Tranh dán giấy
của nữ hoạ sĩ Minh Đường (Bình Định)




















Khúc Cầm Nam



VÕ THỊ XUÂN HÀ

Nếu em ngoái đầu nhìn lại
Ðầm tàn còn một bông sen


Thơ HV

Tôi là ngọn gió đang thổi qua đầm

Tôi không biết khi mình sinh ra, nước trong đầm Nam Sương đầy hay vơi. Khi đó, cha kể ngoài đầm sen đã tàn. Những bông sen trắng trút nốt thứ hương sót thả vào gió. Mẹ ôm tôi trong bọc áo đầy mụn vá, ngồi bên ngọn lửa xông hơ. Lửa được đốt lên bằng thân sen phơi khô, khói sặc ngợp.

Mẹ nhìn cha bằng ánh mắt vô hồn. Tôi khi ấy mới có mấy ngày tuổi. Tôi không biết chuyện người lớn. Tôi không đoái hoài gì tới việc vì sao họ sinh ra tôi, thả sức khóc. Tiếng khóc của tôi lan xa khắp mặt đầm, khiến những loài chim di cư đến đây giật mình vỗ cánh bay lên cao. Chán chê chúng lại đáp xuống mặt đầm, dùng mỏ đớp đớp những loài thủy sinh ngoi trên mặt nước.

Tôi lớn lên không có mẹ. Nỗi nhớ mẹ của tôi là sự câm nín.

Cha tôi có cây nam cầm [1], thường chỉ gảy khi có một người đi về cõi. Đàn có tám dây, thùng dày và vuông, cần đàn dài ba thước mộc. Khi cha đã đào xong huyệt mộ, khi ánh tà dương đang dần chìm trong lớp lớp sương mù dâng lên từ mặt đầm, người đi cũng đã đi rồi. Khi ấy, những con diệc trắng sắp sửa đứng trên mặt đầm bằng một chân, có thể bẫy chúng rất dễ bằng những cái lưới chụp.

Cha nâng đàn lên, ca khúc cầm nam nức nở:

           Em hỡi...
           Nếu em ngoái đầu nhìn lại... Ðầm tàn còn một bông sen...
           Thức hương cho mùa lá hết...

Tôi ngồi khêu lửa trong bếp, ủ chín niêu cơm bằng những cành lá sen khô. Mùi sen bảng lảng bừng thức trong tôi nỗi nhớ da diết một người.
Cha bảo mẹ con múa rất đẹp. Như con diệc trắng ngoài đầm khi bình minh lên. Tôi tưởng tượng điệu múa của diệc mẹ. Tôi đứng lên, xoay người trong căn bếp lợp bằng lá cỏ gianh phơi hai nắng và kết lại bằng cọng lá dừa. Tôi nhìn vào chiếc gương cũ mốc cha nhặt đâu đó ngoài phố đưa về. Trong gương tôi thấy mình lớn lên từng ngày. Từng đám tóc bết phủ quanh gương mặt một con chồn hôi đã nhường chỗ cho những lọn mai tha thướt trước gió.

Tôi lội xuống đầm. Những con cá bống mủ ăn củ sen ngâm bùn lâu ngày bám quanh bắp chân như phát hiện ra những ngó sen trắng. Chúng dụi cái miệng nhỏ xíu vào chân tôi nhột nhột. Tôi lội sâu hơn. Từng đàn cá rô núi lượn quanh. Những chú diệc đang sải cánh trên núi Phượng Tây, vòng ngược lại đầm kêu lên những tiếng kêu xa ngái…
Đầm Nam Sương nằm ngang chừng sườn núi Phượng Tây. Đầm có nhiều loài chim tụ họp sinh sống. Nhiều nhất là loài diệc trắng.

Cha tôi làm nghề đào huyệt thuê. Gương mặt ông khắc khổ nhiều nếp nhăn luôn ánh lên vẻ ngơ ngác. Nhất là vào lúc mặt trời bắt đầu lên, ông thường ra ngồi trước bờ đầm nhìn những tia nắng đầu ngày đang tỏa rạng.
Khi đó trên mặt đầm ánh lên những ánh vàng tuyệt đẹp. Những hạt nước lao xao dưới gió. Bầu trời như dãn ra. Những cọng cỏ xanh đu đưa kéo loài diệc thức dậy. Chúng bay là là trên mặt nước, tìm kiếm. Nhưng buổi bình minh luôn luôn khiến cho chúng không tài nào mổ nổi một chú cá búng nước nghịch ngợm.

           Ngô đồng ba thước
           Tơ buồn năm sợi

Rõ ràng cha không muốn tôi có bạn. Thường ngày tôi theo cha đi cắm hương trên các ngôi mộ. Gặp khi có khách viếng thăm, tôi cúi mặt đi lùi lũi như con dế mèn rúc vào bụi cỏ.
Thằng Lang, người ở xóm phía nam chân núi Phượng Tây đôi khi chạy đến căn lều cha con tôi, ngồi chết tới hàng tiếng không chịu đứng lên.

Tôi đuổi:

- Mi về đi. Ngồi đây chi?

Thằng Lang không nhìn tôi, buông câu giận:

- Đuổi tui? Có đuổi tui cũng cứ ngồi đây. Làm gì được?
Tôi đem cây nam cầm ra lau. Nước lau đã bóng loáng mà thằng Lang vẫn không chịu đứng lên.

Tôi đành chịu nghe câu chuyện Lang kể. Mà chuyện này thì nó bảo cũng là nghe lời người lớn kể lại, về nàng Đẩu nương, một nữ danh cầm ở An Cựu với những điệu đàn nam cầm ai oán và số phận truân chuyên của một tài sắc cầm ca.

Đêm về tôi hỏi cha về nàng Đẩu nương, cha nhìn tôi rồi kể về Tuy Lý Vương Miên Trinh, con thứ mười một của vua Minh Mạng, một "Ông hoàng thơ" trong Tùng Vân thi xã thời Tự Đức, đã viết bài "Nam cầm khúc" tặng nàng Đẩu nương.

Tôi bỗng ham muốn nâng cây đàn lên. Cha tôi, thật kỳ lạ, ông liền bày cho tôi hát một khúc cầm nam.

           Ngô đồng ba thước. Tơ buồn năm sợi... Sâm ngang trăng lặn... Sợ mai ngày tóc sương thêm trắng...?

Ngoài kia, sương trắng buông đầy trời đêm. Đầm Nam Sương bừng thức như giấc ngủ đã đủ dài.

Tôi hỏi cha:

- Sao cha có cây đàn này?

Tiếng ca bỗng nhiên lặng phắt. Đàn còn rung thêm vài nhịp ngân. Rồi yên lặng.

Cha không biết tôi luôn chôn nỗi nhớ vào lòng. Khi cha đào những cái huyệt mộ, cha ném nỗi nhớ vào đó. Không biết rằng tôi thường lôi nó lên và ủ nó nóng bừng trong trái tim của đứa con gái cô độc.

Tôi bướng bỉnh:

- Mẹ con là ai?

Bóng đêm bao trùm đủ để tôi không nhìn thấy cha mắt đầy sương đêm phủ kín.

- Mẹ con đâu rồi?

Trong mơ tôi nhìn thấy mẹ. Giống như nàng Đẩu nương. Mái tóc dài tha thướt. Cả thân hình như con diệc tuyệt đẹp mới đậu trên ghềnh đá bên đầm hôm qua.
Tôi là con chim én hòa mình vào vòng quay của những chú chim trầm lặng

Một hôm cha bảo với tôi:

- Con chạy đi tìm thằng Lang. Rủ nó tối nay đi cùng nhà ta xuống phố.

Tôi nhìn cha, không chút biểu hiện gì, nhưng trong lòng tôi chộn rộn một niềm vui khôn tả.
Đêm qua tôi thấy cha không ngủ. Ông ngồi bên đầm gảy hết khúc cầm nam này đến khúc cầm nam khác. Nhưng rồi vẫn là cái bài tôi nghe đi nghe lại từ thuở còn nhỏ xíu.

           Hỡi em...
           Nếu em ngoái đầu nhìn lại... Vẫn còn một mảnh hồn anh.
           Khẽ run đầu cành gió rét...

Tôi ngồi bên đầm gội đầu bằng nước đun cỏ mần trầu mọc nhiều vô kể trên sườn núi. Loài cỏ này làm tóc láng bóng. Rồi tôi lội xuống đầm, ngâm mình dưới nước thật lâu.

Sen bắt đầu ra búp lá xanh. Mặt đầm như bừng thức dưới ánh nắng xuân. Thân hình tôi mềm mại dưới nước như con cá thờn bơn.
Tôi ngước nhìn trời xanh. Tôi thấy mình như con chim én hòa mình vào vòng quay của những chú chim trầm lặng.

Tôi đi tìm thằng Lang.
Nó ngạc nhiên tới đỗi ngây ra ngắm nhìn tôi.

- Tui tưởng nàng Đẩu nương về...

Tôi cự lại.

- Tui đâu biết Đẩu nương là ai? Nhưng cha bảo tui giống mẹ như lột.

Tôi nói với thằng Lang, hôm nay tôi đã tròn mười lăm tuổi. Cha bảo đó là tuổi trăng tròn. Năm xưa cha đã hẹn cái ngày này, năm này... Rồi cha bỏ lửng câu nói. Tôi ghét cha tôi cái kiểu hay nói lửng như vậy. Mà ông thường khi nói lửng. Tôi có hỏi cha, cha hẹn ngày này năm này là hẹn với ai? Ông không nói năng gì, bỏ đi thắp hương khắp các khu mộ, cả mấy cái mộ gió cũng thắp. Kỳ lạ!

Tối hôm đó ba chúng tôi đi bộ xuống xóm dưới, lên xe đò về phố. Xe đi qua cầu Trường Tiền. Những ánh đèn đẹp rực rỡ như đang soi sáng chốn thiên đường. Sông Hương lấp lánh. Bóng kinh thành in dưới nước lung linh huyền diệu.

Cha bảo nhà xe đò cho chúng tôi xuống ngang cửa Thượng Tứ. Rồi cha dẫn hai đứa tôi đến quầy kem, mua cho mỗi đứa một cây ốc quế. Chúng tôi vừa đi vừa mút kem, một lúc thì đến một chỗ mà cha bảo đó là rạp hát nhạc cung đình.

Chúng tôi ngồi trong rạp hát, như lạc vào chốn mơ tiên. Từng khắc trôi qua nóng giãy trong lòng tôi. Thằng Lang ra dáng một anh chàng mới lớn. Ngồi nghiêm nghị cạnh một bên tôi. Thi thoảng đụng vào tay tôi một cái thoảng nhẹ.
Cứ nhìn cha cũng thấy hôm nay ông có gì lạ lắm. Ông mặc bộ quần áo phẳng phiu lấy ra từ đáy cái rương gỗ. Mái tóc chải mềm mại phủ xuống trán vài sợi cứng đen, nom ông giống một nam tài tử hơn là một lão đào huyệt mộ.

Màn nhung mở ra. Khúc nhã nhạc cung đình réo rắt. Tôi bừng thức khỏi cơn mơ, dường như đúng vào lúc này, tôi mới bước vào cuộc sống của chính mình. Người nghệ sĩ đang tấu khúc nam ai. Bước chân uyển chuyển như loài công. Không, là loài diệc trắng. Một con diệc trắng đang uyển chuyển với khúc nhạc cung đình.

           Em hỡi...
           Nếu em ngoái đầu nhìn lại... Ðầm tàn còn một bông sen...

Người nghệ sĩ có gương mặt giống in như gương mặt tôi. Không, tôi là bóng hình của chính người ấy. Tôi ngồi như một pho tượng.
Người đang ca khúc cầm nam trên sân khấu chợt sững sờ, người ấy nhìn thấu cha con tôi, giọng đầy u buồn. Tiếng ca vượt thoát lên không trung, kỳ ảo và nức nở.
Mãi cho tới khi cha kéo tay tôi đứng lên, tôi mới bừng tỉnh khỏi cõi sống của mình để trở về với cánh màn nhung đã khép.

- Về thôi con!

Lang nắm chặt tay tôi hơn trong lòng tay mạnh mẽ.
Tôi biết tôi đã đủ lớn để có thể đi tìm mẹ, để hỏi mẹ về những năm tháng khốn khó của người. Tôi đã đủ lớn để có thể tha thứ cho những lỗi lầm.

Chúng tôi đi trong tiếng đầm sen vào mùa mở lá, dưới trời đêm.
Những ngôi sao xa mờ đang dâng hiến ánh sáng huyền diệu cho mặt đất.

Đêm 4-12-2011
_____________________________________________________________




© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả ngày 02.02.2012.
. Xin vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com khi trích đăng lại.