TÁC GIẢ
TÁC PHẨM



THẾ PHONG



Tên thật Đỗ Mạnh Tường.

Sinh ngày 10-7-1932 tại Yên Bái
trong giấy tờ tuỳ thân 1936.

Khởi sự viết văn cuối 1952.

Truyện ngắn đầu tiên Đời học sinh ký Tương Huyền đăng trên nhật báo Tia sáng ở Hà Nội (17-11-1952), Ngô Vân, Chủ nhiệm).

Truyện dài đầu tiên in ở Sài Gòn: Tình Sơn Nữ (1954).

Tổng số trên 50 tác phẩm đủ thể loại: thơ, truyện, phê bình, khảo luận, dịch thuật.

Từ 1952, ở Hà Nội cộng tác với các nhật báo Tia sáng, Giang Sơn, tạp chí Quê hương, phóng viên các báo Thân Dân (Nguyễn Thế Truyền), Dân chủ (Vũ Ngọc Các) (Hà Nội: 1952-1954). Chủ nhiệm tuần báo Mạch Sống, Dương Hà chủ bút - báo chỉ xuất bản được một số rồi tự đình bản vào 1955 ở Sài Gòn.

Cộng tác viên, tạp chí ở Sài Gòn: Đời Mới, Nguồn Sống Mới, Văn Nghệ Tập San, Văn Hoá Á Châu, Tân Dân, Tạp chí Sống (Ngô Trọng Hiếu), Sinh Lực, Đời, Nhật Báo Sống, Tuần báo Đời (Chu Tử), Trình Bầy, Tiền Tuyến, Sóng Thần (Uyên Thao), Lý Tưởng,v.v… -

Đăng truyện ngắn Les Immondices dans la baneliue trên báo Le Monde Diplomatique (Paris 12-1970)

Đăng thơ trên tạp chí Tenggara, Kuala Lumpur - Malaysia) từ 1968-1972- sau in lại thành tập: Asian Morning, Western Music (Sài Gòn 1971, tựa Gs Lloyd Fernando).







 






Hà Nội 40 Năm xa - tranh bìa của hoạ sĩ Đằng Giao








HÀ NỘI BỐN MƯƠI NĂM XA

Tặng họa sĩ Phan Diên
T.P




... Có một Hà nội làng hoa Ngọc Hà em đứng đó
Chầm chậm trở về trong mỗi giấc mơ
Chầm chậm đến với những câu thơ
Chầm chậm đời mình cho ngày xuân tới
Và anh
Tình yêu Hà Nội lại theo về...

THÁI THĂNG LONG
(Chiều Phủ Tây Hồ, 1993)



CHƯƠNG 2


Ngày 2 tháng 10 năm 1995


Tối đầu tiên ở Hà Nội, trời rét ngọt, tôi với tấm chăn mỏng đắp lên người và cũng chẳng lạ nhà, ngủ giấc thật sâu. Kiều đưa đi ăn sáng, rồi cũng vẫn chẳng nói là đi đâu, hoặc đến thăm ai? Ngồi sau xe ngắm trời thu Hà Nội thật thú vị, trong gió nhẹ, hạt mưa bụi thổi trên da mặt, mát lạnh. Thì ra, nó đưa tôi đến một căn nhà ba tầng lầu, số 10 Trần Nhân Tông, là trụ sở Mặt trận Tổ quốc.
Cũng không biết nó đưa đến đây làm gì , vì nó biết, đến 14 giờ, tôi mới đến dự Ngày hội sách tại 42 Yết Kiêu. Bước lên lầu hai, đây là tòa soạn báo Người cao tuổi. Một trung niên nói giọng Huế, như thân thuộc với Kiều, vừa chào hỏi, vừa trao tờ báo, cho biết Lê Văn Ba ngồi bên phòng nói chuyện với giáo sư Phạm Khuê. Kiều ghé vào tai nói nhỏ, đó là con trai học giả Phạm Quỳnh. Ba trao đổi với Kiều về bài vở Người cao tuổi số 2, rồi hẹn đúng 11 giờ đi ăn trưa. Giã từ phó tổng biên tập Ba, chúng tôi rủ nhau đến thăm Băng Sơn. Giờ này, có thể đi đưa bài, hoặc còn ngủ? Băng Sơn viết bài về đêm, lại thức rất khuya. Tôi chưa hình dung được vóc dáng chàng, sau mấy chục năm xa cách; nhưng nhất định, khi gặp, vẫn nhận được, không đến nỗi như lần đầu gặp Khánh ở Sài Gòn.
Căn nhà hai tầng xây cất từ thập niên năm mươi, còn dáng dấp Hà Nội năm tư, số nhà chính nằm trên phố Lê Văn Hưu, đi vào lối ngõ Ngô Thì Nhậm. Cổng gỗ nước sơn bóng chưa hư hao gì từ năm chục năm qua, một cửa nhỏ hình chữ nhật, ở Hà Nội thiết kế cách này, người phía trong quan sát trước khi mở. Hai chữ B.S vẽ thật lớn, cạnh chuơng điện, lưu ý bấm hai tiếng. Kiều trả lời bà trung niên, tóc khá bạc: có Thế Phong ở Sài Gòn ra thăm. Bây giờ, tôi nhận ra ca sĩ Mai Phuơng, có một thời chàng yêu nàng đắm đuối, cuồng si, đặt tên chàng lọt thỏm vào giữa bút danh Mai Băng Phương. Thời kỳ năm tư, Băng Sơn sáng tác rất hăng, bài vở đăng nhiều nhất trên tuần báo Đời Mới ở Sài Gòn.() Chị cho biết anh đang ngồi uống cà phê với bạn, ở bên kia đường Ngô Thì Nhậm. Đúng là phố tối qua, chúng tơi ghé thăm Mọc Đình Nhân, cu cậu đang thay vợ ngồi bán hàng, nào: ...gạo, bia, nước tương, ớt quả, cà muối mà cửa hàng chỉ khoảng mươi thước vuông. Gặp tình huống này, chỉ còn giã từ hẹn gặp sau mà thôi.
Tôi nói đùa:
Tao thấy dưa gang muối mầu vàng thật đẹp, muốn đọc hai câu ngạn ngữ cho nghe, lại sợ nó giận, nên thôi. Mày nhớ hai câu ấy chứ: Trạng chết thì vua băng hà/ Dưa gang đỏ đít thì cà đỏ trôn.
Tác giả Hương mùa loạn bị chôn chân, chẳng còn thời giờ, để thơ với thẩn nữa.
Bước vào quán thấy hai người, tôi nhận được ngay ai là Băng Sơn. Tôi tới trước mặt, xin lỗi tự giới thiệu: Thưa nhà văn Băng Sơn, tôi tên Trần Bốn Hai muốn xin gặp ông Trần Bốn Một.() Nhìn anh ngỡ ngàng, lúng túng, kể cả bạn ngồi bên chẳng hiểu chuyện gì, anh nhìn tơi từ đầu đến chân, nhìn kỹ mặt mũi, mà chẳng biết đối phó ra sao? Cũng không biết trả lời khách lạ thế nào, anh vẫn ngồi, mắt ngước lên, còn tôi vẫn đứng, thân người hơi cúi xuống, muốn giấu nụ cười... Phải chờ đến lúc, nhìn thấy Kiều đi vào quán, anh đứng phắt dậy, ôm lấy tôi, nói lớn:
Vậy, Thế Phong mới ở Sài Gòn ra bao giờ?
Hỏi nhau chuyện trên trời, dưới đất và tôi ký tặng anh cuốn sách mới xuất bản năm qua, dư luận ồn ào, kẻ khen ít, chê nhiều. Có tới sáu, bẩy chục bài báo, trung ương đến địa phương, trong đến ngoài nước, ở đâu cũng nói đến, bàn về, làm sách bán chạy, các cửa hàng sách gọi giao hàng liên hồi; từng, một, hai, ba bó, mệt nghỉ.() Thời giờ mau ơi là mau, mới gặp nhau đã phải giã từ.



Trở lại tòa báo, Lê Văn Ba, vị trung niên, Kiều và tôi trực chỉ Câu lạc bộ Hội Nhà báo Hà Nội. Buổi trưa nơi đây rất đông khách, nhìn cách ăn mặc, nghe cách nói năng, là người trong giới đông hơn khách ngoài. Uống bia hơi, nhiều thức ăn, Ba trả tiền chưa tới trăm nghìn. Phía ngồi, có một lô cốt chiến tích chiến tranh chống Mỹ, có thể được xây vào thời kỳ mười hai ngày Điện Biên Phủ trên không, rất ấn tượng. Ba nói với tôi: anh viết cho tụi này một bài về Hà Nội, nếu cần, xin trả nhuận bút trước và anh Kiều cứ chở ông ấy đi cho nhiều vào, tiền xăng xe cộ báo đài thọ.
Chưa nhận lời cũng chẳng nói không, Ba thấy im lặng, khi chia tay nhắc:
... Hay là ông không muốn cộng tác với tụi này, dầu sao chúng mình đều là dân nhà báo Hà Nội thời tạm chiếm cả.
Đành thối thác nước đôi, lần này chỉ có mục đích ra Hà Nội họp hội nghị; còn viết thì chưa. Và viết báo, đâu phải chuyện dễ với tôi, các bạn ngồi đâu cũng viết được; còn tôi bỏ nghề lâu rồi, sau mấy chục năm nay chỉ viết, in sách là chính.



Nhớ lần chuyện trò sơ giao với Ngô Vĩnh Bình, ở báo Văn nghệ quân đội, gặp Vương Trọng, còn được mệnh danh ông đồ Nghệ.
Và anh Bình nhắc lại câu nói bữa trước:
Bác Phong ra dự Hội Nghị Sách với các nhà văn Pháp, bác nói tiếng tây một cây rồi!
Đúng ra nói tiếng tây, thì tôi không khá bằng nói tiếng đầm, anh Bình ạ? Bữa ra bờ Hồ, gặp cô đầm Pháp hỏi thăm đường, trả lời khá lưu loát, lại gặp tên Mỹ đen đeo ba lô hỏi; trả lời cũng đạt yêu cầu.
Bỗng cô đầm Pháp quay trở lại:
Ông còn biết ngoại ngữ nào nữa, thưa ông?
Còn, vậy thưa cô cần phải nói là ngoại ngữ nào không?
Tất nhiên. Đó là tiếng Việt, tôi nói lưu loát hơn hai ngoại ngữ vừa rồi.
Cô bắt tay thân mật, đưa danh thiếp:
Françoise Bouvier, ...Rue St. Just-Ivry sur Seine-94200.
Ông đồ Nghệ
hỏi:
Anh biết Mai Thảo chứ? Tuổi tác, gốc gác ra sao? Có đọc văn thơ ông này, sau khi bỏ nước ra đi. Thơ, nhớ bốn câu khá hay:
Đặt tay vào chỗ không thể đặt/ Vậy mà đặt được chẳng làm sao?/ Mười năm gặp lại trên hè phố/ Cười tủm còn thương chỗ đặt nào?
Còn muốn rành tộc phả Nguyễn Đăng, chắc ông đồ Nghệ phải gặp ông Nguyễn Đăng Mạnh.()



Toà nhà ba tầng tọa lạc trên phố Yết Kiêu, đối diện Nhà Hữu nghị Việt Xô, hàng chữ Alliance Française đắp bằng xi măng mốc thếch, đen đủi, ẩn lặng tồn tại từ xa xưa.
Gặp lại toàn thể phái đoàn nhà văn TP.HCM, ra dự hội nghị. Riêng Lý Lan đi lại phía tôi:
- Sao không đi cùng xe ô tô tòa đại sứ đón ở Nội Bài ? Thế ông lạc đi đâu, kiếm không ra?.
Giáo sư Mai mặc com lê, thắt cà vạt, Kim Cúc, Minh Ngọc rất mô đen, còn Hoàng Hưng và Nhật Ánh, tướng ngũ đoản lùn, sơ mi trắng, quần tây mầu, không cà vạt. Và tôi, thêm cà vạt, áo sơ mi dài tay cho đúng nghi thức.
Ngày hội sách được tổ chức ở thư viện theo lối party cocktail, hai dãy bàn bầy sách văn học Pháp mới tinh thơm mực in, nhiều thật nhiều, so với tác phẩm của đoàn nhà văn thành phố đem ra, thật lèo tèo!
Đại sứ Gilles d’ Humières đọc diễn văn khai mạc, được dịch tiếng việt, sau mỗi đoạn. Bữa nay ông mặc bộ com lê xanh nhạt, dáng vẻ chững chạc, ngôn ngữ nhuần nhuyễn, giọng lên bổng xuống trầm, đúng tác phong nhà ngoại giao có truyền thống Đại Pháp.
Tiếp theo, tùy viên Robert Lacombe dẫn tôi lại, giới thiệu với ông. Nhìn xung quanh, tôi là người đầu tiên và cuối cùng trao đổi với đại sứ, nên cảm thấy như có gì bất thường và lúng túng thật sự. Ông muốn tôi dự trọn mười buổi diễn thuyết, nhất là chiều mai, có buổi nói chuyện của bác sĩ Nguyễn Khắc Viện về Kiều. Nghe nói đến chuyện này, tôi nhắc đại sứ, vào đầu năm chín tư, Unesco ở Pháp tài trợ ấn hành một bản Kiều, dịch theo thể thơ alexandrin(). Đại sứ hết sức ngạc nhiên, có thể chỉ nghĩ tới duy nhất cuốn Kiều mà bác sĩ Viện dịch theo thể thơ tự do; còn lối dịch theo lối thơ mười hai chân hẳn công phu và bị gò bó; vậy là ai, đã dịch?
Có cách nào có cuốn sách đó để đọc không, đại sứ quay sang hỏi tùy viên.
Thật may, trước khi đi Hà Nội, nữ sĩ Thư Linh() cho mượn, nên tôi rút ngay trong cặp, đưa cho đại sứ và ông mở ra đúng đoạn nói về Kiều và Từ Hải. Hỏi ngay, chữ kiều có mấy âm tiết?.
Một, tôi trả lời.
Có người cho biết, những hai, đại sứ hỏi.
Đáp: đúng với ngoại kiều như ông, chẳng hạn, còn với người bản xứ thì kiều, kéo dài hai âm tiết ki-ều. Nếu đại sứ khứng, tôi có thể tặng đại sứ cuốn Kiều alexandrin này, khi về lại Sài Gòn, sẽ tìm cuốn khác hoàn trả bạn tôi.
Bắt tay thật chặt, nói lời cảm ơn, đại sứ trao sách cho Lacombe. Đúng dịp, tôi xin phép giã từ, đi thẳng ra phía bàn triển lãm sách. Và làm một động-tác-giả, cúi xuống buộc lại giây giầy, như xem đâu đây có con mắt kín dấu theo đuôi –như chỉ đối với tôi, chẳng hạn vậy.
Rất nhiều tiểu thuyết và thơ của nhà văn francophone Pháp gốc Maroc, như Tahar Ben Jelloun,() đến tác phẩm Port Sudan của nhà văn francophone Thụy Sĩ Oivier Rolin và ngày mai NXB Văn Học giới thiệu ra mắt bản việt ngữ.
Dăm ba nhà văn, triết gia khác, như Jean Philippe de Toussaint (Bỉ) và Didier Eribon, nhà triết học của Paris với Khoa học nhân văn ở Pháp những năm năm mươi.() Cũng gặp lại tuỳ viên văn hoá Sylvain Fourcassier một lần ở Sài Gòn, vào bữa ăn tối do Ý Nhi mời và ông nhắc về chuyện Ý Nhi, Vàng Anh đang giao lưu văn hoá ở Paris do Bộ Ngoại giao Pháp mời. Nhìn quanh còn gặp một số nhà văn, dịch giả Hà Nội biết mặt không biết tên trong làng văn với nhau như người xa lạ. Còn tôi, nhà văn Sài Gòn cũ duy nhất trong đoàn thật sự xa lạ từ hai chục năm dài trong giới cầm bút mới bây giờ? Nhớ lần Ý Nhi giới thiệu Marc Victor đến phỏng vấn tôi: cuộc đời viết văn làm báo một nhà văn Sài Gòn cũ, thì đó cũng là một cuộc gặp gỡ bước trước cho lần hội nhập giao lưu văn hoá Việt Pháp lần này.() Tôi còn ở lại suốt buổi chiều, chờ tham dự buổi nói chuyện văn chương của Olivier Rolin, vào 16 giờ; nhìn đồng hồ đã trễ nửa tiếng. Thế ra, người Pháp thường tôn trọng giờ giấc, cũng chào thua giờ giấc giây thun bản địa. Vậy là, tối nay đành thuê xe thồ về Nghĩa Tân, không chắc gì Kiều chịu chờ, một khi đã hẹn đến đón đúng sáu giờ chiều, như vậy trễ một tiếng.
Tôi chưa hiểu gì về Hà Nội, chỉ sau một ngày, một đêm, Kiều chở đi đâu, tôi theo đến đó, cuộc rong chơi ngồi sau xe mơ tơ Angel, giống như cưỡi ngựa xem hoa. Và từ ngày mai, tôi phải có một cách khác, để len lỏi vào đoàn hội thật chi tiết như ý muốn.
Buổi nói chuyện của Rolin, chỉ là cơn gió thoảng mơ hồ trong trí tôi. Nhà văn hút thuốc lá, như con tàu thở khói ì ạch trên đôi môi, khói bốc liên miên và con tàu văn chương nghe lướt thoảng. Vợ ông, như tự bạch, là ca sĩ nổi danh của châu Âu, tôi không biết tên, chưa được nghe giọng hát, vậy chẳng phải nàng như chiếc đĩa đặt vào hộp chưa bấm nút play sao?
Buổi thứ nhất của ngày thứ hai chấm dứt, bước ra ngoài, gió mát thổi lùa. Hà Nội đã lên đèn đường. Vội vã tìm Kiều, thì ra nó vẫn rất kiên nhẫn ngồi vắt vẻo trên xe, như chờ một người đẹp mới quen trễ hẹn.
Nhìn đồng hồ đúng 19 giờ, tôi nhét vào túi nó bao thuốc ba số năm như lời tạ lỗi. Thẳng qua phố Tràng Thi, lấp lánh bóng đèn nháy treo trên cao: Hà Nội-Đông Đô rồi Thăng Long- Đông Đô-Hà Nội.
Kiều cho xe lướt nhanh qua phố Cột Cờ, quảng trường Ba Đình, vòng về Hoàng Hoa Thám, Bưởi, điểm cuối là Nghĩa Tân, Từ Liêm, đường Hoàng Quốc Việt .
Trên cột đèn xi măng treo lơ lửng bảng hiệu Nhà sách MỚI, có mũi tên chỉ vào nhà Kiều Liên Sơn.


ĐỌC TIẾP ...CHƯƠNG 3




HÀ NỘI BỐN MƯƠI NĂM XA
Bút Kỳ của THẾ PHONG
Nhà Xuất Bản Thanh Niên - Hà Nội 1999



© Cấm trích đăng lại nếu không được sự chấp thuận của tác giả .





TRANG CHÍNH TRANG THƠ ĐOẢN THIÊN BIÊN DỊCH HỘI HỌA ÂM NHẠC