MAI RỰC RỠ - CÚC VÀNG TƯƠI

VÕ KHOA CHÂU

Quý vị đang nghe Hoa Xuân

Họa sĩ tài danh, thi nhân nổi tiếng Vương Duy (701 – 761) thời nhà Đường (Trung Quốc) đã để lại cho đời sau những câu thơ bất tử nói về HOA MAI

Quân tự cố hương lai/ Ưng tri cố hương sự
Lai nhạt ỷ song tiêu/ Hàn mai hoa tước vị

(Người bạn từ cố hương đến thăm, thi nhân không hỏi về văn chương, hay chuyện gì khác, mà hỏi “cây mai mùa lạnh nở nhiều hoa chưa?” Thâm thúy và cao khiết thay!) Danh sĩ Ngải Tuấn Mỹ, đời nhà Thanh đã tặng câu đối bất hủ cho Phó sứ Hoàng giáp Nguyễn Tư Giản (1823–1890), trong đoàn sứ bộ Việt Nam sang Trung Quốc:

Thập tái luân giao cầu cổ kiếm
Nhất sinh đê thủ bái hoa mai (Mười năm chọn bạn như tìm thanh kiếm cổ. Một đời chỉ biết cúi đầu lạy hoa mai)

Hoa mai trân trọng đến thế.

Khi luận về cúc, trong bài Thu hứng kỳ 1, thi hào Đỗ Phủ (712-770) đã cảm tác:

Tùng cúc lưỡng khai tha nhật lệ
Cô nhu nhất hệ cố viên tâm

Khóm cúc tuôn thêm dòng lệ cũ
Con thuyền buộc chặt mối tình nhà

(Nguyễn Công Trứ - dịch)

Các bậc tiền bối đã xếp hoa mai đứng hàng đầu trong nhóm tứ quân tử ( Mai – lan - trúc - cúc) và đứng hàng thứ tư trong hệ tứ hữu (Tùng – cúc – trúc – mai).

Người xưa cũng phân hạng các loại hoa. Chẳng hạn như phong lan thuộc hàng vương giả chi hoa. Vì ngày trước hoa này chỉ được trồng trong vườn ngự uyển, hoàng phủ. Còn Mẫu đơn được xếp loại phú quý chi hoa, bởi nét trang nhã, kiêu sa vẻ đẹp quý phái của sắc màu. Và các cụ ta cũng phân định bình dân chi hoa, như mồng gà, vạn thọ…

Nếu như mai khai phú quý, hoặc điệu gầy như mai, thì nét buồn như cúc lại giấu tinh tế trong thi ca, nhẹ nhàng của âm sắc nhạc họa, đi vào cảm xúc:

Tùng cúc anh em cuộc tỉnh say
Tòa đá Khương công đôi khóm trúc
Áo xuân Nghiêm tử một vai cày

(Than nghèo – Nguyễn Công Trứ).

Ngày nay, đời sống kinh tế của nhân dân mỗi ngày một thêm phát triển. Do đó, tinh thần cảm thụ văn hóa đẹp nói chung, trong đó có nghệ thuật thưởng ngoạn hoa đã trở thành một nhu cầu sinh hoạt quanh năm. Những chậu hoa đặt trong sân nhà bình dị, hay trên sân thượng khang mỹ. Những cụm cây được bàn tay phân chi chăm chút tạo dáng ngẫu cảm, nói lời sinh động, và cũng là bức minh họa rõ nét: “Hoa khai bất trạch bần cư địa – hoa nở chẳng nệ chỗ đất nghèo”. Ngoài ra, không hiếm chi gia gia đình dựng hòn non bộ, xây hồ cá. Họ thu hẹp “vũ trụ càn khôn” trong cụm tam sơn, ngũ hành. Đàn cá màu bơi lội giữa đám bèo xanh, phản chiếu bầu trời. Ôi! Cái thú tao nhã.

Ngày thường, nhà nào cũng chơi cây cảnh, huống hồ chi là ba bữa Tết Nguyên đán cổ truyền. Một nhành hoa mai ưng ý, và nhất là đối với vài chậu hoa cúc ít khi vắng mặt ở bất cứ trong gia đình nào. Hoa phong nhã rực rỡ vàng, khiêm nhường nụ búp chờ Xuân, hay Giêng – Hai trổ sắc chẳng muộn chi.

Cây mai phải cần nhiều năm mới cho hoa. Mai trồng ngoài đất có dáng khỏe và trưởng thành tự nhiên, mau lớn, cao, tán lá rộng, . Không ít cây mai có tuổi thọ hằng 100 năm. Mai trồng trong chậu kiểng, dạng bon – sai, thì đòi hỏi người chơi phải rất công phu. Nhất là trong nghệ thuật tạo dáng, chăm chuyên...

Cúc dễ trồng, giống cây sống quanh năm, nếu ta biết chăm bón. Muốn có một vài chậu cúc nở kịp hoa vàng trong ba bữa Tết, thì không có gì lắm công phu. Việc trồng đại trà mang tính bán buôn mới cần nhiều công sức, chăm sóc bón phân…

Mỗi hoa mỗi dáng. Hoa nhà, hoa vườn, hay cánh hoa rừng bên triền dốc. Đã là hoa, thì hoa nào cũng đẹp, có khi đẹp đến sững sờ ven lối sơn khê! Tuy nhiên, những chậu hoa mua từ ngoài phố đem về, dù cho giá cả có bao nhiêu đi nữa, cũng làm sao so với cây hoa do chính bàn tay ta nâng niu săn sóc, săm se, diệt rầy, tưới nước từng ngày, bón chăm, trò chuyện với... thì bao giờ nó cũng đẹp, quý hơn.

Một bình hoa mai rực rỡ trước bàn thờ, một chậu cúc vàng tươi bên thềm nhà. Những hoa cảnh ấy sẽ góp phần vào câu chuyện phẩm bình đối ẩm cùng bè bạn đến chúc Tết. Họ tha hồ luận bàn về nguồn gốc xuất xứ, tính trang nhã, cao quý. Mỗi sắc màu, mỗi loài hoa mang một ý nghĩa riêng.

Ba ngày Tết, ngồi ngắm nhánh mai vàng chào đón năm mới, hay chậu cúc lung linh nắng xuân. Giữa cái thanh tân của đất trời phơi phới, lòng người không khỏi nao nao nhớ về nguồn cội. Đó cũng là một cách giải thích vũ trụ cho chính mình, nhìn thiên đường trong một đóa hoa, và là cái TÂM của con người đang trôi lăn trong nồi năng lượng khổng lồ, vậy.