Thầy Đi Thăm Chò



Suốt ngày nhà giáo hôm qua, hàng chục cú điện thoại gọi đến, lũ sinh viên trò cũ của tôi gọi điện, nhắn tin hẹn đến chơi. Với tôi, những ngày này vui lắm. vui vì các trò cũ của tôi nhiều em đã trưởng thành. Chúng kéo về trò chuyện với thầy cũ như những người bạn, người đồng nghiệp thân thiết. Tôi tuy không phải là người chuyên nghề dạy học, chỉ tham gia dạy chuyên đề về môi trường thôi nên học trò gọi là thầy cũng chỉ vì tôi đã truyền cho các em những kinh nghiệm nghiên cứu, kinh nghiệm sống của cả cuộc đời mình. Chẳng chức danh giáo sư hay phó giáo sư gì. Với tôi, khi các em ra đời thì là đồng nghiệp cả, chẳng bao giờ nghĩ các em cứ phải tôn vinh theo lối cổ “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”. Nếu cứ “Nhất tự vi sư” thì lỡ mình giảng nhầm một chữ nào đó hay nói sai một điều gì đó, sau này, học trò cứ thế giáo điều mà theo thì thật nguy hiểm cho cái nghề dạy học. Năm nay, các em nhắn tin hẹn đến thăm thầy, tôi đều nhắn lại: “Xin lỗi, thầy đang đi thăm Chò”. Chắc em nào em ấy nhận được tin nhắn trả lời của tôi đều phải lăn ra cười vì không hiểu ông thầy già của mình đâm ra lẩm cẩm, “trò” lại đánh thành “chò”. Mà lạ nhỉ, ngày nhà giáo thì trò phải đến thăm thầy, sao thầy lại phải đi thăm “chò” là cái nghĩa lí gì?

Tôi đi thăm chò thật.

Lâu lắm, không trở lại Cúc Phương. Cuộc đời tôi đã có nhiền kỉ niệm gắn bó với Cúc Phương. Làm nghề Khảo cổ học môi trường, tôi đã tham gia khai quật, nghiên cứu các hang động có con người sống hàng vạn năm xưa trong rừng già, đã nhiều lần dẫn sinh viên và đồng nghiệp nước ngòai đến nghiên cứu, học tập trong rừng sâu nơi đây. Ăn trong rừng uống suối khe dầm dã cả tháng trời. Lần này, nhận lời mời vào Cúc phương để trò chuyện về Môi trường với hai nhóm cán bộ cốt cán của chương trình học tập về Môi trường của dự án bảo vệ Môi trường. Cẩn thận , tôi sọan một bài giới thiệu để phát cho học viên tham khảo trước. Theo thói quen, tôi lên mạng tra cứu cho cập nhật, chợt thấy một thông tin cực kì thú vị trên Cổng điện tử của Chính phủ. Như bắt được vàng vì thông tin hay quá. Tôi cóp ngay và đưa vào bài giới thiệu:

“Ai đã đến Rừng Cúc Phương, một khu rừng nguyên sinh, kho báu của Quốc gia còn là một kho báu về thực vật của địa cầu. Rừng Cúc Phương có rất nhiều chủng loại thực vật cũng như về muông thú quý hiếm. Nhưng đặc biệt loài cây chò ở đây khiến bất cứ du khách nào cũng phải sửng sốt, ngạc nhiên về cây chò nghìn tuổi. Ta bái phục sức sống quật cường, bất diệt của loài cây.

Cây chò cao nhất của rừng Cúc Phương là 60 m, cây cao thứ nhì là 52m. Những cây chò này tính ước chừng khoảng trên một nghìn năm. Theo bề dày của lịch sử ta, có thể thấy cây chò được mọc lên từ khoảng cuối Thế kỷ IX S.Cn. Hay nói một cách nôm na dễ nhớ hơn là: Những cây chò ấy được mọc lên cùng thời với Vua Đinh Tiên Hoàng phất ngọn cờ bông lau tập trận. Trải qua bao nhiêu triều đại, bao nhiêu thế hệ con người, đất nước khi còn, khi mất, bao nhiêu nạn giặc giã từ mọi phương kéo đến xâm chiếm. Rồi kẻ thì đầu hàng, kẻ bỏ xác, phơi thây khắp dải non sông, đất nước này, cây chò vẫn đứng sừng sững, ngạo nghễ với trời xanh, rễ bám sâu trong đất, giữ thế đứng thẳng, chứng kiến những sự kiện, những dâu bể biến đổi cùng lịch sử.

Đường kính cây chò là 6m, chưa kể những bạnh cây dầy hàng mét có hình tam giác như những cánh buồm thể thao, tạo thành bệ đứng vững chãi cho cây. Người ta ước tính: nếu cưa một cái “thớt” dày 1m, cái thớt ấy được khoảng 27 m3 gỗ. Những ô tô vận tải cỡ trung bình, trọng tải 7 khối, phải bốn xe mới chở hết cái “thớt” ấy. Còn tính toàn bộ khối lượng của cây chò, ước gần 1.000 m3 gỗ. Nếu ô tô chở 5 khối, phải có một đoàn xe 200 chiếc xe. Ta có thể hình dung ra một đoàn xe chở gỗ, xe nọ cách xe kia 10 m, đoàn xe sẽ dài hơn hai cây số. Nếu xe qua Cầu Long Biên hay Cầu Chương Dương, chiếc xe đầu tiên đã sang sông, chiếc xe cuối cùng còn đang lên dốc cầu bên này sông vẫn chưa hết. Ước tính tàm tạm như vậy, đủ cho ta thấy cây chò vĩ đại biết chừng nào. “(1)

Xe tới Cúc Phương, tôi thật sự ngỡ ngàng vì vật đổi sao rời. Đường vào cửa rừng đã được đổ bê tông vòng vèo cách xa lối cũ. Anh em trong vườn bảo : “Xây đường vòng để xe cộ vào ra tránh xa nơi bảo hộ động vật. Đi đường cũ thì ồn, ảnh hưởng đến cuộc sống của thú. Đi trên đọan đường vòng kiên cố ấy vẫn văng vẳng tiếng chim kêu vượn hú từ khu bảo hộ vọng sang. Bên ngòai cửa rừng, hàng lọai nhà nghỉ, khu vui chơi mọc lên. Nhiều nơi người ta còn đánh những gốc đa, lộc vừng cổ thụ từ rừng già đem về trồng cho nó có vẻ “du lịch sinh thái”.

Tôi lên kế họach dẫn đòan đi thăm rừng. Anh em nhao nhao hỏi: Trong rừng có gì? Hổ còn không? Voi có không? Tôi cứ mạnh dạn trả lời như sách hướng dẫn:”

Thực vật

“Vườn quốc gia hiện là nơi có nhiều loài cây gỗ lớn như chò xanh, chò chỉ hay đăng [1], hiện đang được bảo vệ để thu hút du khách thăm quan. Đây cũng là nơi phong phú về các cây gỗ và cây thuốc.
Cúc Phương có hệ thực vật phong phú. Hiện nay, các nhà khoa học đã thống kê được gần 2.000 loài thực vật có mạchthuộc 887 chi trong 221 họ thực vật. Các họ giàu loài nhất trong hệ thực vật Cúc Phương là các họ Đại kích, Hòa thảo, Đậu, Thiến thảo, Cúc, Dâu tằm, Nguyệt quế, Cói, Lan và Ô rô [2]. Khu hệ thực vật ở Cúc Phương là tập hợp yếu tố địa lý thực vật bao gồm Trung QuốcHimalaya, Ấn Độ-MyanmaMalesia [1]. Đến nay, đã có 3 loài thực vật có mạch đặc hữu được xác định cho hệ thực vật Cúc Phương là hồ trăn Cúc Phương, mua Cúc Phươngcui Cúc Phương. Vườn quốc gia Cúc Phương cũng được xác định là 1 trong 7 trung tâm đa dạng thực vật của Việt Nam[2].

Động vật

Rừng Cúc Phương có hệ sinh thái khá phong phú và đa dạng, gồm 97 loài thú(trong đó nổi bật nhất là các loài khỉ châu Á), 137 loài chim, 76 loài bò sát, 46 loài lưỡng cư, 11 loài và hàng ngàn loài côn trùng. Nhiều loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam.
Cúc Phương là nơi sinh sống của một số quần thể thú quan trọng về mặt bảo tồn, trong đó có loài linh trưởng đang bị đe dọa tuyệt chủng trên toàn cầu ở mức đe dọa cực kỳ nguy cấp là voọc quần đùi trắng và loài sẽ bị nguy cấp trên toàn cầu là Cầy vằn [4] , loài báo hoa mailà loài bị đe dọa ở mức quốc gia. Cúc Phương cũng có hơn 40 loài dơi đã được ghi nhận tại đây…” (2)

Nói như sách là không sợ sai nhưng cũng phải thành thật nói với anh em rằng : “không hi vọng gì được xem các thú rừng và động vật hoang dã ở đây đâu nhưng chắc chắn anh em sẽ được xem một trong những báu vật quý nhất của rừng, ấy là cây chò ngàn năm!

Vào đến Bống, nơi tập kết để đi bộ đến gốc chò. Ai cũng hăm hở lên đường, vượt qua dốc cao, suối chảy gần tiếng đồng hồ, cả đòan đã tói được bên gốc chò. Ôi vĩ đại thay! Cây chò ngìn năm của tổ quốc!

Bàng hòang như gặp lại người thân đã lâu ngày gặp lại, tôi sững sờ đứng ngắm cây trò, người bạn thủy chung gắn bó từ mấy chục năm trước khi tôi còn lăn lội nơi đây để kiếm tìm hang động, cỏ cây. Sững sờ ngước lên , trời ơi! Sao lại thế này

Thân Chò đã bí tróc một lớp vỏ dài từ trên ngọc xuống tận gốc. Hai cành phụ đã gẫy gục từ bao giờ. Ấy vậy mà cụ Chò vẫn hiên ngang và một phần cành lá vẫn xum xuê. Xót xa như đứng trứơc một người bị thương, máu chảy đầm đìa mà không ai băng bó. Tôi thốt lên: “Trời ơi, cây gẫy thế này mà không ai chăm sóc ư? Lẽ ra phải cát cành cụt rồi trát thuốc cứu ngay chứ?” là người làm nghiên cứu sinh học, tôi hiểu rõ nếu biết cứu chữa kịp thời thì cụ chò này còn có thể tiếp tục sống hàng chục hàng trăm năm nữa.

Người trong rừng bảo tôi: “Ồ, bác ơi, Cây cũng như người, có sinh thì có tử, việc gì phải băn khoăn. Bây giờ mấy ai để ý đến cổ thụ trong rừng đâu Bác? Người ta chỉ ham thích những cổ thụ làm cảnh mi ni hàng chục tỷ, những kỉ lục khủng như chai rượu to nhất, chả mực hình rùa to nhất, nồi lẩu khổng lồ…Đấy mới là hàng khủng chứ. Cái cây già này thì ăn nhằm gì?”

Nghe mà lạnh cả người.

Tôi vội viết ngay bài này muốn hô hóan thật to :

Ối làng nước ơi! Cụ Chò Cúc Phương nguy rồi! Mau mau mời thầy lang đến thăm chữa trị cho cụ kẻo cụ tịch sớm thì khốn!


Ghi chú:

(1) http://thanglong.chinhphu.vn/Home/Nhung-cay-cho-ben-Lang-Bac/20106/4971.vgp
(2) http://vi.wikipedia.org/wiki/Vườn Quốc Gia Cúc Phương

_______________________________________________
Hà Nội 21-11-2010

© Tác giả giữ bản quyền.
. Cập nhật ngày 26.11.2010 theo nguyên bản của tác giả gởi từ Hà Nội.
. ĐĂNG TẢI LẠI VUI LÒNG GHI RÕ NGUỒN NEWVIETART.COM .