Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới



Phật Thoại Trong Chùa Vĩnh Nghiêm






Bắc Giang chiều cuối năm. Trời cuối thu níu chút nắng vàng. Bỗng ào ào gió Bắc lạnh liêu xiêu. Bạn đồng nghiệp Báo Bắc Giang dẫn chúng tôi về lễ tạ Phật hoàng Trần Nhân Tông và Trúc Lâm Tam Tổ tại chùa Vĩnh Nghiêm.

    Chùa Vĩnh Nghiêm ở làng Đức La, xã Trí Yên huyện Yên Dũng tỉnh Bắc Giang. Dân gọi là chùa Đức La. Ngôi chùa cổ thơm hương hơn bảy trăm năm trước. Mái nâu trầm mây đậu, còn ấm bàn tay người thợ xây thời xa xưa ấy. Trầm hương thoảng hơi thở, tiếng nói của Phật hoàng Trần Nhân Tông và Tam Tổ Trúc Lâm truyền Phật Pháp đến muôn dân nước Việt. Muôn đời con cháu, giống nòi Rồng Tiên.
    Chùa Vĩnh Nghiêm Bắc Giang là một Trung tâm Phật giáo, nơi đào tạo tăng đồ cho cả nước, nơi phát tích Tam Tổ Thiền Trúc Lâm của Phật giáo Việt Nam. Ngọn lửa Thiền Trúc Lâm truyền hơi thở Thiền Việt Nam vĩnh cửu.
    Tôi nhiều lần về chùa Vĩnh Nghiêm tìm Trúc Lâm Tam Tổ. Nhưng lần nào cũng vội. Duyên may, lần này về sám hối trước ban thờ Tam Tổ Trúc Lâm, trong nhà Tổ Đệ nhất, tôi được Phật thoại cùng Phật hoàng Trần Nhân Tông, Người ngự trong trái tim tôi, mọi lúc, mọi nơi, từng hơi thở.
Chùa Vĩnh Nghiêm- Báu vật Quốc gia
    Chùa Vĩnh Nghiêm tọa lạc nơi hợp lưu sông Lục Nam sông Thương (gọi là ngã ba Phượng Nhãn). Chùa nhìn ra ngã ba sông, phía Lục Đầu Giang- Kiếp Bạc, vùng Cẩm Lý cửa ngõ ra vào núi Yên Tử. Xa xa. Núi non trùng điệp bao quanh chùa, có núi Cô Tiên. Bên kia sông là vương phủ Trần Hưng Đạo và đền Kiếp Bạc, nơi Đức Thánh Trần ngự, trông giữ vùng Đông Bắc và nước Việt đời đời bất diệt.
    Văn bia chùa thời Trần viết: "Đức Tổ Điều Ngự Pháp Loa khi mở tùng lâm này, còn mở cái chợ Đức La. Các vị vương thân quốc thích và thập phương đàn Việt, phát tâm tậu ruộng đất ở tại bản xã và các hạt khác các nơi, để cúng hương dâng Tam bảo muôn đời. Chùa này và chùa Sùng Nghiêm cả thảy 72 chốn tùng lâm, công đức sáng tạo, hợp khắc vào bia ở chùa Hoa Nghiêm núi Yên tử".
    Một tấm bia chùa dựng khác viết: "Ðức tổ Điều Ngự (tức Trần Nhân Tông) khi mở Tùng lâm này (tức chùa Vĩnh Nghiêm), mở cả chợ chùa. Các vị vương thân quốc thích và khách thập phương đã phát tâm tậu nhiều ruộng cúng cho chùa, gồm cả ruộng trong xã và ruộng ở các hạt khác nữa".
    Tương truyền chùa Vĩnh Nghiêm có từ đầu thời Lý Thái Tổ (1010- 1028), tên chữ là Vĩnh Nghiêm Tự. Thời vua Trần Thánh Tông (1258-1278) đều có các vị cao tăng tu hành nên được tu tạo nguy nga, tráng lệ.
    Khi vua Trần Nhân Tông (1258- 1308), từ bỏ ngôi vua thành người tu hành đến chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Ngoạ Vân (Yên Tử) thụ giới, lấy hiệu là Hương Vân Đại Đầu Đà, sáng lập phái Thiền tông của Phật giáo Việt Nam. Hương Vân cùng hai đệ tử Pháp Loa, Huyền Quang sáng lập, hoàn chỉnh phái Thiền tông Việt Nam gọi là Tam tổ Trúc Lâm.
    Chùa Ngoạ Vân (Yên Tử) do sư Hiện Quang trụ trì. Hiện Quang viên tịch, chùa không còn. Chùa Yên Tử là nơi vua Trần Thái Tông có tu ở đây, nên Hương Vân Trần Nhân Tông thụ giới cả chùa Vĩnh Nghiêm và Yên Tử.
    Pháp Loa được ngài Hương Vân truyền pháp đã đi khắp nơi thuyết pháp, giảng bộ sách Thiền Uyển Truyền Đăng Lục. Khi Hương Vân viên tịch. Pháp Loa làm lễ hoả táng, xây tháp mộ ở núi Yên Tử, dâng tôn hiệu Đại Thánh Trần Triều Trúc Lâm Đầu Đà Tĩnh Tuệ Giác Hoàng Điều Ngự Tổ Phật gọi là Trúc Lâm đệ nhất Tổ.
    Pháp Loa về chùa Vĩnh Nghiêm trụ trì. Ngài xây dựng Vĩnh Nghiêm thành trung tâm Phật giáo, đào tạo Tăng đồ và xếp đặt Tăng chức, truyền giáo các chùa trong cả nước. Pháp Loa cho đúc 1.300 pho tượng. Có hơn 15.000 tăng ni, đệ tử, về chùa Vĩnh Nghiêm tu học. Trong đó có hơn 3.000 đắc pháp, mở 200 sở đường…
    Pháp Loa cho soạn lại các sách Đoạn Sách Lục, Tham Thiền, Yếu Chỉ. Năm 1330. Pháp Loa giao lại cho Huyền Quang. Lúc này Huyền Quang đã sang chùa Quỳnh Lâm trụ trì. Vài tháng sau Pháp Loa viên tịch, được phong là Tĩnh Chi Tôn Giả làm Trúc Lâm đệ nhị Tổ.
    Chùa Vĩnh Nghiêm có quy mô lớn, tọa lạc trên mảnh đất khoảng 1 ha. Luỹ tre làng xanh vĩnh cửu. Là thành đồng vững chãi bao quanh khuôn viên chùa. Chùa được kiến trúc trên một trục, hướng Đông Nam gồm bốn khối: Toà Thiên đường, toà Thượng điện, nhà Tổ đệ nhất, gác chuông, nhà Tổ đệ nhị và một số công trình khác. Mở đầu là cổng tam quan xây gạch, sau đó đi vào hơn 100 m là Bái đường (chùa Hộ).
    Khối thứ nhất kiểu chữ "Công" ( ) gồm Bái đường, nhà Thiêu hương, Thượng điện với thiết kế khang trang lối tàu bảy, đao lá, mái 4 đao 8 kèo kiểu con chồng, thượng tam hạ tứ. Bên ngoài chùa trang trí đắp nổi lối "nề ngõa" hình cuốn thư có ba chữ hình kỷ hà, trang trí hồi văn, hoa lá chạy đường diềm bao quanh. Nội thất của Thiêu hương được trang trí, chạm khắc lộng lẫy. Trong ba nếp chùa đều có cửa võng, chạm khắc hoa lá, chim muông, họa tiết tinh vi mềm mại cầu kỳ được sơn son thiếp vàng, trên là các hoành phi đại tự lớn.
    Khối thứ hai cũng làm theo kiểu chữ công nhưng thấp và nhỏ hơn. Đây là nhà Tổ đệ nhất thờ Tổ Hương Vân Trần Nhân Tông. Trong toà Tổ đệ nhất hiện nay có một tượng hậu đặt ở phía ngoài, 2 gian bên. Ba tổ Trúc Lâm đặt ở hậu cung, trên có tấm hoành phi Trúc Lâm hội Thượng.
    Khối thứ ba là gác chuông cao hai tầng, tám mái, treo một quả chuông lớn. Kiến trúc lầu chuông được kết hợp giữa cấu trúc gỗ và gạch, ở phần giữa bốn đầu bảy có treo những quả chuông đồng nhỏ (chuông gió).
    Khối thứ tư, kết cấu kiểu chữ đinh ( ) là nhà Tổ đệ nhị thờ Tổ Pháp Loa. Trước đây, hai bên còn có các dãy nhà Tả vu Hữu vu, mỗi dãy mười tám gian, rộng rãi. Là nơi hàng năm các sư về an cư kiết hạ, và các kiến trúc phụ phục vụ sinh hoạt hàng ngày của tăng ni, Phật tử.
    Từ ngày dựng chùa, hai bên đường được trồng thông, thành chốn tùng lâm, có cây đường kính gần 1m. Trên sân chùa có một tấm bia to, sáu mặt, dựng năm Hoằng Định thứ 7 (1606) với ghi lại việc trùng tu chùa năm đó.
    Đối diện với tấm bia cổ là vườn tháp mộ trong đó là năm hòa thượng: Phù Lãng Trung pháp (hiệu Sa môn), Thông Duệ ứng Duyên, Thanh Quý, Tịnh Phương Sa môn, Thanh Hanh...
    Sau này có một số vị sư từ Bắc vào Sài Gòn đã cho xây dựng một ngôi chùa Vĩnh nghiêm thứ hai tại số 339- đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa. Người dân bảo ngôi chùa này hiện nay, nổi tiếng hơn cả ngôi chùa gốc- chùa Chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang).
Vua đi tu, Trạng cũng đi tu
    Vị Tổ thứ ba Trúc Lâm là Huyền Quang. Ngài người làng Vạn Tải thuộc bộ Vũ Ninh (Bắc Ninh), con của Lý Ôn Hòa (quan triều Lý Thần Tông), đỗ Trạng Nguyên thời Trần.
    Huyền Quang (1254 - 1334 ). Tên thật là Lý Đạo Tái sinh tại hương Vạn Tải, châu Nam Sách, lộ Lạng Giang (nay là làng Thái Bảo, huyện Gia Bình- Bắc Ninh). Ngài đỗ đệ nhất giáp tiến sĩ ( trạng nguyên ). Được làm việc trong Viện Nội Hàn của triều đình. Trạng từ chức đi tu. Theo Trần Nhân Tông lên Trúc Lâm. Là Tổ thứ ba Trúc Lâm Yên Tử. Huyền Quang là một nhà thơ lớn. Trúc Lâm Đầu Đà Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang là Đại Thiền sư Việt Nam. Tam Tổ Trúc Lâm được tôn vinh ngang hàng 28 vị tổ của Thiền Ấn Độ.
    Khi còn đang làm quan, Huyền Quang hộ giá vua đến chùa Vĩnh Nghiêm gặp Pháp Loa giảng đạo. Bỗng Trạng nguyên tỉnh ngộ. Huyền Quang về triều hai lần dâng biểu từ quan. Huyền Quang được Hương Vân giao trụ trì chùa Vĩnh Nghiêm.
    Huyền Quang đã soạn các bộ sách lớn: Chư Phẩm Kinh, Công Văn Tập, cho in kinh Phật, phân phát cho người nghèo. Huyền Quang viên tịch năm 1334, được ban hiệu Trúc Lâm Đệ Tam Đại Tự Pháp Huyền Quang Tôn Giả, làm Trúc Lâm đệ tam Tổ.
    Trước khi Hương Vân đến Yên Tử, Pháp Loa đến chùa Quỳnh Lâm, đều đã trụ trì ở chùa Vĩnh Nghiêm. Cả ba vị Tam Tổ Trúc Lâm: Hương Vân (Đệ nhất Tổ), Pháp Loa (Đệ nhị Tổ) và Huyền Quang (Đệ tam Tổ) đều lấy chùa Vĩnh Nghiêm làm Trung tâm giảng đạo.
    Chùa Vĩnh Nghiêm có tất nhiều tượng pháp, đủ loại tượng cổ các đây gần nghìn năm. Những pho tương linh thiêng dòng chảy thời gian và ngọn lửa Thiền Trúc Lâm Việt. Tượng Phật, tượng các vị Tổ dòng Trúc Lâm, tượng các vị sư Tổ sau này, tượng Hộ pháp, tượng La Hán… Trong số những đồ thờ tự ở đây, có chiếc mõ dài gần nửa mét, được sơn đen bóng, lỗ thoát âm đề hai dòng chữ Phạn .
    Hiện nay, trong nhà Tổ đệ nhất còn đủ ba tượng Trúc Lâm Tam tổ. Trong khám là tượng Hương Vân Trần Nhân Tông, bên ngoài là tượng Pháp Loa và tượng Huyền Quang. Ba pho tượng cổ. Sáng Linh Khí Thần Tam Tổ Trúc Lâm.
Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm- Di sản của nhân loại
    Chùa Vĩnh Nghiêm xưa là nơi đào luyện tăng đồ Phật giáo, nên tàng trữ các bộ ván kinh xưa nhiều tới mười gian nhà. Đó là những bộ ván kinh có từ 700 năm nay. Là kho sách cổ vô cùng quý: Sa di tăng Sa di lì tỷ khiêu lỵ (348 giới luật), bộ Yên Tử nhật trình từ thế kỷ 15 (quá trình hình thành phái Trúc Lâm), Hoa nghiêm sớ, Di đà sớ sao, Đại thừa chỉ quán, Giới kinh ni...
    Nhiều kệ ván in kinh vẫn còn. Đó là kho ván khắc in, người xưa gọi là mộc thư khố là hiện vật minh chứng chùa Vĩnh Nghiêm từng thống lãnh 72 chốn tùng lâm. Hiện nay, kho mộc thư vẫn lưu giữ được 34 đầu sách với gần 3000 bản khắc, mỗi bản có hai mặt, mỗi mặt 2 trang sách khắc ngược (âm bản) khoảng 2000 chữ Nôm, chữ Hán.
    Những bản khắc có niên đại sớm nhất, nhiều sách nhất, chữ chuẩn đẹp nhất và đạt đến độ tinh xảo, trong số mộc thư còn lưu giữ được ở nước ta. Từ những ván khắc đó, có thể in ra đủ biên lan, bản tâm, ngư vĩ, thiên đầu, địa cước. Biên lan có khung viền lề trang sách là một đường chỉ to và một đường chỉ nhỏ. Bản tâm cho biết tên sách, thứ tự trang sách. Thượng hạ Bản tâm có Ngư vĩ theo kiểu song Ngư vĩ. Tả hữu, thượng hạ Biên lan có Thiên đầu- Địa cước.
    Các bản mộc thư chủ yếu ghi chép kinh luật nhà Phật, lịch sử hình thành và phát triển thiền phái Trúc Lâm, trước tác của ba vị Tổ Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang. Còn có các tác phẩm thơ, phú, nhật ký của Mạc Đĩnh Chi và một số vị cao tăng.
    Nghiên cứu mộc thư khố, chúng ta có lượng thông tin phong phú, đa dạng về lịch sử Phật giáo, tư tưởng hành đạo, nhập thế của thiền phái Trúc Lâm, văn học, phong tục tập quán cùng sự phát triển của nghề khắc in mộc thư và nghệ thuật chạm khắc gỗ của Việt Nam.
    Đặc biệt một số mộc thư giới thiệu cách chữa bệnh bằng thuốc Nam, cách châm cứu với bản sơ đồ chỉ dẫn các huyệt rõ ràng.
    Hiện nay phòng mạch của nhà chùa vẫn kế thừa các bài thuốc ghi trong mộc thư để chữa các bệnh về thần kinh, đau xưng khớp và các bệnh về tiêu hóa. Chúng tôi đến chùa Vĩnh Nghiêm, luôn gặp những bệnh nhân được các sư chăm chữa. Phần nhiều là các bệnh nhân mắc bệnh tâm thần.
    Việt Nam đệ trình lên UNESCO hồ sơ mộc bản kinh Phật chùa Vĩnh Nghiêm đề nghị công nhận là di sản tư liệu thế giới. Hồ sơ mộc bản kinh Phật chùa Vĩnh Nghiêm đã lọt qua vòng sơ duyệt của UNESCO.
    Trong kỳ họp của Ủy ban Ký ức thế giới khu vực châu Á- Thái Bình Dương diễn ra tại Bangkok- Thái Lan từ 14- 16/5/2012, mộc bản kinh Phật chùa Vĩnh Nghiêm đã được công nhận là Di sản ký ức thế giới khu vực châu Á- Thái Bình Dương năm 2012. Tối 6/10/2012, tại Bắc Giang, bà Katherine Muller Mari- Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam đã trao Bằng công nhận mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm là di sản tư liệu ký ức thế giới.
Chùa Vĩnh Nghiêm truyền lửa trong dân gian
Dân gian Việt ngàn đời nay đều hát:
Ai qua Yên Tử, Quỳnh Lâm
Vĩnh Nghiêm chưa tới Thiền tâm chưa thành
   Ở Bắc Giang còn lưu truyền câu ca:
Thứ nhất là chùa Đức La,
Thứ nhì chùa Bổ, thứ ba chùa Tràng."
    Ở bến đò Lá bên kia chùa Vĩnh Nghiêm. Vua yêu dân. Dân yêu vua mà kết thành Hội La. Theo truyền tích địa phương. Khi vua Trần Anh Tông nhường ngôi cho Trần Minh Tông, thường hay đến chùa Vĩnh Nghiêm tham Thiền học đạo. Mỗi khi vua Trần Minh Tông đến thăm cha Trần Anh Tông đều cho xa giá dừng lại ở bến đò Lá trước khi sang sông vào chùa Vĩnh Nghiêm. Vua và quan quân đều đối xử với dân Đức La rất tốt. Khi vua Trần Anh Tông mất, nhân dân đã lập am thờ vua ở bến đò Lá gọi là đền Tiên La. Dân làng thờ phụng và tổ chức lễ hội, gọi là hội La.

Phật thoại trong nhà Tổ đệ nhất

    Tại nhà Tổ đệ nhất Trúc Lâm. Ba pho tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang gần nghìn năm nay, tỏa Khí Thần Sơn Thủy. Tôi chiêm ngắm mải mê. Dòng chảy Linh Khí Thần tắm tưới sáng ấm không gian. Tôi ngỡ tai của các Ngài được đính Kim Cương, sáng lấp lánh. 30 phút tĩnh lặng một mình, trong không gian Ánh Sáng Thiêng Linh Khí, thơm trầm hương thanh tịnh, tôi Phật thoại cùng Phật Hoàng Trần Nhân Tông.

                  Phật thoại

Vua đi tu
Trạng cũng đi tu
Đâu phải chuyện thường!

Ngai vàng dép rách
Đâm đầu tranh đua
Khốn khổ bán mua
Được/ thua trần thế
Tơi bời cỏ hoa
Sâu dày nghiệp chướng
Luân hồi mê man

Đời hơi thở ngắn
Sơn hà chan lửa
Sấp ngửa bàn tay
Cung ma dồn quá lắm (*)
Tham, sân, si, cháy vèo...

Hiền tài Nguyên khí
Tâm linh Việt truyền
Trời trao Bảo Kiếm
Anh hào cứu dân

Kiếp người ngộ yêu thương
Quay đầu nương Phật pháp
Sám hối. Rửa tội trần
Học Sự Chết- Linh thiêng
Tự cứu độ chính mình
Tử/ Sinh đều trọng đại.

   (*) Bài thơ cuối cùng của Phật Hoàng Trần Nhân Tông đêm 16 tháng 10 năm Mậu Thân (1308) tại Chùa Cổ Pháp huyện Nam Sách- Hải Dương:

Thế số nhất tức mặc
Thời tình lưỡng hải ngân
Ma cung hồn quản thậm
Phật quốc bất thắng xuân

    Dịch nghĩa:

Số đời một hơi thở
Lòng người hai biển vàng
Cung ma dồn quá lắm
Cõi Phật nào vui hơn

    Ngày 18- 10- 1308. Hai nhà sư giúp Người lên núi Ngọa Vân (nằm trên mây) theo ý Người.
    Người cảm ơn hai đệ tử và nói: Thôi xuống núi ngay đi, chăm chỉ việc tu hành, chớ coi sinh tử là chuyện chơi.
   Rạng ngày mồng 3 tháng 11 năm Mậu Thân (1308). Mấy hôm Trời tối tăm, mưa gió. Bỗng tạnh, quang, sáng bừng. Gió êm đềm thanh tịnh.
  Vua hỏi: Giờ này là giờ gì?
   Bảo Sái thưa: Giờ Tý.
  Vua mở rộng cửa sổ, nói: Giờ của ta đó.
   Nói xong. Phật hoàng nằm dáng sư tử, nhập Niết Bàn trên Am núi Ngọa Vân. Hưởng thọ 51 tuổi.
    Trước khi về cõi Niết Bàn, Người dặn mọi người xuống núi. Sau 100 ngày mới được đến gần di thể. Thấy hương thơm thì hỏa táng. Nếu không thơm thì thôi.
    Đúng 100 ngày. Mọi người tới lưng chừng núi Ngọa Vân, đã cảm nhận hương thơm. Phật hoàng vẫn nằm nghiêng. Dáng sư tử, trên Mây. Một mầm Trúc non xanh mọc xuyên qua đùi trái. Dân gian truyền Thân Tổ nằm nghiêng, Trúc một mầm.
    Pháp Loa hỏa thiêu. Di thể Người hóa 1000 viên xá lỵ, thờ tại Vườn Tháp Huệ Quang Yên Tử. Một số viên đưa về cung vua.
    Phật hoàng Trần Nhân Tông. Ông vua duy nhất thế gian. Bỏ ngai vàng đi tu hiển Phật. Người chứng minh cho con cháu Việt & cả loài người biết về Sinh/ Tử.
    Sống thế nào thì chết thế ấy!
    Chớ coi sinh tử là chuyện chơi.

Chùa Vĩnh Nghiêm- Hồ Gươm
Nén Tâm hương dâng Ngày Kỵ Phật hoàng Trần Nhân Tông lần thứ 706 (Ngày 3- 11- 1308- 3- 11- 2014 Âm lịch)


. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ HàNội ngày 01.01.2015.

trích đăng lại bài vở đăng tải trong việt văn mới - newvietart.com xin vui lòng ghi rõ nguồn