PHỐ NHỎ, NGÕ NGANG NGÕ DỌC
Ở HÀ NỘI 36 PHỐ PHƯỜNG  



Trong số những điều thú vị của Hà Nội 36 phố phường , không thể không nhắc đến những con phố nhỏ có chiều dài chưa bằng bề dài của sân bóng đá - đi chưa mỏi chân đã hết phố - những ngõ ngang ngõ dọc chạy ngoằn ngoèo ăn thông từ phố này sang phố khác. Chúng là đường tắt và mang dấu ấn riêng của mình. Đó là một điều thú vị cho ngay chính người Hà Nội, vì không phải người Hà Nội nào cũng biết . Còn với khách phương xa tới Hà Nội thì đây là điều lạ đáng ngạc nhiên. Chúng là chứng tích lịch sử của thời kỳ khi thành phố phát triển tự phát, chưa có quy hoạch mà chúng ta thấy ở những khu phố cổ của thủ đô các nước trên thế giới: khi nhà còn không có số, phố không tên. Chúng được nhận biết qua đặc điểm là cây cối, hồ ao, khu đất cao, khu đất thấp trũng, qua nghề nghiệp v.v.

PHẦN MỘT: PHỐ NHỎ

1. Phố Hàng Bút thuộc quận Hoàn Kiếm, dài 68m, nằm giữa phố Thuốc Bắc và phố Bát Sứ. Thời Pháp thuộc. Nguyên thủy, phố này là nơi có những cửa hàng bán bùa tua, bùa túi may bằng đầu vải, mụn vải và có tên là phố *Hàng Mụn, thời Pháp phố có tên là phố Combanère. Phố được đổi tên thành phố Hàng Bút khi phố Hàng Bút chính cống bị gộp vào phố Thuốc Bắc và trở thành đoạn nối dài của phố Thuốc Bắc.

*/ Ca dao Hà Nội có câu:

Hàng Cân, Hàng Cót, Hàng Đồng,
Hàng Mụn, Hàng Bát, Hàng Bông, Hàng Bài.

Phồn hoa thứ nhất Long thành,
Phố giăng mắc cửi, đường quanh bàn cờ.
Người về nhớ cảnh ngẩn ngơ,
Bút hoa xin chép vần thơ lưu truyền.

Ngày nay, đây là một phố phát triển nhanh đến chóng mặt. Vài chục năm trước Hàng Bút là "phố cấm", cả đường phố là sân chơi cho các cháu học sinh trường Lê Văn Tám. Giữa phố mọc lên Hà Nội Capital Hotel nhiều tầng, hoành tráng. Chỉ vài bước chân sang bên kia đường là các cửa hàng bánh cuốn, bún ngan, bún chả bình dân phục vụ. Quán cafê mang tên Quang "Tèo" ngồ ngộ đậm đà vị đắng khó quên. Đầu phố là chi nhánh kinh doanh tổng hợp xuất nhập khẩu lương thực, thực phẩm Nam Đô Hà Nội, đang "ăn nên làm ra". Bên cạnh là cửa hàng mỹ phẩm Khâm Hải Hồng Kông, Ngân hàng Maritime Bank Hoàn Kiếm ".

2. Phố Đông Thái thuộc quận Hoàn Kiếm, dài 68m, chạy từ ngã ba Trần Nhật Duật – Chợ Gạo đến phố Mã Mây. Đây nguyên là bờ nam của sông Tô Lịch, đất thuộc giáp Đông Thái phường Hà Khẩu tổng hữu túc huyện thọ xương. Thời Pháp thuộc được gọi là ngõ Đông Thái. Ngày nay được gọi là phố Đông Thái. Đây là một phố nhỏ, mặt đường hẹp, người Hoa xây hai bên mặt phố những nhà gác hai tầng –trên ở, dưới bán gạo- làm sát liền nhau để buôn bán gạo ở quanh phố Chợ Gạo. Ngày nay, phố Đông Thái trở nên sầm uất, buôn bán rất nhiều thứ, nhiều khách sạn tư nhân được xây dựng lên nhưng vẫn mang đậm nét dáng vẻ của phố cổ Hà Nội xưa.

3. Phố Chợ Gạo thuộc phường Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, dài 75m, nối phố Trần Nhật Duật với phố Đào Duy Từ. Ngày xưa, đây là cửa sông Tô Lịch đổ ra sông Hồng (thuộc thôn Hương Nghĩa, tổng Tả Túc, huyện Thọ Xương), Đoạn cuối sông Tô Lịch này bị người Pháp cho lấp bằng vào khoảng cuối những năm thập niên chín mươi thế kỷ 19. Khi ấy chỗ sông lấp này còn là một bãi trống rộng, (dài bảy lăm mét, rộng bốn mươi mét) trở thành nơi tập trung những người buôn bán ngũ cốc do thuyền các nơi chở đến đậu ở chỗ cửa sông cũ, trước kia cũng đã là một chợ thóc gạo. Người Pháp đặt tên cho bãi trống họp chợ buôn bán thóc gạo này là Place du Commerce (Bãi rộng buôn bán). chung quanh là khu phố Hoa kiều có nghề cân đong và xay xát gạo, xuất cảng gạo, nên chợ gạo nhanh chóng sầm uất. Hiện nay nhà dân chỉ chiếm nửa phố. Ngân hàng mới xây chiếm hết nửa phố.

4. Phố Hồ Hoàn Kiếm thuộc quận Hoàn Kiếm, dài 52m , như một cái ngõ nối từ Cầu Gỗ thông sang phố Đinh Tiên Hoàng, nhìn ra Hồ Hoàn Kiếm. Nơi đây nguyên là đất của thôn Tả Vọng, tổng Hữu Túc, huyện Thọ Xương cũ.
Thời Pháp thuộc phố có tên là phố Phiharmonique. Ngoài ra, phố còn có một cái tên dân gian là ngõ Hàng Chè. Ngày nay phố nổi tiếng với món nộm thịt bò khô, được coi là một đặc sản của Hà Nội.

5. Phố Nguyễn Xí thuộc quận Hoàn Kiếm, dài 52 mét, nối phố Đinh Lễ với phố Tràng Tiền. Xưa đây là đất thôn Hậu Lâu, tổng Tả Túc, huyện Thọ Xương. Thời Pháp thuộc phố có tên là phố Jules Boissiere. Nguyễn Xí (1396-1465) là danh tướng của Lê Lợi. Nguyễn Xí là người có công lớn trong kháng chiến chống quân Minh xâm lược. Ông là một cận thần của bốn đời vua nhà Lê, được vua Lê Thánh Tông phong tước là Cương Quốc công và được lập nhà thờ để cúng ở làng Thượng Xá, huyện Nghi Lộc, Nghệ An quê ông. Phố Nguyễn Xí ngày nay là điểm đến để tìm mua sách cũ hay mua sách mới giảm giá của người Hà Nội và khách phương xa tới Hà Nội.

6. Phố Ô Quan Chưởng thuộc quân Hoàn Kiếm, dài 80m, đi từ cửa Ô Quan Chưởng (cửa ô duy nhất còn lại của Hà Nội) nằm cuối phố Hàng Chiếu ra đường Trần Nhật Duật. Ô Quan Chưởng xây năm 1749 đời Lê trên nền móng của tòa thành cũ trên đất thôn Thanh Hà, tổng Hậu Túc, huyện Thọ Xương . Vào năm 1817 (Gia Long Đinh Sửu) cửa ô này được làm lại nhằm mở rộng đường đi. Khi ấy Thăng Long chỉ chia ra 36 phường, Cửa ô thuộc phường Đông Hà, nên trên vòm cửa chính có hàng chữ Hán “Đông Hà Môn” (Cửa Đông Hà). Kiến trúc cửa ô giống các cổng tòa hành cung nhà Nguyễn, gạch xây giống loại gạch tường bao quanh Văn Miếu (vốn cũng được xây vào đời Gia Long). Thời Pháp thuộc phố có tên là Nattes en Joncs (phố Hàng Chiếu Cói).

7. Phố Tô Tịch thuộc phường Hàng Gai, quận Hoàn Kiếm, dài 96m, đi từ phố Hàng Quạt đến phố Hàng Gai. Tô Tịch ngày xưa là thôn thuộc tổng Tiền Túc huyện Thọ Xương.Thời Pháp thuộc phố được gọi là ngõ Tô Tịch (Ruelle de Tô Tịch). Từ một ngõ nhỏ chật hẹp, Tô Tịch được mở rộng thành phố năm 1920. Nhà cổ ở đây nay không còn mấy. Đầu phố giáp Hàng Quạt có một ngôi nhà cũ hai tầng xây từ năm 1912 là của Đào Văn Sử, Hội trưởng Hội Trí Tri (“Trí Tri là hiệp hội dân lập với chủ trương quảng bá Tây học. Giáp đình Đông Hà là nhà hai tầng xây năm 1920 của họ Phạm, một họ đông người ở phố này.Một nửa phố Tô Tịch, đoạn giáp Hàng Gai dãy số lẻ, là gia đình những người làng Nhị Khê (Thường Tín, Hà Tây, nay thuộc Hà Nội) đã mang nghề tiện gỗ, khắc gỗ ra đây lập nghiệp. Ngày nay, phố Tô Tịch còn được gọi một cách dân dã là phố hoa quả dầm bởi nơi đây có đến gần chục cửa hàng kinh doanh hoa quả dầm nằm san sát nhau. Món trái cây dầm ở phố Tô Tịch giờ đã trở thành một địa chỉ quen thuộc không chỉ đối với người Hà Nội mà còn là nơi khách nước ngoài cũng thường lui tới. Trên phố có nghề thủ công truyền thống là nghề tiện gỗ, đến nay vẫn tồn tại.






© Tác giả giữ bản quyền .
. Cập nhật trên Newvietart.com ngày 28.03.2011 theo bản gởi của tác giả từ Sài Gòn.
Đăng tải lại vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com