Vô Ngã

Quán cà phê nằm trên một con đường nhỏ gối đầu trên con đường Phạm Văn Hai, khu Chợ Ông Tạ. Con đường này trùng tên với một con đường ở quận 1. Ở Saigon dạo này đường sá trùng tên nhiều lắm. Muốn tìm một cái nhà nào đó mà không ghi địa chỉ rõ ràng thì khó lòng tìm ra. Hiện nay, có điện thoại di động, việc tìm kiếm nhà người thân quen tương đối dễ dàng hơn. Gần đến nơi, gọi điện thoại cho người thân sẽ được hướng dẫn đến tận nhà. Tự nhiên tôi nhớ đến một câu chuyện khôi hài cách đây hơn năm chục năm về trước. Có hai vợ chồng nhà quê ở tận Sóc Trăng, Bạc Liêu gì đó gả con gái ra tận Nha Trang của miền Trung xa thẳm. Một hôm hai vợ chồng viết thư gửi cho con gái, ngoài bì thơ ghi rõ ràng: Số nhà…, đường Kẹt xe, thành phố Nha Trang. Thư cũng đã bay được đến tận thành phố biển và vào tay người phát thư. Ông này đã phải động não suốt ngày đêm để tìm cho ra cái đường “Kẹt xe” không biết ở tận hang cùng ngõ hẹp nào của thành phố Nha Trang này. Tuy nhiên qua ngày hôm sau người phát thư đã tìm đến nhà và trao thư tận tay người con gái đó trên đường… Yersin chạy thẳng ra biển.

Quán cà phê mở cửa từ chiều đến nửa khuya, chiếm một khu vực sân vườn rộng lớn đủ sức chứa khoảng mười lăm mười sáu cái bàn vuông xinh xắn, mỗi bàn có bốn chiếc ghế theo kiểu thời trang nội thất bây giờ và một cái dù để che mưa nắng, nhưng buổi tối trời không mưa người ta vẫn để dù để tạo bóng tối cho một ngọn nến bằng ly uống cà phê phát ra một thứ ánh sáng lung linh huyền huyền ảo ảo khuyến khích người ta thỏa lòng tâm sự. Thắp sáng chung cho khu sân vườn là những cây đèn bão, một loại đèn dầu thường dùng trên những ghe câu trên biển không bao giờ tắt dù có gió mạnh, soi rõ những lối đi trong khu vườn. Phía trái bên trong cổng ra vào là một ngôi nhà trệt có mái hiên và hành lang viền chung quanh, vách là những khung cửa kính để ánh sáng từ bên trong hắt ra hành lang đủ cho khách ngồi trò chuyện uống nước.

Ông chủ quán là một anh chàng trung niên có chiều cao đủ để cho người ta chú ý, không vạm vỡ lắm nhưng biểu lộ sự dẻo dai của một thời trai tráng ưa thích các họat động thể dục thể thao. Ông nói chuyện rất từ tốn, không khoa trương nhưng luôn luôn có tính thuyết phục. Khách vào quán thường thường thuộc lứa tuổi trung niên chững chạc, hoặc nhưng người ở tuổi trên dưới ba mươi nhưng tính tình điềm đạm không quá hiếu động.

Có lần, một toán nam nữ thanh niên, ăn mặc theo kiểu hiphop, tóc sơn màu vàng, màu xanh, vào quán cười đùa lớn tiếng, các bạn nữ nhai kẹo cao su tạo ra những âm thanh “bóc, bóc” trêu chọc nhau bằng những giọng the thé. Những khách ngồi gần đó đều cảm thấy khó chịu. Có lẽ các em phục vụ đã vào báo nên sau đó ông chủ bước ra đến nhóm thanh niên đó không biết đã nói gì, mà chỉ một lúc sau, họ ngồi uống nước ngay ngắn, nói chuyện nho nhỏ, lịch sự.

Âm nhạc trong quán cũng rất êm dịu, hầu hết là những bản nhạc trữ tình qua các giọng hát của thời xa xưa. Ngày nào như ngày nấy, quán không có một thứ âm nhạc nào khác. Một buổi tối, có một toán công nhân, biết là công nhân vì họ có mặc đồng phục màu xanh. Mấy người này có lẽ vừa xong một chầu nhậu ở đâu đó nên còn đang bình luận một vài món ăn ở nhà hàng nấu quá thảm. Mấy em phục vụ lo nối hai cái bàn lại cho đủ với số người. Sau khi yên vị, một người có lẽ là đàn anh của nhóm nói lớn: “Ông chủ ơi, cho nhạc mới đi! Nhạc gì mà rề rề buồn quá”. Ông chủ quán từ sau quầy bên trong nhà bước đến người anh chị đó, lễ phép hỏi: “Thưa, anh cần gì?” Thấy thái độ quá lịch sự của ông chủ quán, người anh chị đó cũng dịu giọng lại: “Anh cho nghe nhạc mới đi! Trời ơi, nhạc gì buồn quá vậy?” Ông chủ quán lại nhỏ nhẹ đáp: “Dạ, ở đây chúng tôi chỉ có một thứ nhạc này, chắc anh không vừa lòng đâu”. Anh chàng kia thấy như bị chạm tự ái: “Thôi đi quán khác đi mấy bồ”. Nói rồi tất cả mọi người đứng dậy đi ra cổng, vài người khác đi vào bãi giữ xe. Ông chủ nói vói theo: “Cám ơn các anh,” rồi như nói đủ để một mình anh nghe: “Không tiễn!”.

Một lần tôi cùng với một người bạn dong xe đến quán định kiếm một thứ gì đó để giải khát sau khi tu hết mấy chai bia ở nhà một người bạn có thân nhân ở Mỹ về làm một buổi họp mặt bà con thân hữu. Bên ngoài đã hết chỗ, chúng tôi bước vào bên trong nhà, ngồi vào bàn hướng về phía quầy quản lý, phía sau là một cô nhân viên và bên cạnh là một người đàn ông không ai khác hơn là ông chủ quán. Tôi gọi cho tôi một ly cà phê sữa đá và một ly cà phê đá cho bạn tôi. Anh chàng này có tật uống sữa vô là đau bụng.

Tôi kê vào ống hút làm một ngụm cà phê cho mát cái cổ họng rồi một điếu thuốc châm lửa đốt. Tôi nhìn về phía quầy quản lý qua làn khói thuốc vặn vẹo bay lên trần nhà. Ông chủ quán và cô nhân viên còn đang cặm cụi làm sổ sách. Tôi nhìn lơ đãng lên vách đột nhiên phát hiện trên cao gần trần nhà có một khung hình giống như một TV LCD cỡ 32” nhưng bề ngang hẹp hơn. Bên trong khung hình không phải là một tấm ảnh mà có những vệt màu đen giống như một bức tranh thư pháp. Tò mò tôi từ từ bước đến gần quầy nhìn lên bức tranh. Quả là một bức tranh thư pháp gồm hai chữ Tàu có chiều cao gần hết bề ngang của khung ảnh. Với cái vốn liếng chữ Hán của tôi từ thuở còn học ở trường trung học Pétrus Ký hơn năm chục năm về trước, tôi đọc được đó là hai chữ “Vô ngã”. Thấy tôi đang chăm chú nhìn bức tranh thư pháp, ông chủ quán bước đến cạnh tôi, tôi hỏi:

- Vô ngã phải không anh.

Anh chủ quán nhìn tôi có vẻ hơi ngạc nhiên:

- Anh đọc được chữ Hán à?

- Biết lõm bõm thôi, nhưng mà mấy chữ này tôi đọc được.

- …

- Ai viết vậy anh?

Thay vì trả lời câu hỏi của tôi, ông chủ quán vịn vai tôi nói:

- Mình về bàn ngồi nói chuyện chơi đi anh.

Về đến bàn, sau cái bắt tay chào anh bạn đi chung với tôi, anh thong thả móc gói thuốc trong túi áo, “thổ” vào lòng bàn tay một điếu, bật quẹt châm lửa đốt rồi rít một hơi từ từ nói trong khi khói thuốc chờn vờn bay ra khỏi miệng:

- Thấy anh đọc được bản thư pháp và có vẻ thích bức tranh đó, tôi đoán anh cũng là cao thủ trong “nghề” nên muốn lại đây nói chuyện với anh cho vui.

- Không dám đâu, tôi chỉ biết qua loa về thư pháp thôi anh, nhưng mà sao anh không cho treo ngay ở giữ nhà để bà con ai cũng nhìn thấy dễ dàng?

- A ha treo ở chỗ đó mới là thích hợp đó anh, chứ treo ở chỗ mà ai cũng thấy dễ dàng thì nó không còn là “vô ngã” nữa rồi.

Bất chợt tôi “ngộ” ra và cảm thấy bối rối đồng thời nhận ra anh chàng này có vẻ “sâu” quá. Tôi chưa kịp phát biểu thì anh từ từ nói tiếp:

- Thật ra, tôi có được bức thư pháp này không do một duyên kỳ ngộ nào cả mà là do thằng em tôi hắn cho. Hắn làm việc ở một công ty Nhật, được một ông sếp Nhật Bản nào đó tặng và bảo mang về treo sẽ được may mắn. Hắn đem về nhà khoe với tôi. Vừa mở bao giấy ra tôi đọc được liền và kinh ngạc vì đẹp quá. Chữ viết vừa chân phương vừa là loại chữ thảo, không như những bức thư pháp họ viết mà mình đọc không được. Tôi đang trầm trồ khen đẹp, giọng thằng em tôi oang oang lên: “Anh Hai, em tặng anh đó, em không biết thưởng thức cái món này”. Tôi chỉ biết nói lí nhí cám ơn hắn rồi tâng tiu mang về phòng, đêm nào tôi cũng ngồi ngắm nó đến một hai giờ sáng.

Tôi hỏi:

- Anh thích bức thư pháp này vì nó đẹp hay vì ý nghĩa của hai chữ “vô ngã”?

Anh cười vui vẻ:

- Ha ha “tú lê đơ” (tous les deux = cả hai) anh ạ.

Tôi cũng bật cười khi nghe anh nói tiếng Pháp trong khi anh là người Huế. Anh giơ tay nâng ly trà lên chiêu một ngụm, rít một hơi thuốc, từ từ nói tiếp:

- Thật ra, tôi không theo một phương pháp thiền định nào cả. Tôi có đọc sách nhưng không thực hành. Hiện nay người ta tu thiền nhiều lắm. Khi nghe một người nào đó nói rằng họ đang tu thiền tự nhiên tôi thấy họ “trầm trọng” ra, có vẻ như một thiền sư đắc đạo. Phong trào tu thiền đang rất được phổ biến, rất nhiều người cao tuổi đã tham gia tu tập. Riêng tôi, tôi thấy cái chuyện “vô ngã” này rất là quan trọng. Cái tôi. Hồi xưa đi học thấy có ông Tây nào đó nói rằng “cái tôi là cái đáng ghét”. Quả vậy, “cái tôi” là nguồn gốc phát sinh ra lắm chuyện ruồi bu. Càng coi cái tôi to đùng càng dễ bị kích động. Cho cái tôi về hưu con người ta sẽ sống thanh bình hạnh phúc. Bởi vậy tôi thích cái bức “vô ngã” này và treo ở chỗ đó để được nhắc nhở làm sao quên được cái tôi đã bị người ta cho là đáng ghét…

Anh bạn đi chung đạp vào chân tôi cũng muốn nhắc nhở tôi phải ra về vì trời đã khuya. Tôi đứng dậy cáo từ, định vào quầy trả tiền nhưng anh chủ quán đã khoát tay từ chối:

- Thôi khỏi, hôm nay tôi xin mời hai anh, coi như chúng ta vừa thưởng thức một bữa tiệc ngắm tranh thư pháp.

Ra đường, gió thổi mát rượi. Tôi miên man suy nghĩ đến bữa “tiệc tranh” vừa rồi. Từ trước đến giờ người ta đã nói nhiều về “vô ngã” và “hữu ngã” mà tôi hiểu chưa được thấu đáo, nay tình cờ gặp ông chủ quán này gợi lại cái ý tưởng “vô ngã” tôi thấy còn “sâu” quá, bản thân mình khó mà đạt tới được.

© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 13.06.2012 theo nguyên bản của tác giả từ SaìGòn .
. Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com