Di Tích và Chứng Tích

Một Vài Suy Nghĩ





Là người làm công tác nghiên cứu Khảo cổ học, chúng tôi có nhiều dịp đi khắp hang cùng ngõ hẻm của đất nước. Nhiều di tích được chúng tôi phát hiện và sau đó đã được Ban quản lí di tích các Tỉnh, Cục di sản Văn hóa Bộ Văn Hóa và Thông Tin cùng nhân dân địa phương quan tâm gìn giữ và chăm sóc, khai thác rất hiệu quả. Đó là điều đáng hoan nghênh. Tuy nhiên, trong công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy hiệu quả của các di tích cũng còn có những điều đáng bàn:

Di tích xa xưa và di tích cận hiện đại:

Chúng tôi đã khảo sát rất nhiều hang động và năm này qua năm khác lại có dịp trở lại tiếp tục nghiên cứu các hang động ấy. Trong số các hang động trên, có nhiều hang động là các di tích thời tiền, sơ sử, di tích chống ngoại xâm và cả các di tích thuộc giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp và đế Quốc Mỹ. Có những nơi đã từng là bộ chỉ huy của những trận chiến đấu oanh liệt trong kháng chiến, là đài phát thanh, truyền tin của cả nước, là bệnh viện dã chiến...

Hiện tại,nhiều di tích thuộc các thời xa xưa như di tích thời tiền sơ sử, di tích của các triều đại vua thời Phong kiến, thậm chí như cả ngôi đền nhỏ Cố Mẫu, Cẩu Nhi trên hồ Trúc Bạch mà lai lịch của nó còn đang được tranh cãi hình như lại được nhiều người quan tâm và được được đầu tư nhiều tiền của để gìn giữ . Ngược lại, có những di tích như công binh xưởng thời chống Pháp trong hang núi, Trung tâm truyền thông của cả nước trong thời chiến tranh ác liệt chống Mỹ, xưởng in báo Nhân Dân trong hang đá...thì hầu như chẳng đựoc mấy ai quan tâm. Hoà bình, hết chiến tranh, các đơn vị, cơ quan rời rừng núi về đô thị thì ngay sau đó các công trình trong hang đã được tự động phá để lấy vật liệu, sắt thép.Nhiều nơi nay tan hoang, chẳng còn một dấu tích nào nhìn mà buồn.

Gần đây, khi khảo sát tại khu vực vườn Quốc Gia Bến En (Thanh Hóa), chúng tôi thực sự sửng sốt khi được vào thăm khu công binh xưởng nơi xây dựng một lò cao luyện gang thép ngay trong lòng hang trong những năm 1947-1952 thời chống Pháp. Hang này đã gắn liền với các chiến công của các chiến sỹ và các nhà khoa học anh hùng lỗi lạc của bộ đội Cụ Hồ năm xưa. Sững sờ đứng trước lò cao đồ sộ mấy chụcmét nặng hàng trăm tấn trong lòng hang tối, tôi thực sự khâm phục và tự hào về những kì tích mà thế hệ ông cha chúng ta đã làm được. Hiện nay, Ban quản lí di tích Tỉnh đang có kế hoạch xin nâng cấp di tích này thành di tích cấp quốc gia để giữ gìn và tổ chức tham quan.

Thực tình mà nói, tôi có cảm nhận là ở một số nơi, việc gìn giữ những di tích lịch sử cận hiện đại hình như chưa được quan tâm và khai thác đúng mức.

Chứng tích lịch sử cũng chưa được gìn giữ và khai thác đúng mức

Có nhiều loại chứng tích nằm rải rác khắp nơi nhưng bẵng đi một thời gian, mải lao vào lo toan kinh tế, chúng ta đã vô tình để cho nhiều chứng tích bị hủy hoại. Điển hình là cây cầu Hiền Lương lịch sử, những hiện vật và khu hầm Đờ Cát ở Điện Biên...Thậm chí, có nơi còn làm cả chứng tích giả như lạm dụng phục dựng đường hầm địa đạo để tham nhũng đã bị xử lí trước pháp luật. Cho đến thời điểm này, nhiều chứng tích lịch sử đang nhanh chóng bị biến mất trên đất nước ta. Cần nhanh chóng lập hồ sơ và có biện pháp bảo quản.

Có một loại hình chứng tích khác, thiết nghĩ cũng nên quan tâm gìn giữ để làm bài học cho muôn đời sau. Đó là chứng tích về những công trình xây dựng lãng phí, không hiệu quả làm tổn hại biết bao công sức, tiền bạc của nhân dân. ở nhiều nơi, nhiều chỗ, các chứng tích này nằm lù lù như một nấm mồ tố cáo sự kém hiểu biết trong xây dựng hoặc thói quan liêu, tham nhũng...

Nên tổ chức kết hợp giữ gìn và khai thác các di tích, chứng tích để phát huy hiệu quả.

Có nhiều di tích, chứng tích đã được đầu tư, tu bổ và bảo quản. tuy nhiên, loại hình di tích được nhiều người đến thăm thường là các thắng cảnh hoặc những nơi thờ cúng. Có những di tích mang nội dung khoa học và giáo dục thì hoang phế, chẳng có ai đến thăm.

Chúng tôi nghĩ, nên chăng, trong chương trình học tập sử học ở mỗi địa phương và trong cả nước nên có một chương trình chính khóa đưa học sinh đến thăm và học tập lịch sử ngay tại những di tích trong khu vực. Đây chính là những bài học sinh động từ lịch sử, không phải chỉ là những lời giảng khô khan trên bục giảng nhà trường.

Tuần trước, kết thúc chuyến làm việc ở vườn Quốc Gia Bến En (Thanh Hóa), chúng tôi có mạo muội đề xuất nên giữ gìn cùng một lúc di tích khu lò cao kháng chiến và cả cái chứng tích nhà máy thủy điện Bến En hiện như một bộ xương nằm chềnh ềnh bên bờ đập. Một nhà máy điện mà không phát ra được một dòng điện nào cho nhân dân. Đến Bến En, ngoài thiên nhiên kỹ vĩ và hoang dã, thăm hai di tích này, lữ khách sẽ học được cả hai bài học. Bài học về trí thông minh , tinh thần sáng tạo, quật cường trong kháng chiến chống Pháp và bài học của sự ấu trĩ, kém cỏi trong xây dựng kinh tế để lấy đó làm gương tự răn mình.

_____________________________________

Hà Nội 23-11-2005

© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 07.12.2012 theo nguyên bản của tác giả gởi từ Hà Nội.
. ĐĂNG TẢI LẠI VUI LÒNG GHI RÕ NGUỒN NEWVIETART.COM .