Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới
Chuà Keo Thái Bình




ĐI THÁI BÌNH




Tôi tham gia nhóm nghiên cứu về Nguyễn Thị Lộ, đi về Thái Bình. Cùng đi trên xe có Mai Hồng, Hoàng Quốc Hải, Đinh Công Vỹ, Nguyễn văn Thành, Hoàng công Khanh, Đỗ Bá Hiệp, Phan thị Thanh Nhàn, Mai Thục và vợ chồng nhà văn Vũ Bão,

Ông Hoàng Công Khanh nói chuyện : Sinh thời, thủ tướng Phạm Văn Đồng nhận định rằng : Nguyễn Trãi chết vì ông đã nhân nghĩa quá. Khi mà Lê Lợi đánh thắng nhà Minh, lấy sự cai trị trong nước bằng võ trị thì Nguyễn Trãi vẫn cứ muốn dùng văn trị. Do đó ông đã là tảng đá mà người ta muốn bỏ đi mà chưa có cớ. Cho nên vụ án Lệ Chi viên là duyên cớ để diệt những người theo tư tưởng của Nguyễn Trãi.
Ông Hoàng Công Khanh là hội viên Hội Nhà văn , ông đã bị bắt oan trong thời điểm bao cấp. Ông có tác phẩm Vằng vặc sao Khuê được Giải thưởng Thăng Long 1998, Giải thưởng Hội Nhà Văn 1999.
Ông kể chuyện Hoa Lư : Ngai vàng của Lê Hoàn ở Hoa Lư khác với ngai của Đinh Tiên Hoàng là không chạm rồng.
Khi Dương Vân Nga sinh ra, hay quấy khóc, có một đạo sĩ đến, đọc mấy câu :

                                                             Nín đi thôi, nín đi thôi
                                                        Một mai gánh vác cả đôi sơn hà.

                                                            Vạc Đinh lại trở về Lê
                                                 Nàng Dương chăn gối lại về chính cung.

50 năm sau , ông đạo sĩ gập lại Dương Vân Nga, lại đọc câu :

                                                   Gái không con như bồ hòn không rễ
                                                                    Một vai gánh vác sơn hà
                                                           Hai triều hoàng hậu tu chùa an thân
                                                           Giúp chồng đánh Tống bình Chiêm
                                                           Có công với nước, vô duyên với đời.

Lâu rồi, tôi mới gập lại Mai Thục. Cô đã béo hơn, nhưng nét cười, ánh mắt vẫn là Mai Thục thuở còn viết báo Phụ nữ Thủ Đô.
Xe đến Phố Nối thì rẽ sang đường đi Hưng Yên rồi đi về Triều Dương, cả đoàn đến khách sạn Phố Hiến ổn định chỗ nghỉ rồi lại đi đến Tân Lễ
Đến 9h30 thì đến trụ sở UBND xã. Tân Lễ.
Về Tân Lễ, đoàn nhà văn thực hiện chương trình điền dã :
-buổi sáng đi thăm họ nội, họ ngoại bà Nguyễn Thị Lộ và đền thờ trạng nguyên Phạm Đôn Lễ , thăm nơi sản xuất chiếu Hới.
-buổi chiều thăm làng xã và đi chơi trên sông.

Ngày 31/8/2003

  • đến làng Bùi Xá. Thăm hai đền thờ và lăng mộ Phạm Đôn Lễ.
  • thăm cơ sở dệt chiếu
  • thăm đền thờ các vị tướng và đền Trần
  • Về UBND xã Tiến Đức nói chuyện và rút quân.
Tân Lễ và HảiTriều (bên Hưng Yên) xưa là đất quan lại, trước kia hai xã thông thương bằng đò, phà và thông gia với nhau.
Tân Lễ là một xã giáp Hưng Yên, cách xa trụ sở huyện Hưng Hà 17km,cách tỉnh lỵ Thái Bình 45 km. Dân số (2003) có 16356 nhân khẩu, đất rộng 810 ha, trong đó 391 ha là đất canh tác.
Tại Tân Lễ có bến đò Cà, đây là nơi Phạm Đôn Lễ 3 tuổi bị lạc, được một người Thanh Hóa đón về nuôi dạy nên người, nhưng ông vẫn nhớ quê, khi đỗ trạng nguyên được cử đi sứ đã học được nghề dệt chiếu mang về truyền dạy cho dân làng.
Ở Tân Lễ có câu phương ngôn “Ăn cơm Hom, nằm giường Hòm, đắp chiếu Hới” Chiếu Hới có cái quý là dùng cói nước ngọt, đay nước ngọt để dệt, kỹ thuật dệt cũng luôn thay đổi, Trong kỹ thuật dệt thì chiếu đậu khác chiếu thường ở chỗ : chiếu đậu là loại hàng đặc sản, khi dệt dùng dây đôi, chọn cây cói có đầu và gốc bằng nhau, không cắt quãng/ Dệt đến đâu thì ghim chiếu đến đấy. Ghim chiếu là kỹ thuật giữ mép chiếu cói, hơn nơi khác. Các đầu cói đều được ghim sâu >20cm
Dệt xong thì nhuộm chiếu. Có 2 cách nhuộm :
  • nhuộm sợi cói trước khi dệt, khi dệt chú ý dệt xen kẽ theo đề tài.
  • Dệt chiếu trắng xong rồi in mầu cho chiếu
Có hai cách : In đặc dùng thuốc nhiều, In đơn dùng thuốc vừa phải
Khi in xong, cuộn 20 đôi chiếu mặt đã in hoa giấu vào trong, cho tất cả lên chảo để hấp cách thủy. Chiếu đã in thì phải hấp, nếu hấp sống thì sẽ chóng phai mầu.
Trùng phùng hội ngộ Trong cuộc hội thảo về thân thế Nguyễn Thị Lộ tổ chức tai trụ sở UBND Xã, tình cờ Thượng tướng Hoàng Minh Thảo gập lại người chiến sĩ B3 khi ông chỉ huy mặt trận Tây Nguyên. Người chiến sĩ ấy tên là Đoàn Xuân Ngân trong mặt trận Tây Nguyên có thành tích được tặng Huân chương Chiến công hạng Ba Nay phục viên về xã, làm Phó bí thư Đảng ủy xã.
Tại làng Bùi Xá có một ngôi đền nhỏ, thờ vua Lê Tương Dực. Ông đã trốn từ Thăng Long về đây xưng là Đông Hải động chủ mộ quân và tiến về kinh đô (1517) Đền này ghi dấu nơi ông đã ở và để lại 1 thanh kiếm thờ.
Tại đây có câu đối :
Tự cổ chí kim sở tại hữu thần từ
Tối linh tối tú dân thôn đồng phụng sự
Từ đường bên nội bà Nguyễn thị Lộ làm lại lần thứ 6, đây là nhà từ đường lâu đời nhất ở vùng này. Trước đây, có lần nghĩa quân Bang Tốn dùng địa điểm nàylàm trụ sở chống Pháp
Tại Tân Lễ có nhiều di tích : Đền mẫu Thúy Bông thờ Tam Phủ và chúa Liễu, nay đổi tên là Đền Thúy Bông. Trong nội cung có tượng 3 vị mẫu và 5 vị ngũ quan
Có câu đối : Sinh hóa vô thường, thiên thượng thánh.
Tính linh bất muội địa trung tiên
Đền thờ Bẩy chị em nhà Tạ Quang Huy đã bỏ quê đến Tân Ấp
Đền thờ nữ tướng Tạ Trinh Lang có 5 gian, kiến trúc kiểu chữ Đinh.
Theo thần phả, đền ở ven sông Luộc, đã nhiều lần lở đất, nên trong 60 năm vừa qua đã phải sửa chữa 3 lần. Đến nay, bà Tạ Trinh Lang có 4 nơi thờ ở các nơi : cửa sông Luộc, cửa sông Trà Lý, và ở cửa Đông Hưng .
Dòng họ Tạ vẫn còn, cư trú ở thị trấnThống Nhất thôn Đa Phúc đã truyền 6 đời, Căn cứ chính là bên Minh Phương huyện Phù Cừ Hưng Yên.
Bà Tạ Trinh Lang là con Tạ Quốc công ở Từ Sơn Bắc Ninh, Ông bà là chủ trang trại, sinh được 7 chị em. Khi bố chết, cả 7 chị em về với Hùng Đức.
Các vị đánh giặc Thanh Thành, chia nhau trấn giữ cửa sông Luộc, phát triển kinh tế. được dân thờ. Nay đền được xếp hạng là Di tích văn hóa cấp tinh

                                                                              VỀ MIỀN CHIẾU HỚI

Sớm thu năm ấy, tôi về Hới
Dọc đường chiếu trải nắng hanh phơi
Lúa đang trổ hạt cong cong uốn
Cầu nối Triều Dương đã bắc rồi

                                                                     Kiên nhẫn bàn tay em dệt chiếu
Sợi cói đưa nhanh kịp nhịp go
Ngan ngát hương thơm còn giữ lại
Mùi riêng, vẻ lạ của quê ta

                                                                    Mây trôi cửa Luộc, mây nhiều lắm
Gió thổi về Nam, mát cửa Đông
Ba sông, ba ngả đường xa lắc
Ai đứng chờ ai nơi bến sông

30/8/2003

HUYỀN THOẠI NHÀ TRẦN TẠI VÙNG TIẾN ĐỨC

Trần Kinh lấy một người con gái sinh ra Trần Hấp, Cuối thế kỷ XII có một ông thày địa lý di qua gò Thủy tinh, thấy đó là đất quý, liền vào một nhà dân xin ăn. Chủ nhà cho ăn. Khách nói rõ huyệt quý.
Đầu tháng Dần năm 1138, họ nhà Trần mang mộ cụ Trần Kinh về an táng. Hôm đó, mưa rất to, nước đỏ chảy ra dữ dội, gia đình người dân sợ cốt bị trôi mất nên vội vàng mang đi, Trần Hấp đến nơi, để mộ cha vào đó. Hai mươi tám năm sau, Trần Hấp sinh 4 người con trai là Trần Lý, Trần Quảng, Trần Thừa và Trần Thủ Độ
Lúc này là cuối đời Lý, giặc nổi lên, Vua Lý Huệ Tông chạy về Hải ấp, lấy con gái Trần Lý là Trần thị Dung. Lý Huệ Tông nhờ Trần Lý, Trần Thủ Độ chiêu mộ trai tráng đưa quân về giành lại Thăng Long.. Huệ Tông phong cho Trần thị Dung làm Hoàng hậu, sinh ra Lý Chiêu hoàng. Huệ tông không có con trai, nhường ngôi cho Chiêu Hoàng.
Trần Thừa và Trần Thủ Độ đưa Trần Cảnh vào cung, kết duyên với Lý Chiêu Hoàng, bày ra cuộc hôn nhân, chuyển ngôi vua từ nhà Lý sang nhà Trần một cách êm nhẹ. Tính ra từ khi họ Trần được huyệt quý cho dến lúc lên ngôi vua đã 43 năm.
Vì sự binh biến đó, nên Trần Thủ Độ và Trần Cảnh đã chọn vùng Tiến Đức là nơi yên nghỉ . 10 đời vua Trần đều chôn tại vùng Tiến Đức.
Khi quân Nguyên Mông đánh sang, tướng Nguyên là Tích Lệ Cơ ngọc và Ô Mã nhi đã đào huyệt tổ nhà Trần, nhưng đào nửa chừng bị sét đánh phải bỏ dở.
Ngầy 10/3/ Mậu Tý, sau khi đánh đuổi quân Nguyên, nhà Trần đã mang các tù binh (tướng giặc) về đây tế tổ.
Khi nhà Trần suy, vua Chiêm là Chế Bồng Nga đánh Thăng Long, nhà Trần phải đem 7 ngôi mộ đi sơ tán, chỉ còn lại các ngôi mộ của Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông .
Tại làng Tiến Đức nay có khu Thái Miếu nhà Trần do Nhà nước xây dựng.

Về lại Tân Lễ

Tân Lễ không phải là một vùng xa lạ, ngay khi qua cầu Triều Dương chúng ta đã sang địa phận huyện Hưng Hà tỉnh Thái Bình. Tân Lễ là một vùng đất cổ, được hình thành cách ngày nay 2500-3000 năm . Những truyền thuyết dân gian về Ao Nôm, Mả Dạ là ảnh xạ về dấu tích xa xưa của người Việt Cổ khi đến khai phá vùng này. Đất lành chim đậu vùng Hải Triều đã thu hút về đây nhiều con người kiên cường, tài hoa trong cuộc sống.
Khảo sát các di tích lịch sử trong xã Tân Triều chúng ta được biết từ thời vua Hùng Vương đã có các vị đến bố trí quân binh bảo vệ . Qua cầu Triều Dương là đền thờ hai vị tướng quân song sinh Thiệu Ứng và Bảo Thái với 31 trai đinh làng Bùi Xá đã cùng hai ngài chiến đấu giữ đất. Đến thời Hai Bà Trưng có nữ tướng Quỳnh Châu chuyên vận tải lương thảo cho quân sĩ đóng tại Hà Xá, Hà Tân. Thời Triệu Trinh Nương có nữ tướng Phạm Thị Dung tức Xuân Dung dấy quân chiến đấu
Thời Lý có đồn quân của hoàng tử Linh Lang tại Lão Khê. Ven sông Luộc có nơi lập đền thờ tướng quân Trần Quốc Tuấn, ghi dấu nơi nghỉ của Trần Quốc Tuấn khi Ngài đi duyệt quân.
Tân Lễ có bao nhiêu thôn thì cũng có bấy nhiêu nơi có di tích lịch sử. ngoài những điều kể trên, nếu về Tân Ấp ta đến lễ đền Thúy Bông với huyền tích về chiếc khăn thần của Thánh mẫu Liễu Hạnh , về làng Thanh Triều đến lễ đền tướng quân Đoàn Thượng.
Với mật độ di tích đậm đặc như vậy Tân Lễ cũng là vùng quanh năm có lễ hội. Tại làng Hải Triều (Hới Chiếu) từ ngày 6 đến 10 tháng Giêng thường tổ chức lễ hội đền quan Trạng nguyên Phạm Đôn Lễ người đã có công cải tiến nghề dệt chiếu tới mức tinh xảo về pha mầu, thẩm mỹ về hoa văn, cải tiến khung dệt chiếu ở Hải Triều hơn hẳn các nơi khác. Tại lễ hội này làng thường tổ chức thi dệt chiếu, thi chọn cói và các trò vui
Về làng Hới, có hai câu ca làm khách phương xa phân vân
                                  “Mua chiếu xem biên, người hiền xem mặt”
                                               Rượu Me, Chè Thái, Gái Hải Triều ”
Tôi đã đi hỏi các cụ cao tuổi , được các cụ giải thích đó là những câu phương ngôn chỉ về sự tinh túy của nghề dệt chiếu và cuộc đời. Con gái làng ở nơi ngã ba sông nên thành thạo buôn bán. Nhưng cũng ở Tân Lễ có một người con gái là bà Nguyễn Thị Lộ cùng chồng là Nguyễn Trãi đã chết thảm trong vụ án Lệ Chi Viên đời vua Lê Thái Tông.
Khi chúng tôi về thămTân Lễ không thấy có nơi thờ Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ, mà trong làng chỉ có hai ngôi từ đường bên nội và bên ngoại của bà Nguyễn Thị Lộ. aiowr nowi ngax ba soong neen n dd
Thảm án Lệ Chi Viên đã tru di họ Nguyễn sinh ra Nguyễn Thị Lộ, nhưng hai trăm năm sau, dòng họ lại khôi phục. Tại làng đã xây ngôi từ đường bên ngoại với hoành phi đề “Nguyễn Trường Tồn”
, Về nơi đây, giáo Hoàng Đạo Chúc và một số ông trong Hội Khoa học Lịch sử đã bàn cùng lãnh đạo xã mai mốt xây dựng một đền thờ bà Nguyễn Thị Lộ và Nguyễn Trãi, có làm được như vậy, mới xứng với người xưa.
Tân Lễ là một vùng rộng, gồm già nửa số thôn làng của tổng Hà Lão ( từ Thúy Bông, Phú Hà, Tân Ấp, An Tập, Hà Lão, Tân Kỳ, Tân Giới, Phù Mỹ, Trung Hòa, Lão Khê} với một số làng thuộc tổng Thanh Triều (Hà Xá, Bùi Xá, Thanh Triều, Hải Triều, Quan Khê, Xuân Hải} và ba làng Tây Xuyên, Xuân Khúc, Kiều Thạch. Toàn bộ đất đai nằm dài theo hình cánh cung ven đê sông Hồng và sông Luộc.
Từ địa phận Thúy Bông giáp Phú Sơn tới địa phận Xuân Hải giáp Lưu Xá có chiều dài 8km, chiều rộng gần 4 km, dân số 13.000người sống trên diện tích 710 ha. Đất rộng, người thưa, đã có một số nơi tổ chức canh tác theo mô hình trang trại, cải biến bộ mặt kinh tế và sinh thái của Tân Lễ
Nơi đây có thể du ngoạn theo triền sông Luộc, sông Hồng
Xưa Tân Lễ có 3 chợ lớn là Chợ Đồn (Phú Hà) chợ chiếu làng Hới (Hải Triều) và chợ Mới (làng Hà Xá) Qua thời gian nay chỉ còn 2 chợ là chợ Hới và chợ Hà Xá Theo lãnh đạo xã cho biết họ đang cố gắng khôi phục quang cảnh chợ quê với các sản vật và quà bánh ẩm thực địa phương. Đối với chợ chiếu , làng đang có chương trình đưa chợ chiếu như chợ Viềng (Nam Đinh) để người đến mua thấy được cái đẹp, cái hay của miền Tân Lễ
Tân Lễ hiện nay là một tập hợp các làng cổ nên đa dạng về các hình thức văn hóa dân gian Nhưng tiếc rằng do hoàn cảnh chiến tranh kéo dài, do một thời gian chúng ta chưa hiểu hết giá trị văn hóa dân gian, hấp tấp , duy ý làm nên những thiết chế văn hóa không phù hợp, tạo nên những cảnh bàng bạc như nhau. Đó là phá hủy các di tích cổ, đó là xây dựng các di tích mới không theo quy chuẩn nào,
Nên chăng có thể xây dựng tại Tân Lễ một đền thờ “Mẫu Nguyễn thị Lộ” . Tại sao nên làm như vậy ? Vì dân ta rất tin vào Mẫu, vì Mẫu là người chịu nhiều nỗi khổ ải trần gian nên thiêng liêng và hiểu thấu lời cầu nguyện của dân lành.
Đầu thế kỷ XIX bà Lê Ngọc Hân bị đào mả, ném xương xuống song Hồng, tại nơi đó, dân dựng nên ngôi đền Ghềnh thờ Tam tòa thánh Mẫu cùng bà Lê Ngọc Hân, coi bà như một vị thần trong đạo Mẫu.
Muốn nâng Tân Lễ trở thành một điểm văn hóa du lịch còn nhiều việc phải bàn Về luận cứ đã có, nhưng cũng cần thời gian , cần cơ sở, hướng dẫn tư tưởng cho nhân dân

Tháng Tám năm 2004

. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ HàNội ngày 17.5.2014.

trích đăng lại bài vở đăng tải trong việt văn mới - newvietart.com xin vui lòng ghi rõ nguồn