Hà Nội từ niên khóa 2004 đến 2011, tại Đại học Thăng Long của GS Hoàng Xuân Sính sáng lập.

9 giá trị đó là:

      1. Triết lý nhân sinh Phật giáo Lý- Trần.

      2. Nền văn hiến nghìn năm với bề dày lịch sử và di tích.

      3. Văn học Thăng Long- Hà Nội (huyền thoại, cổ tích, truyện dân gian, thơ, ca dao, tục ngữ, câu đối, chữ Hán, chữ Nôm, Quốc ngữ, Tiếng Việt, Truyện ngắn, tiểu thuyết, bút ký…).

      4. Nghệ thuật (ca múa, nhạc, họa, trò chơi, trò diễn, biểu diễn dân gian, trồng hoa cây cảnh, nghệ thuật ẩm thực, trang phục, thú ăn chơi…).

      5. Lễ thức phong tục, hội hè….

      6. Kiến trúc, điêu khắc.

      7. Nghề thủ công mỹ nghệ.

      8. Danh nhân văn hóa.

      9. Văn hóa Tâm linh.

Những giá trị trên đã nảy nở hình tượng “Người Hà Nội tài hoa thanh lịch” (hay là Người Hà Nội viết hoa) với nhân cách khoan dung, hòa hợp, chung sống thuận chiều với xã hội, thiên nhiên (Thiên- Địa- Nhân hợp nhất), biết tu tâm theo Thiền Trúc Lâm Yên Tử (im lặng, xoay lại tìm mình, giảm tham, sân, si) thương mình, thương người, hướng tới chân, thiện, mỹ; yêu nước, không chịu nô lệ, không đề cao bạo lực, sống có ích cho gia đình và nòi giống; khéo tay nghề, đất lề Kẻ Chợ, có chiều sâu văn hóa tâm linh, hiếu học, biết rèn luyện thân, tâm, trí theo triết học phương Đông; sáng tạo văn hóa nghệ thuật ẩm thực, vui chơi, giải trí tao nhã, giao tiếp ứng xử lịch lãm…

Du lịch Việt Nam- Hà Nội sẽ phải giới thiệu cho du khách tất cả những gì có được từ Tinh hoa văn hóa Thăng Long- Hà Nội để làm nổi bật hình tượng “ Người Hà Nội tài hoa thanh lịch” và đất Hà Nội “linh thiêng, hào hoa” được hun đúc từ ngàn năm văn hiến.

Ngày nay, du khách trong và ngoài nước sành điệu, am hiểu văn hóa, lịch sử, đến Việt Nam- Thăng Long- Hà Nội đòi hỏi khám phá chiều sâu Văn hóa, Lịch sử, Tâm linh chứ không phải chỉ là một sự du ngoạn bề nổi.

Nếu chỉ thỏa mãn bề nổi, chắc chắn người ta không thể đến Hà Nội lần thứ hai, còn nói gì đến chuyện họ sẽ giao lưu, làm ăn, buôn bán. Bởi Hà Nội không có nhiều công trình văn hóa, nghệ thuật cổ kim hoành tráng hấp dẫn du khách như các nơi trên thế giới.

Ngược lại Hà Nội hấp dẫn du khách chính bởi hương đất, hồn người, cách sống, cách nghĩ, nét bàn tay tinh tế, tiếp thu Tinh hoa Kinh kỳ- Kẻ Chợ mà phải mất nghìn năm hun đúc… và nay vẫn giữ được vẻ cổ xưa hoang vu, hương đồng, quê lúa.

Du khách năm châu, bốn bể tới Hà Nội, họ đi tìm Hà Nội linh thiêng qua những ngôi chùa cổ, những di tích nghìn xưa. Họ đi tìm Hà Nội cổ với “Băm sáu phố phường”; Hà Nội phố Phái gió xiêu nghiêng những năm đánh Mỹ; Hà Nội khu phố Pháp; Hà Nội làng cổ ven đô; Hà Nội làng nghề truyền thống. Họ đi tìm cuộc sống người Hà Nội với những phong tục, hội hè, những cách làm ăn, buôn bán, giao thương, với tình yêu và trí tuệ nghìn đời truyền lại…

Có còn nhiều không những cảnh quan, di tích làm sống dậy các mặt không gian, thời gian đã mất? Liệu họ có còn gặp gỡ nhiều không?- hình ảnh “Người Hà Nội tài hoa thanh lịch” sống giữa vòng quay chóng mặt của đô thị hóa và đồng tiền hội nhập?

Đây là một thách thức lớn với du lịch Việt Nam- Hà Nội.

Trên thực tế, du lịch Hà Nội đã làm được bao nhiêu phần trăm nhu cầu trên? Chúng ta không quá bi quan, nhưng cũng không thể tự hào về du lịch Việt Nam- Hà Nội bên cánh cửa hội nhập.

Đến cả vườn Đào Nhật Tân- niềm vui, sự làm ăn, sáng tạo, nghệ thuật, cách sống hòa hợp Thiên nhiên độc đáo của đất Kinh kỳ- Kẻ Chợ cũng bị lấp đất đá xây nhà ở, hỏi còn chi? Ai phải chịu trách nhiệm về chuyện này? Hà Nội ngày càng nóng lên vì tốc độ xây nhà chìm lấp thiên nhiên và di tích. Hỏi con cháu chúng ta sẽ sống ra sao trong những căn hộ, tòa nhà chọc Trời, nói gì đến du lịch?

Vấn đề đã được nêu trên là quá đủ để Nhà nước và các tổ chức du lịch trong và ngoài nước quan tâm đề ra các phương án thực hiện du lịch Việt Nam- Hà Nội bền vững ở tầm vĩ mô. Phải bắt đầu từ khía cạnh giáo dục.

Việt Nam là một nước nông nghiệp lạc hậu, vừa trải qua gần một thế kỷ chiến tranh, những kiến thức về du lịch của nhân dân chỉ là điểm khởi phát. Vì vậy vai trò của giáo dục tầm Quốc tế với du lịch Việt Nam rất lớn, phải được đưa vào đời sống cộng đồng một cách hệ thống và liên tục, gắn kết với các hình thức giáo dục trong xã hội.

* Giáo dục trong hệ thống quan chức Nhà nước:

Du lịch đòi hỏi một kiến thức Văn hóa. Lịch sử, Tâm linh, dân tộc sâu sắc và gắn với nhiều nghành nghề, nhiều lĩnh vực chuyên môn, nhiều cơ sở hành chính, tổ chức xã hội. Nếu những người có trách nhiệm không được giáo dục kiến thức về du lịch, thì không thể có du lịch bền vững trong một quốc gia.

Thí dụ nếu người đứng đầu thành phố Hà Nội và các quan chức cao cấp khác, nếu họ am hiểu Văn hóa, Lịch sử Tâm linh Tinh hoa văn hóa Thăng Long- Hà Nội, họ nghĩ đến lợi ích lâu dài của du lịch Thăng Long- Hà Nội nghìn năm văn vật, thì chắc chắn không bao giờ họ phá vườn đào Nhật Tân nghìn năm, để xây một khu nhà ở vô hồn, không cây xanh, không bóng mát, phục vụ một nhóm người giàu. Còn một khi họ bán vườn, bán đất, phá dấu tích nghìn năm, xúc phạm phong thủy, Tâm linh, đổi lấy đô-la vì nhóm cá nhân tham tiền thì miễn nói. Giáo dục gì cũng đành phải chào thua những loại quan chức tham ác.

* Giáo dục trong cộng đồng dân cư:

Đưa những kiến thức Văn hóa, Lịch sử, Tâm linh và kỹ năng giao tiếp du lịch, lợi ích của du lịch vào cộng đồng dân cư, thôn xóm, phường xã. Nơi nào được chọn làm điểm du lịch phải giáo dục các hành động, kỹ năng làm du lịch, kích thích dân cư tham dự vào du lịch và hượng lợi ích chính đáng từ hành vi của chính họ. Những cá nhân “Tài hoa thanh lịch” phải được chọn làm nhân vật giáo dục và làm du lịch. Dạy nghề truyền thống cho vùng du lịch, dạy cách kinh doanh, quảng bá sản phẩm du lịch. Dạy gìn giữ và bảo tồn, tôn tạo môi trường Văn hóa, Lịch sử, Tâm linh cho dân vùng du lịch…

* Giáo dục trong hệ thống nhà trường:

Kiến thức về du lịch phải được đưa vào dạy trong nhà trường phổ thông, lồng ghép vào các môn: Tiếng Việt, Địa lý, Lịch sử, Ngôn ngữ, Văn học, Sinh vật, Giáo dục công dân, Nghệ thuật, Thể thao… Kết hợp dạy và thực hành bằng cách đi học hỏi, tham quan di tích, phong cảnh, tự trồng cây hoa, làm đẹp nhà ở, khuôn viên làng xã, học nghề thủ công mỹ nghệ…

* Giáo dục trong hệ thống trường đào tạo, dạy nghề du lịch:

Ngoài việc chú trọng dạy kỹ năng hành nghề du lịch trong chuyên môn hẹp và trong khuôn khổ tiếp tân, các trường du lịch cần mở rộng giáo dục Văn hóa, Lịch sử, Tâm linh cho cán bộ hành nghề du lịch, để họ có thể chuyển tới du khách văn hóa hồn đất, hồn người Việt Nam- Thăng Long- Hà Nội. Mặt khác, người trực tiếp làm du lịch, đồng thời phải là người tổ chức dân cư vùng du lịch tham dự, cho họ được hưởng lợi ích minh bạch, vào công việc du lịch của mình và của du khách. Đó là những yêu cầu cao, đòi hỏi có sự đổi mới trong việc dạy và học nghề du lịch.

Đưa phạm trù Văn hóa, Lịch sử, Tâm linh mang hồn Việt Nam- Thăng Long- Hà Nội vào du lịch bền vững là một tư tưởng lớn và sâu sắc, nhằm giới thiệu bản sắc văn hóa Việt Nam ra thế giới. Nó đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của bộ máy quản lý Nhà nước các cấp, các ngành, các nhà khoa học giáo dục, các tổ chức phi chính phủ, các doanh nghiệp, doanh nhân trong ngoài nước, các hệ thống trường học đào tạo, các tầng lớp dân cư.

Đưa kiến thức du lịch Văn hóa, Lịch sử, Tâm linh và hành nghề du lịch trong đời sống hằng ngày. Đó là Văn hóa Việt và sự sáng tạo Văn hóa. Không có gì xa lạ. Chỉ có điều chúng ta có nhận thức ra không? Chúng ta có tổ chức giáo dục và hành động trong cộng đồng hay không? Đấy mới là điều khó khăn và quan trọng.


(*) Bài tham luận Hội thảo Quốc tế về Du lịch- Đại Học Sư Phạm Hà Nội- tại Vịnh Hạ Long mùa hè 2007.



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ HàNội ngày 10.5.2015.

trích đăng lại bài vở đăng tải trong việt văn mới - newvietart.com xin vui lòng ghi rõ nguồn