Bảo Tàng Ký Ức Cầu Long Biên











Tôi gặp lại kiến trúc sư Nguyễn Nga (Paris) hai năm sau khi bà thành công vang dội “Festival Ký ức cầu Long Biên” (2009 & 2010). Tìm nhau dưới gốc cây Hoàng Lan cổ kính, gần Hồ Gươm, trong phòng nhỏ tràn năng lượng hai chiếc Trống Đồng Ngọc Lũ và Trống Đồng Đông Sơn cổ, tôi nhận ra không còn là Nguyễn Nga mấy chục năm qua đã bơi ngược về Hà Nội tìm cội nguồn văn hóa dân tộc như một cuộc chơi nữa. Giờ đây, bà đang đứng ở tầm vóc lớn lao của hành động bảo tồn và phát huy văn hóa di sản, với dự án xây dựng “Bảo tàng ký ức cầu Long Biên”.

“Từ Long Bien Festival” đến dự án Bảo tàng ký ức cầu Long Biên

Festival “Ký ức cầu Long Biên” do Nguyễn Nga đề xướng và phối hợp tổ chức, đã giữ lại giá trị văn hoá lịch sử cây cầu trên 100 tuổi bắc qua sông Hồng. Cẩu Long Biên giờ đây đã nổi bật như một “biểu tượng Hà Nội” đối với quốc tế:

Ngày 22 tháng 11/2012, tại Paris, ông Daniel Biau, nguyên lãnh đạo Liên hợp quốc ONU-Habitant cho ra đời cuốn sách “Le Pont et La Ville” 390 trang và 400 bức ảnh tôn vinh 24 thành phố với những cây cầu nổi tiếng nhất thế giới đã đóng vai trò quan trọng trong lịch sử phát triển đô thị . Hà Nội với cây cầu Long Biên đã được chọn bên cạnh những cây cầu lừng danh thế giới trong nhiều thế kỷ qua.

Sách Le pont et la ville- une hitstoire d’ amour plane’tainr (NXB Presses des Ponts- Paris 2012) Biau dành mười trang giới thiệu giới thiệu cầu Long Biên với vai trò chứng nhân lịch sử của Hà Nội nghìn năm văn hiến và con người, cảnh vật hoang hoải đồng quê Việt Nam.

Ông viết: “Cầu Long Biên hàm chứa một Hà Nội nghìn năm. Cầu Long Biên biểu tượng của Hà Nội- Việt Nam thế kỷ XX với âm hưởng hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp và Mỹ. Tính lịch sử và vẻ đẹp kỳ diệu của cầu Long Biên đáng được khôi phục. Dự án tôn tạo cầu Long Biên cần được ưu tiên ở cấp quốc gia. Cây cầu nên được khai thác giống như Cây Cầu Nghệ Thuật Paris, dành cho người đi bộ cùng với các hoạt động nghệ thuật, làm sống lại ký ức thế kỷ XX của cây cầu. Nên tổ chức một cuộc thi kiến trúc mang tầm quốc tế bao gổm việc cải tạo cây cầu, khu vực quanh cầu và bãi giữa. Hà Nội sẽ thật sự đặt chân vào thế kỷ XXI ngay khi mà cây cầu Long Biên tìm lại được ánh hào quang của nó, và có được vị trí xứng đáng trong cảnh quan thành phố. Thủ đô Hà Nội sẽ cất cánh và khẳng định tầm quan trọng của mình đối với thế giới”.

“Long Bien Festival 2010”. Cầu Long Biên kể chuyện Thăng Long- Hà Nội nghìn năm với triển lãm hội họa trên 99 con diều sáo của đồng bằng Bắc bộ; nghệ thuật ca trù, hát chèo, hát xẩm, quan họ, xiếc biểu diễn dưói chân cầu; cờ Hòa Bình của 69 quốc gia và nghệ thuật sắp đặt ký ức tuổi thơ; triển lãm 100 tác phẩm hội họa về cầu Long Biên; đoàn người các dân tộc Việt diễu hành; một cuộc đi bộ thả chim hòa bình hoàng tráng đông chật cây cầu; hình ảnh vua Lý Công Uẩn định đô; dàn quân nhạc hủng tráng; âm nhạc dân gian đưởng phố tái hiện Thánh Gióng, Thạch Sanh; triển lãm Thăng Long- Hà Nội 10 thế kỷ với văn chương, tranh, ảnh, nghệ thuật; 300 sinh viên nam nữ mặc trang phục Hà Nội xưa; ẩm thực Hà Nội; dàn nhạc accodeon của Học viện âm nhạc quốc gia biểu diễn; thả đèn hoa đăng cầu siêu; đêm nghệ thuật Long Biên nhịp cầu Hòa Bình… với sự tham dự của khoảng 50 ngàn người và hàng chục hãng thông tấn, báo chí trong, ngoài nước.

Được báo chí hỏi về sự kiện “Long Bien Festival” KTS Nguyễn Nga nói:

- Khi được biết đã có dự án cải tạo cầu Long Biên bằng nguồn vốn ODA Pháp từ những năm 2000, nhưng không gặp được một sự đồng thuận trong việc sử dụng cây cầu sau khi cải tạo, với công năng giao thông thuần túy, nên dự án chưa được thông qua. Đứng trước nguy cơ cầu Long Biên bị “tháo dỡ”, tôi đã tỉm mọi cách khơi dậy tình yêu của người Hà Nội- Việt Nam về ký ức thế kỷ XX mà cây cầu Long Biên là nhân chứng. Không thể để cho bất cứ ai phá hủy cầu Long Biên linh thiêng ấy. Phải bảo tồn và phát huy giá trị cầu Long Biên, khơi dậy khí phách dân tộc, tạo khối đoàn kết toàn dân, thúc đẩy kinh tế du lịch, kết nối đưa văn hoá lịch sử Việt Nam ra thế giới. “Long Bien Festival” là một thử nghiệm cho chúng ta thấy lòng dân yêu cẩu Long Biên đến thế nào. Mọi người sẵn sàng đồng thuận góp sức người, sức của, trí tuệ, trái tim sáng tạo để gìn giữ cây cầu. “Long Bien Festival” là cách tôi trình bày dự án “Bảo tàng ký ức cầu Long Biên” một cách sinh động và mọi người đã nhìn thấy.

Dự án “Bảo tàng ký ức cầu Long Biên”

Ngày 20- 9- 2011 tại Hà Nội. Kiến trúc sư Nguyễn Nga đã tổ chức Hội thảo khoa học về dự án “Bảo tàng ký ức cầu Long Biên” do bà khởi dựng.

Cầu Long Biên kể chuyện:

Năm 1859. Người Pháp chiếm Sài Gòn rồi toàn bộ các tỉnh phía Nam gọi là Nam Kỳ. Năm 1873 đến 1882 họ hai lần đem quân tấn công Hà Nội. Năm 1884 đặt Bắc Kỳ dưới sự bảo hộ. Những người Trung Quốc rút khỏi Hà Nội, từ đây Hà Nội do người Pháp thống trị.

Bất chấp diện tích nhỏ và dân số ít (50. 000) Hả Nội vẫn được người Pháp xem là Thủ đô của Đông Dương. Hà Nội thành phố thuộc địa ra đời từ năm 1890 nhờ vào sự đầu tư tài chính khổng lồ từ ngân sách nhà nước Pháp.

Năm 1899- 1902 cây cầu Dumer được khánh thành (cầu Long Biên) mang dáng dấp một con Rồng khổng lồ, nhẹ nhàng vắt mình ngang dỏng sông Hồng. Phương án thiết kế cầu Long Biên của Gustave Eiffel (người thiết kế xây tháp Eiffel) được lựa chọn. Cây cầu thép đầu tiên dải 1.862m gồm 19 nhịp thép nhuộm mây hồng bình minh nhuộm ánh sông Hồng.

Ngày 10- 10- 1954 sự kiện người Pháp rút quân. Và quân đội Việt Nam vào tiếp quản Hà Nội, diễn ra trên cầu Long Biên.

Năm 1965. Không quân Hoa Kỳ ném bom miền Bắc. Cầu Long Biên bước vào huyền thoại, trở thành biểu tượng cho sự đấu tranh của nhân dân Việt Nam. Cầu Long Biên có pháo đài bắn máy bay Mỹ. Cầu bị Mỹ bắn phá nhiều lần, được sửa chưa ngay, thông thương chở người và vũ khí ra chiến trường. Nhiều chiến binh và người dân Hà Nội đã chết trên cầu. Nhiều cựu chiến binh bắn máy bay trên ụ pháo nhịp cầu Long Biên còn sống, như nhà thơ dân gian Nguyễn Bảo Sinh và đồng đội.

Năm 1975. Nước Việt Nam hòa bình, thống nhất. Cầu Long Biên dành cho tàu hỏa, người đi bộ, xe máy. Cây cầu đã đến lúc cần phải sửa chữa, bảo tồn.

Cầu Long Biên được bảo tồn thành cây cầu bảo tàng. Giữ nguyên các yếu tố cấu trúc của cầu. Dựng lại những nhịp cầu đã mất, thiết lập lại dáng ban đầu của cầu. Khai thác các yếu tố du lịch và cải thiện môi trường dân sinh. Xây dựng cây cầu trở thành bảo tàng lịch sử cận đại, khu vườn treo và phố nghề nghệ thuật. Phát triển cây cầu trở thành một trục văn hóa lịch sử, một điểm nhấn trong cấu trúc không gian đô thị và là một công trình mang tính biểu tượng của Thủ đô.

Một không gian lớn sẽ được xây dựng trên cấu trúc của cầu Long Biên để triển lãm tàu hỏa hơi nước cổ. Các toa tàu cổ thành các quán café và nhà hàng. Những nhịp cầu sẽ được bao phủ bởi những tấm kính trong suốt, đón ánh sáng lung linh, mang lại một vẻ đẹp mới, mà vẫn giữ được cấu trúc cầu xưa. Đường ray tàu hỏa được cải tạo thảnh khu vườn treo. Phố Gầm Cầu- Phùng Hưng thành phố nghề nghệ thuật vườn treo. Vòm cầu gạch có 131 vòm hiện đang bị bịt kín, sẽ được mở ra tạo một dãy phòng triển lãm các làng nghề truyền thống. Bãi giữa sông Hồng cải tạo thành khu công viên nghệ thuật: vườn đào, cờ tướng, âm nhạc, xe đạp, dạo chơi, trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải, lễ hội du lịch…

Tháp nước Hàng Đậu được cải tạo và thiết kế thành một Bảo tàng Cổ vật.

Đầu cầu Gia Lâm xây Tháp Sen là Bảo tàng Nghệ thuật đương đại. Là một không gian có tầm nhìn toàn cảnh Hà Nội- Sông Hồng- Kính viễn vọng ngắm Thiên văn.

Đường từ nhà Hát Lớn đến Cầu Long Biên là Phố đi bộ (Hàng Ngang- Hàng Đào, Tràng Tiền- Hàng Bông…) tạo thành trục văn hóa lịch sử với tàu điện cổ chạy năng lượng sạch.

Dự án Bảo tàng ký ức cầu Long Biên được các nhà nghiên cứu, kiến trúc, văn hóa, chính quyền, người dân, báo chí, truyền hình… đồng tình ủng hộ.

Làm thế nào để ước mơ thành hiện thực?

KTS Nguyễn Nga trả lời:

- Dự án sẽ thực hiện trong xu hướng của nhiều quốc gia phương Tây và phương Đông với phương thức hợp tác công tư (PPP) đang được áp dụng rộng rãi.

Dự trù kinh phí khoảng 5.000 tỷ VND, dự án hoàn toàn có thể nhận được tài trợ của hiệp định hợp tác Pháp - Việt tương đương 2.700 tỷ VND; từ các hợp tác phi tập trung, ngân hàng ADB, cộng đồng EU cũng như sự đầu tư khai thác của các tập đoàn tư nhân, doanh nghiệp, tập thể cá nhân trong và ngoài nước.

Hiện nay, Nguyễn Nga đang hội nhập, giao tiếp với một khối đông đảo các tổ chức, cá nhân trong, ngoài nước cùng yêu cây cầu Long Biên- Hà Nội, cùng muốn xây bảo tàng cầu Long Biên. Cầu Long Biên không chỉ là ký ức tuổi hai mươi của người Hà Nội- Việt Nam mà còn là ký ức của nhân loại: Pháp, Nhật, Tàu, Tưởng Giới Thạch, Nga, Mỹ… Thế kỷ XX họ đã đi trên cầu Long Biên tuổi hai mươi, và tất cả đều phải rời khỏi Việt Nam trên cây cầu này, để Việt Nam vang lên huyền thoại, khiến cả thế giới biết đến đất nước- con người Việt Nam, mà trước đó họ chưa biết.

Những tiếng nói đồng tâm ủng hộ

Ba cuộc hội thảo khoa học về dự án “Bảo tàng ký ức cầu Long Biên” đã được tổ chức tại Hà Nội. Hội thảo vang lên những tiếng nói đồng cảm với tầm suy nghĩ sâu sắc và ý tưởng lớn, hành động tích cực, táo bạo, sáng tạo của KTS Nguyễn Nga.

GS Vũ Khiêu (Nguyên Viện trưởng đầu tiên Viện Khoa học Xã hội Việt Nam) viết: “ Thủ đô Hà Nội vừa khép lại lịch sử ngàn năm văn hiến. Thủ đô Hà Nội sẽ mở đầu cho ngàn năm tiếp theo bằng những công trình vật thể và phi vật thể xứng đáng với truyền thống và tương lai rực rỡ của dân tộc. Mong dự án sớm trở thành hiện thực”.

GS Hoàng Chương (Tổng giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bảo tồn và Phát huy Văn hóa dân tộc Việt Nam): “Dám nghĩ, dám làm, tức là làm cho bộ mặt văn hóa của Thăng Long- Hà Nội được khang trang hơn, hiện đại hơn, đời sống văn hóa của Hà Nội thêm phong phú. Người dân cả nước cũng như khách thập phương đến Hà Nội, không chỉ có viếng lăng Bác, thăm Văn Miếu… mà phải cần có những địa chỉ văn hóa khác, đặc biệt như Bảo tàng cầu Long Biên trong tương lai”.

Tôn nữ Thị Ninh (Nguyên đại sứ Việt Nam bên cạnh EU, nguyên phó chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Quốc Hội:“Cầu Long Biên: Sứ mệnh cho một điểm nhấn của lịch sử, một di sản đô thị của một Thủ đô vươn tới tương lai từ quá khứ bất khuất, nghìn năm văn hiến… Hãy biến cầu Long Biên thành một trong những thương hiệu đặc thù và sống động của Việt Nam theo dự án cải tạo cầu Long Biên của KTS Nguyễn Nga”.

GS. TS. KTS Hoàng Đạo Kính (Ủy viên BCH Hội qui hoạch phát triển đô thị): “Từ giao thông sang văn hóa. KTS Nguyễn Nga thể hiện cách tiếp cận hiện đại đối với một di sản quí hiếm. Hãy ủng hộ cho tâm huyết và năng lực sáng tạo của một người phụ nữ- kiến trúc sư từ Paris về với Thủ đô, để dấn thân vào những việc và những khởi xướng, mà mấy ai có đủ gan và trí để dám làm”.

PGS. TS Vũ Thị Vinh (Phó Tổng thư ký Hiệp hội các đô thị Việt Nam): “Ý tưởng biến bãi giữa sông Hồng thành công viên rất khả thi. Ý tưởng táo bạo của dự án và tính khả thi , sự tác động của nó với đời sống Hà Nội. Dự án của Nguyễn Nga thành công thì Thủ đô yêu quý của chúng ta sẽ có một cây cầu nổi tiếng thứ 15 trên thế giới và sẽ có một điểm du lịch rất hấp dẫn”.

Thạc sĩ KTS Lã Kim Ngân (Viện trưởng Viện quy hoạch xây dựng Hà Nội) và cộng sự KTS Vũ Hoài Đức: “Ý tưởng khai thác cầu Long Biên trở thành Bảo tàng Lịch sử cận đại dài nhất thế giới do KTS Nguyễn Nga khởi xướng sẽ đem lại hình ảnh trường tồn với vai trò, sứ mệnh mới, góp phần tôn vinh thêm giá trị biểu tượng cầu Long Biên. Là những khởi thảo độc đáo và có giá trị nhân văn, cần được phát triển thực hiện”.

TS Vũ Mạnh Hà (Phó giám đốc Bảo tàng Lịch sử Việt Nam): “Kêu gọi xã hội hóa và nhận được sự quan tâm ủng hộ của Chính phủ, các cấp, ngành, đông đảo người dân, sẽ đem đến sự thành công của dự án”.

TS Phạm Sỹ Liêm (PCT Tổng hội xây dựng Việt Nam): “Ý tưởng của bà Nga góp phần xây dựng Hà Nội thành đô thị sinh thái. Vườn treo và cây xanh trên cầu sẽ tác động đến nhịp sống Hà Nội. Khuyến khích phát triển vườn treo trên tường nhà ở Hà Nội… Tôi mong các bộ ngành và lãnh đạo thành phố Hà Nội chấp nhận ý tưởng rất sáng tạo này, thể hiện tâm huyết của một nữ Việt Kiều đối với Thủ đô và Tổ quốc. Tôi cũng rất mong ý tưởng của bà Nga được sự ủng hộ của Chính phủ Pháp, để cây cầu Long Biên thế kỷ XXI trở thành biểu trưng của Cộng đồng Pháp ngữ”.

Tiếng nói những người dân (VN Express)

“Đúng là KTS quy hoạch đô thị Paris mới có thể tìm ra tiền đồ của cầu Long Biên như thế. Tạo công ăn việc làm, môi trường xanh, đẹp, du lịch, bảo tồn, kết nối thế giới… Tại sao mọi người lại cứ lo “tiền của dân”? Những công trình kiểu này chẳng động chạm đến tiền của dân mà vẫn có thể làm được. Nghiên cứu khả thi thật tốt, chi tiết, hấp dẫn, gọi thầu minh bạch, chỉ ra cho các nhà đầu tư những nguồn lợi thiết thực, thì các đại gia tư nhân trong nước về ngành du lịch, nhà đầu tư nước ngoài, họ sẽ nhảy vào ngay. Nhà nước đóng vai trò quản lý pháp luật, hành chính, cần tránh đừng tham nhũng, sách nhiễu và thu lợi từ nguồn thuế” (Ngọc Anh -Paris).

“Trân trọng lịch sử. Chúng ta phải hành động với tầm nhìn xa.”

“Táo bạo và tuyệt vời. Đây là một thương hiệu không dễ gì Hà Nội có được”.

“Ý tưởng tuyệt vời, nhưng cần thận trọng trước ý thức của người dân, nếu không sẽ biến thành nơi thải rắc xuống sông Hồng”.

“Ý tưởng hay và nên làm. Có ai tự hỏi tại sao Việt Nam mấy nghìn năm lịch sử mà các công trình văn hóa đều nhỏ bé và khiêm tốn không? Nếu bây giờ không làm thì đời sau không bao giờ có. Và dấu ấn thời đại chúng ta sẽ không được ghi lại. Con cháu sẽ chẳng còn nhớ đến chúng ta”.

Bơi Ngược

Kết thúc bài viết này, tôi bỗng nghe tiếng vọng sông Hồng hát bài ca ngân nga trong tiếng vĩ cầm réo rắt của dàn nhạc giao hưởng trên cầu Long Biên.

Bơi Ngược

Hóa ra hai đứa mình đều bơi ngược
Tìm tỉnh yêu nơi mộ cổ Tổ tiên
Tìm tỉnh yêu những trái tim người hiền
Tìm tình yêu những miền quê cỏ cháy
Tìm tình yêu đêm cô lẻ mơ hoa
Biển Tình bơi ngược phía Mặt Trời
Khao khát cháy lửa Tình đam mê
Thắp nồng nàn huyết trứng Mẹ Âu Cơ
Ấp hạt giống Cha Rồng dũng mãnh
Ươm mầm xanh bất diệt Nước Nam mình.

(Mai Thục)

Dự án Bảo tàng ký ức cầu Long Biên của KTS Nguyễn Nga đã nhận được sự Đồng Tâm lớn của người Hà Nội- Việt Nam trong, ngoài nước và bạn Quốc tế. Mong dự án sớm được phê duyệt để Cầu Long Biên- biểu tượng của Hà Nội- Việt Nam “Thật sự đặt chân vào Thế kỷ XXI” (Daniel Biau- Paris).

___________________________

Hồ Gươm Mùa Hoa Ban 2013



© Tác giả giữ bản quyền.
. Đăng tải theo nguyên bản của tác giả từ Hà Nội ngày 23.03.2013.
Trích đăng lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com