MÙA VU LAN: TỪ HOA CẨM CHƯỚNG
ĐẾN “BÔNG HỒNG CÀI ÁO”



NGÀY CỦA MẸ : HOA CẨM CHƯỚNG

Vào chủ nhật tuần thứ 2 của tháng Năm, trong các gia đình Mỹ, con cái ở tất cả các độ tuổi đều đặc biệt quan tâm đến Mẹ mình. Đó là ngày duy nhất trong năm, khi con cái, dù già hay trẻ, cố gắng tỏ rõ sự tôn kính Mẹ mình một cách thiết thực .

Anh Quốc là một trong các nước đầu tiên đặt ra ngày kỷ niệm người Mẹ. Thế kỷ 18, khi rất nhiều người còn làm gia nô cho các gia đình giàu có “Ngày của Mẹ” được đặt ra để họ có thể nghỉ việc về nhà ở với các bà Mẹ của mình. Mặc dù tập tục này đã mất đi, khi cuộc cách mạng công nghiệp làm thay đổi cách sống và cách làm việc của họ, nhưng một ngày Chủ nhật giành cho Mẹ vẫn được đặt ra như một ngày lễ vào thế kỷ 20.

Tại Hoa Kỳ, có được ngày lễ Ngày của Mẹ (Mother’s Day) là nhờ tính kiên tâm và tình yêu Mẹ mãnh liệt của một cô con gái, Anna Jarvis. Mẹ của Anna đã dồn hết tâm sức cho gia đình khi họ ở tiểu bang West Virginia (WV), trong khi cha cô nhậm chức Bộ trưởng ờ Philadelphia, PA. Là con gái, Anna giúp Mẹ chăm sóc khu vườn nhà đầy những hoa Cẩm chướng trắng, loài hoa ưa thích của Mẹ cô. Khi bà mất vào ngày 5-5-1905, Anna quyết định tôn vinh Mẹ mình. Cô cầu xin vị mục sư ờ nhà thờ cô thường đi lễ, cho đặt một bàn thờ để tưởng nhớ Mẹ mình. Cũng trong ngày Chủ nhật đó ở Philadelphia, vị mục sư đã cầu nguyện cho Mẹ của Anna và tất cả các bà Mẹ bằng một lễ “Ngày của Mẹ” đặc biệt. Cô Anna Jarvis khi đó bắt đầu viết thư cho các nghị sĩ Quốc hội tiểu bang WV, đề nghị họ đặt ra một ngày để tôn vinh các bà Mẹ.

Vào năm 1910, Thống đốc tiểu bang WV tuyên bố ngày Chủ nhật tuần thứ 2 của tháng Năm là “Ngày của Mẹ”; và một năm sau thì tất cả các tiểu bang Hoa Kỳ đều kỷ niệm ngày lễ này. Vào buổi sáng ngày lễ “Mother’s Day”, con cái những gia đình Mỹ, theo truyền thống, phục vụ bữa sáng cho Mẹ ở trên giường. Một số người khác lại tặng Mẹ những món quà do chính mình tự làm ra (Sau này cô Anna đã phản đối các món quà do các công ty chế tạo sẵn, vì như thế khiến các con lười biếng, không tự tay làm mà cứ ra cửa hàng mua quà tặng Mẹ, cô cho là như thế sẽ mất hết ý nghĩa cao quý lúc ban đầu).
Trong dịp này, người lớn thì tặng Mẹ hoa cẩm chướng màu Đỏ - loại hoa chính thức của “Ngày của Mẹ”. Nếu Mẹ đã mất thì có thể sẽ mang hoa cẩm chướng màu Trắng đặt trên mộ Mẹ.

Ngoài ra, Hoa Kỳ còn có “Ngày của Cha” cũng rơi vào Chủ nhật - nhưng ở tuần thứ 3 của tháng Sáu. Thành phố Chicago, tiểu bang IL, đã tổ chức “Ngày của Cha” lần đầu vào năm 1915.

ĐOẢN VĂN - NHẠC PHẨM “BÔNG HỒNG CÀI ÁO”

Chúng ta biết là “Bông hồng Cài áo” – đoản văn nổi tiếng của Thiền sư Thích Nhất Hạnh sáng tác tại trại hè Camp Ockanickon ở Medford, NJ, Hoa Kỳ vào năm 1962 trong dịp Thiền sư nói chuyện với thanh thiếu niên về văn hóa Việt Nam và đã được đoàn Sinh viên Phật tử Sài Gòn chép tay 300 bản, mỗi bản đều có gắn thêm một bông hoa màu hồng cho người còn Mẹ, hay màu trắng cho người đã mất Mẹ. Rằm tháng Bảy năm ấy, họ họp nhau lại tại chùa Xá Lợi, làm lễ Bông hồng cài áo đầu tiên. Từ đó, lễ Bông hồng cài áo đã trở thành một truyền thống. Năm 1964, nhà xuất bản Lá Bối ra mắt độc giả bằng quyển Bông Hồng Cài Áo trong ngày Vu Lan. Năm 1965, đoàn cải lương Thanh Nga đã dựng và trình diễn vở tuồng Bông Hồng Cài Áo. Tại trong nước cũng như tại nước ngoài, đoản văn Bông Hồng Cài Áo đã được dịch và in ra nhiều thứ tiếng như Anh, Pháp, Đức, Hà Lan, Trung Quốc, Nga, Thái Lan và tiếng Lào.

- Có người thắc mắc hỏi Thiền sư: Tại sao lại chọn hoa hồng và phải chăng chỉ hoa hồng là biểu trưng cho tình yêu, Thiền sư cho biết: “Mình nên hiểu chữ hồng trong bông hồng là đỏ. Cài hoa khác như hoa cẩm chướng cũng có màu đỏ. Không nhất thiết phải là hoa hồng, bất cứ hoa gì cũng được, kể cả hoa lan.”

Lễ Bông hồng cài áo tổ chức tại Làng Mai (miền nam nước Pháp - nơi Thiền sư viết sách, dạy thiền, làm vườn và giúp trẻ em nghèo đói ở khắp nơi) mỗi mùa hè kể từ năm 1983 đã làm theo tinh thần Việt Nam. Lễ này không những để vinh danh người Mẹ mà cũng để tưởng nhớ và vinh danh người Cha nữa. Mỗi người được cài hai bông hoa hồng, một dành cho Mẹ và một dành cho Cha. Bông hoa dành cho Cha nằm hơi cao lên một chút để phân biệt với bông hoa cho Mẹ. Và anh sẽ cài một bông hồng cho Cha khi Cha còn sống, một bông hồng cho Mẹ khi Mẹ còn sống.

Từ đoản văn nổi tiếng này, nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ đã phóng tác ra một nhạc phẩm mang cùng tên “Bông Hồng cài áo” cũng rất nổi tiếng - khiến đoản văn Bông Hồng Cài Áo của Thích Nhất Hạnh càng nổi tiếng hơn:

. Một bông Hông cho em, một bông Hồng cho anh
. Và một bông Hồng cho những ai, cho những ai đang còn Mẹ
. Đang còn Mẹ để lòng vui sướng hơn…

Ý niệm về Mẹ thường không thể tách rời ý niệm về tình thương. Mà tình thương là chất liệu ngọt ngào, êm dịu và cố nhiên là ngon lành. Con trẻ thiếu tình thương thì không thề lớn lên được. Người lớn thiếu tình thương cũng không thể “lớn” lên được mà sẽ cằn cỗi, héo mòn.

Ngày Mẹ mất, tôi (Thích Nhất Hạnh) viết trong nhật ký: tai nạn lớn nhất đã xảy đến với tôi rồi! Dù tôi đã lớn đến cách mấy mà khi đã mất Mẹ thì cũng như đứa trẻ, cũng cảm thấy bơ vơ, lạc lõng, cũng không hơn gì trẻ mồ côi.

Một bầu trời thương yêu dịu ngọt, lâu quá mình đã bơi lội trong đó, sung sướng mà không hay, để hôm nay bừng tỉnh thì nhận ra đã mất rồi. Người nhà quê Việt Nam không ưa cách nói cầu kỳ. Với họ nói rằng Mẹ già là một kho tàng của yêu thương, của hạnh phúc cũng đã là cầu kỳ rồi. Nói Mẹ già là một thứ chuối, một thứ xôi, một thứ đường ngọt dịu, người dân quê đã diễn tả được tình Mẹ một cách vừa giản dị vừa đúng mức:

Mẹ già như chuối ba hương
Như xôi nếp một, như đường mía lau.


. Rủi mai này Mẹ hiền có mất đi
. Như đóa hoa không mặt trời, Như trẻ thơ không nụ cười
. Ngỡ đời mình không lớn khôn thêm, Như bầu trời thiếu ánh sao đêm…

Ngon biết bao nhiêu! Những lúc miệng vừa đắng vừa nhạt sau một cơn sốt, khi đó thì không có món ăn gì có thể gợi được khẩu vị của ta. Chỉ khi nào Mẹ đến, kéo chăn đắp lại ngực cho ta, đặt bàn tay trên trán nóng của ta và than thở “khổ chưa, con tôi”, ta mới cảm thấy đầy đủ, ấm áp, thấm nhuần chất ngọt của tình Mẹ, ngọt thơm như chuối ba hương, dịu ngọt như xôi nếp một và đậm đà lịm cả cuống họng như đường mía lau.

Tình Mẹ thì trường cửu, bất tuyệt; những chuối ba hương, đường mía lau, xôi nếp một ấy không bao giờ cùng tận.

. Mẹ Mẹ là dòng suối dịu hiền,
. Mẹ Mẹ là bài hát thần tiên, là bóng mát trên cao
. Là mắt sáng trăng sao, là ánh đuốc trong đêm khi lạc lối…


“ Công Cha như núi Thái Sơn Nghĩa Mẹ như nước trong nguồn chảy ra”

Nước trong nguồn chảy ra là bất tuyệt. Tình Mẹ là gốc của mọi tình cảm thương yêu. Mẹ là giáo sư dạy về thương yêu, một phân khoa quan trọng nhất trong trường đại học cuộc đời. Không có Mẹ thì ta sẽ không biết thương yêu.

Mẹ là một dòng suối, một kho tàng vô tận, vậy lắm lúc ta không biết, để lãng phí một cách oan uổng. Mẹ là món quà lớn nhất mà cuộc đời tặng cho ta, những ai đã và đang có Mẹ. Đừng đợi đến khi Mẹ chết rồi mới nói: Trời ơi, tôi sống bên Mẹ suốt mấy mươi năm trời mà chưa lúc nào nhìn kỹ được mặt Mẹ. Lúc nào cũng chỉ nhìn thoáng qua. Trao đổi vài câu ngắn ngủi. Xin tiền quà. Đòi hỏi mọi chuyện. Ôm Mẹ mà ngủ cho ấm. Giân dỗi. Hờn lẫy. Gây bao nhiêu chuyện rắc rối khiến Mẹ phải lo lắng, ốm mòn, thức khuya dậy sớm vì con. Chết sớm cũng vì con. Để Mẹ phải suốt đời bếp núc vá may, giặt rửa dọn dẹp. Và để mình bận rộn suốt đời lên xuống ra vào lợi danh. Mẹ không có thì giờ nhìn kỹ con, và con cũng không có thì giờ nhìn kỹ Mẹ. Đến khi Mẹ mất, mình có cảm nghĩ: “Thật như là mình chưa bao giờ có ý thức thật rằng mình có Mẹ.”

. Mẹ Mẹ là lọn mía ngọt ngào
. Mẹ Mẹ là nải chuối buồng cau, là tiếng dế đêm thâu
. Là nắng ấm nương dâu, là vốn liếng Yêu thương cho cuộc đời…

Nhờ Mẹ mà ta biết thế nào là tình nhân loại, tình chúng sinh; nhờ Mẹ mà ta có chút ý niệm về đức Từ bi. Vì Mẹ là gốc của Tình thương, nên ý niệm Mẹ bao trùm ý niệm thương yêu của Tôn giáo vốn dạy về Tình thương. Đạo Phật có đức Quan Thế Âm được tôn sùng dưới hình thức Mẹ. Em bé vừa mở miệng khóc thì Mẹ đã chạy tới bên nôi. Mẹ hiện ra như một thiên thần dịu hiền làm tiêu tan khổ đau lo âu. Đạo Chúa có Đức Mẹ, Thánh nữ đồng trinh Maria. Tín ngưỡng bình dân Việt có Thánh mẫu Liễu Hạnh, cũng dưới hình thức Mẹ. Bởi vì chỉ cần nghe nói đến danh từ Mẹ, là ta đã thấy lòng tràn ngập yêu thương rồi. Mà từ yêu thương đi tới tín ngưỡng và hành động thì không xa mấy.

. Rồi một chiều nào đó anh về
. Nhìn Mẹ yêu nhìn thật lâu, Rồi nói nói với Mẹ rằng: Mẹ ơi Mẹ ơi…

Hoa Kỳ không có ngày Vu Lan nhưng cũng có “Ngày Mẹ (Mother’s Day) mồng mười tháng Năm” – hiện nay là vào chủ nhật tuần thứ 2 của tháng Năm. Theo tục lệ, nếu anh còn Mẹ, anh sẽ được cài một bông hoa cẩm chướng màu hồng trên áo và anh sẽ được tự hào còn Mẹ. Còn nếu anh đã mất Mẹ, anh sẽ cài trên áo một bông hoa trắng.

Tôi (Thích Nhất Hạnh hoặc chính bản thân Người viết, cũng vậy) nhìn bông hoa trắng trên áo mà bỗng thấy tủi thân. Tôi cũng mồ côi như bất cứ một đứa trẻ vô phúc khốn nạn nào; chúng tôi không có được cái tự hào được cài trên áo một bông hoa màu hồng. Người được hoa trắng sẽ thấy xót xa, nhớ thương, không quên Mẹ dù người đã khuất. Người được hoa hồng sẽ thấy sung sướng nhớ rằng mình còn Mẹ, và sẽ cố gắng để làm vui lòng Mẹ, kẻo một mai người khuất núi thì dù có khóc than cũng không kịp nữa.

Tôi thấy cái tục cài hoa đó đẹp và nghĩ rằng mình có thể bắt chước áp dụng trong ngày Báo hiếu Vu Lan.

. Mẹ ơi, Mẹ ơi! Mẹ có biết hay không?
. Biết gì, biết là, biết là con thương Mẹ không? …

Chiều nay khi đi học về, hoặc khi đi làm việc ở sở về, em hãy vào phòng Mẹ với một nụ cười thật trầm lặng và thật bền. Em sẽ ngồi xuống bên Mẹ. Sẽ bắt Mẹ dừng kim chỉ, đừng nói năng chi. Rồi em sẽ nhìn Mẹ thật lâu, thật kỹ để trông thấy Mẹ và để biết rằng Mẹ đang sống và đang ngồi bên em. Cầm tay Mẹ, em sẽ hỏi một câu ngắn làm Mẹ chú ý. Em hỏi: “Mẹ ơi, Mẹ có biết không?” Mẹ sẽ hơi ngạc nhiên và hỏi lại em, vừa cười vừa hỏi: “Biết gì?” Vẫn nhìn vào mắt Mẹ, vẫn giữ nụ cười trầm lặng và bền, em nói:”Mẹ có biết là con thương Mẹ không?” Câu hỏi không cần được trả lời. Cho dù ngươi lớn ba, bốn mươi tuổi thì ngươi vẫn có thể hỏi một câu như thế, bởi vì ngươi là con của Mẹ. Mẹ và em sẽ sung sướng, sẽ được sống trong ý thức tình thương bất diệt. Mẹ và em sẽ đều trở thành bất diệt và ngày mai Mẹ mất, em sẽ không hối hận, không đau lòng.

. Đóa hoa màu hồng vừa cài lên áo đó anh
. Đóa hoa màu hồng vừa cài lên áo đó em
. Thì xin anh, thì xin em
. Hãy cùng tôi vui sướng đi, Hãy cùng tôi vui sướng đi!

Ngày Vu Lan ta nghe giảng và đọc sách về ngài Mục Liên và về sự hiếu đễ, công Cha, nghĩa Mẹ, bổn phận làm con. Ta lạy Phật cầu cho Mẹ sống lâu. Hoặc lạy mười phương tăng chú nguyện cho Mẹ được tiêu diêu nơi cực lạc, nếu Mẹ đã mất. Con mà không có Hiếu là thứ con bỏ đi. Nhưng hiếu thì cũng do tình thương mà có; không có tình thương thì hiếu cũng chỉ là giả tạo, khô khan, vụng về, cố gắng mệt nhọc. Mà có tình thương là có đủ hết rồi, cần chi nói đến bổn phận. Thương Mẹ là một cái gì rất tự nhiên, như khát thì uống nước. Con thì phải có Mẹ, phải thương Mẹ. Chữ “phải” đây không phải là luân lý, là bổn phận mà “phải” đây là lý đương nhiên. Con đương nhiên thương Mẹ, cũng như khát đương nhiên sẽ tìm nước uống. Mẹ thương con, nên con thương Mẹ. Con cần Mẹ, Mẹ cần con. Nếu Mẹ không cần con, con không cần Mẹ thì đó không phải là Mẹ là con. Đó là lạm dụng danh từ Mẹ Con.

Thương Mẹ không phải là một vấn đề luân lý đạo đức. Anh mà nghĩ rằng tôi viết bài này để khuyên anh về luân lý đạo đức là anh lầm. Thương Mẹ là một vấn đề hưởng thụ. Mẹ như suối ngọt, như đường mia lau, như xôi nếp một mà anh không hưởng thụ thì uổng cho anh, chị không hưởng thụ thì thiệt cho chị. Tôi chỉ cảnh báo cho anh chị biết mà thôi. Để mai này anh chị đừng có than thở rằng: đời ta không có gì cả. Một món quà như Mẹ mà còn không vừa ý thì họa chăng có làm Ngọc Hoàng Thượng Đế mới vừa ý, mới bằng lòng , mới sung sướng. Nhưng tôi biết Ngọc Hoàng không sung sướng đâu, bởi Ngọc Hoàng là đấng tự sinh, không bao giờ được diễm phúc có một Bà Mẹ…

Đó là điệp khúc tôi muốn ca hát cho anh nghe hôm nay. Và anh hãy ca, chị hãy ca cho cuộc đời đừng chìm trong vô tâm, quên lãng. Đóa hoa màu hồng tôi cài trên áo anh rồi đó. Anh hãy sung sướng đi.

THIỀN SƯ THÍCH NHẤT HẠNH NHẮN NHỦ VỚI CÁC BẠN TRẺ

Về việc nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ đã phổ nhạc thành công ca khúc Bông Hồng Cài Áo từ bài văn của Thiền sư, Thiền sư nói:

Phạm Thế Mỹ làm bài Bông Hồng Cài Áo rất dễ thương và tự nhiên như thở vào – thở ra, tự nhiên như bước chân đi dạo, tự nhiên như khi nâng chén trà lên uống. Tôi không thấy tôi và nhạc sĩ là hai người khác nhau khi nghe ca khúc Bông Hồng Cài Áo, trước kia cũng vậy và bây giờ cũng vậy.

Ngày lễ Bông hồng cài áo không phải là chỉ để tưởng nhớ công ơn Mẹ Cha. Các bạn phải biết thực tập nhìn sâu, tức là thực tập thiền quán trong ngày ấy. Phải thấy được những tài năng, đức hạnh và nét đẹp nào mà mình đã tiếp nhận từ Cha và từ Mẹ. Phải biết mỉm cười cho Mẹ, thở cho Cha và bước đi cho cả hai. Sự tiếp nối đẹp đẽ của Cha Mẹ nơi mình là biểu hiện cụ thể nhất cho lòng Hiếu…

Ta hãy tôn vinh Mẹ, tôn vinh Cha trong trái tim. Bụt dạy: Vào thời chưa có Bụt ra đời thì thờ Cha thờ Mẹ cũng là thờ Bụt. Đây là điều tôi muốn nói với các bạn trẻ ở Việt Nam cũng như trên thế giới.


(Tham khảo: - Lễ hội ở Mỹ của Nguyễn Vũ Tuấn, NXB Văn hóa TT 2003 và – Bông Hồng cài áo của Thích Nhất Hạnh, NXB Thanh niên 2009)
______________________________________




© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 08.09.2012 theo nguyên bản của tác giả từ SaìGòn .
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com