Champagne-Ardenne

ĐẶNG ĐÌNH TÚY

ANH EM CU KHANH

Tôi sẽ phải quay lại đoạn đường quá khứ để nói về các con tôi như tôi đã hứa với chúng. Ký ức chúng ta tệ lǎ́m: có những điều không xứng đáng ghi nhận, ta muốn phủi xóa mà không làm được, ngược lại, khi cần ta quay quǎ́t đào bới nó lại chǎ̉ng chịu hiện ra cho. Môn tâm lý học giải thích hiện tượng này bǎ̀ng một từ đáng yêu: ký ức chọn lọc , và giải thích rǎ̀ng có những hoạt động bị ức chế (kiểu như trong trí óc chúng ta có bộ phận đóng vai trò kiểm duyệt, khi xét thấy không nên cho “xuất bản” thì không chịu ký giấy phép vậy), vì nếu không tại sao chúng ta có thể quên đi những biến cố quan trọng trong đời trong khi ta có một trí óc tương đối minh mẫn, ngược lại ở những con bệnh đãng trí nặng, một phần hình ảnh quá khứ vẫn còn nguyên trong họ? Như vậy sự lãng quên có tính cách thụ động, phần bị lãng quên chính là phần bị ông kiểm duyệt "ém" lại đó thôi. Lợi dụng thời gian ông kiểm duyệt còn lè phè chưa chịu hoạt động, tôi ghi vội mấy giòng...

Do những điều tôi vừa dẫn trên đây nên Vân Khánh phải được nói đến trước nhất. Mỗi ngày của bé là một biến cố. Sự tǎng trưởng về thể chất của bé chậm nhưng tǎng trưởng tinh thần thì nhanh hơn. Những cố gǎ́ng “tự hóa” và “tha hóa” của bé xảy ra hàng loạt đến độ mấy giòng ghi của tôi hôm nào nay đọc lại thấy xa quá. Vì vậy tôi thấy là phải chép vào lập tức để khỏi quên mất cảm giác mà tôi tưởng chỉ cần vài ba ghi chú nhỏ là bất cứ lúc nào đọc lại là tôi có thể, qua đó, khai triển các ý tưởng để nhớ lại mọi điều.

Lần thứ ba sinh con, me nhiều kinh nghiệm nên vững vàng hơn. Mà không vững vàng cũng không xong, bởi hoàn cảnh càng lúc càng khó khǎn. Riêng ba thì lần nào cũng vậy, ba cứ vô tình vǎ́ng mặt: ba đang trải qua ngày thứ mười bốn của mười lǎm hôm công tác thủy lợi. Bǎ́t chước hai anh chị, bé chui khỏi bụng mẹ vào lúc giữa trưa. "Nhỏ như cái chai", (lời chị Nga) và mặt mày bé cũng "dị òm" như chị Phùng Khánh trong mấy hôm đầu. Giá ba chưa có kinh nghiệm thì hǎ̉n ba sẽ buồn lo khi nhìn thấy bé: mǎ́t bé thâm quầng, mũi gãy toẹt với một vạch ngang nặng nề giữa hai mǎ́t, miệng đỏ hỏn ngoác ra như cá ngão. Khác với bà chị cứng đầu, rốn bé chỉ bốn ngày sau khi sinh là khô. Chưa đầy mười hôm thì bé sốt như triệu chứng lên sởi rồi bé đi chảy. Me cho bé uống nước cà-rốt thì bé lại ị không ra. Mặt mày bé chi chít vết đỏ như bị phong, hai tai dày lên và chảy nước vàng. Ba chạy đi xin thuốc khǎ́p nơi (vì lúc này thuốc thang khan hiếm khủng khiếp) nhưng dùng nhiều thứ mà chǎ̉ng bớt. Thế rồi một buổi sáng bé ngủ dậy, hai má trǎ́ng phích không còn một dấu vết gì khiến mọi người ngỡ ngàng. Một tháng sau khi sinh bé cân nặng 4 kí lô gam; sau ba tháng 7 ký nhưng vì cơn bệnh bé chỉ còn 6 ký rưỡi và bé duy trì sức nặng đó cho tới khi được tám tháng, lúc bé bǎ́t đầu tập đứng chựng. Thức ǎn chính của bé là sữa mẹ, ngoài ra bǎ́t đầu từ tháng thứ ba, me tập cho bé ǎn bột ngũ cốc vì ngay cả sữa mẹ cũng trở nên khan hiếm : cơ thể me thiếu dinh dưỡng, mọi chức nǎng có cơ ngưng hoạt động. Nhưng bé ǎn vất vả lǎ́m, cứ dợn mửa hoài; thay thức ǎn, bé lại dợn mửa. Hậu quả là bé chậm lớn, rất chậm so với anh chị. Bước vào tháng thứ tư, tính tình bé thay đổi nhiều. Bé thường cáu kỉnh vào buổi tối và chỉ một mình me có thể dỗ dành bé thôi; ngay cả ba cũng không phỉnh phờ nổi bé. Như vậy chứng tỏ bé có thể nhận rõ được ai là kẻ thân yêu nhất của bé rồi. Một tối, ba và me vǎ́ng mặt, bé tỉnh giấc trên tay cô cả. Theo lời kế của cô thì bé thét chứ không phải khóc. Bé thét lên từng đợt và dường như chỉ dừng lại để lấy sức. Nước mǎ́t nước mủi ràn rụa, bé vặt hai chùm tóc quǎn hai bên tai, bé bấu mặt bấu mủi... Và bé chỉ dài có 62cm trong khi tầm vóc đáng phải có là 66cm. Bé "bé hạt tiêu" nên bé dữ!

Thêm hai con nhỏ sau nǎm nǎm kể từ ngày  “giải phóng”, ba me có hy vọng đau bao tử nặng. Me đã từng đau khi chị Phùng Khánh lên một. Bữa cơm nào cũng được tiếp thu vội vàng tới mức không kịp nhai. Cuối cùng, một hôm me khóc bảo rǎ̀ng không hiểu tại sao nuốt thực phẩm vào bụng tới đâu nghe nóng bỏng tới đấy, nóng và đau đến mức không chịu nổi. Hồi đó mới giải phóng nên thuốc còn dễ kiếm, vả lại chỉ vài tháng sau vào cuốc rẫy làm đất, me đã lành bệnh vì ǎn quá ít. Ba me "định" sẽ ǎn nhiều và nhai kỹ khi ...có điều kiện.

Lúc chưa biết đi, bé có 18 bàn tay bồng ǎ̃m: 6 anh chị (con các cô) và 3 cô, chưa kể ba me, bà ngoại và 2 anh nhỏ chỉ xǎm xǎ́p tuổi của anh cả bé. Thế nǎ̀m mà bé thích là thế “cầm cờ” theo cách nói của ba, nghĩa là mông bé tựa vào bụng người bế và thân mình bé nhô ra đàng trước để hai tay bé tự do quơ múa không vướng bận. Giờ đây, bé chỉ cần một ngón tay ai đó để vịn làm đà và cứ thế bé chạy cùng khǎ́p. Mười một tháng bé có thể đi một mình quanh nhà, lục soạn mọi vật vừa tầm tay. Bé làm được nhiều trò: vỗ tay, lạy, giả vờ ôm cặp chào mọi người khi đi học về, khoanh tay "ạ", biết tên một số bộ phận trên thân thể, làm trò lè lưỡi, lǎ́c đầu. Khuyết điểm duy nhất là nhỏ thó. Ấy thế mà bé chǎ̉ng chịu ǎn. Chǎ́c phải có lúc me thôi cho bé bú sữa để bé có thể ǎn nhiều hơn... Bé phải biết bǎ́t chước lối ǎn uống dễ dãi của mọi người mới được. Chǎ̉ng hạn kiểu ǎn của anh Khanh. Anh ấy được sinh ra dưới thời thịnh trị, muốn gì được nấy, thế mà anh ǎn uống có khó khǎn kiểu cách gì đâu. Ngay khi còn bú, anh đã có kỹ luật lǎ́m rồi. Đêm đến, cứ sau khi uống đủ hai bầu sữa là anh ấy ị, ba me chờ đến lúc anh ọ oẹ trong nôi, dấu hiệu anh đã làm xong phận sự bài tiết, là đứng lên dọn dẹp lau giặt, pha sǎ̃n cho anh bầu sữa thứ ba cất trong tủ lạnh, và lên giường đánh một hơi đến sáng. Nhờ dễ dãi và điều độ như vậy nên anh Khanh tròn như viên bi. Chị Phùng Khánh cũng dễ dãi nhưng không điều độ nên chị dài và mảnh mai (càng hay, càng thêm yểu điệu thục nữ!). Chúng tôi, trong ba bốn nǎm trời sống trong một làng chài nhỏ nǎ̀m ven biển về phía bǎ́c Nha trang. Ngay hôm đầu vào đến rẫy, vì chuyến xe đò quá tải chạy rất chậm và thỉnh thoảng phải ngừng để chú phụ xe chạy tạt sang bờ ruộng kế bên múc gàu nước đổ vào bình cho xe bớt nóng nên khi đến nơi thì trời đã chạng vạng tối. Trong khi ba me loay hoay dọn dẹp ...nhà mới, chị Phùng Khánh một mình bò ra đất tóm lấy một con cóc bò ngang qua, chị bóp cổ nó chặt quá nên nó kêu lên, ba me sợ hãi lập cập quẹt diêm tìm kiếm nhận ra trong tay chị ấy con vật bẹp dí. Vài nǎm sau, chị lớn lên, xinh như một con búp-bê. Bọn trẻ con trong làng mỗi khi thấy chị đến thường bu quanh nhìn chị như nhìn một vật lạ; có đứa thử sờ món tóc vàng của chị xem có thật không hay chỉ là râu bǎ́p, những trái bǎ́p là món ǎn thường ngày quen thuộc. Chị chạy nghiêng nghiêng như cây liễu bị gió thổi, những cơn gió nồm buổi chiều ở biển. Cô giáo làng độc nhất phụ trách cùng một lúc ba bốn lớp học vì bọn trẻ có nhiều trình độ khác nhau, vẫn dành thì giờ sǎn sóc bế bồng chị như một thú giải trí qua ngày. Cô đặt chị lên lòng, dạy chị bài thuộc lòng đầu tiên: Hươu cao cổ/Có móc câu/Gật gật đầu/Trông ngộ nhỉ/ Cho nǎ́m lá/ Hưu không ǎn /Hưu vẫn chǎm/Làm việc nặng/Yêu bến cảng/Có bầy hưu/Sớm lại chiều/Câu hàng hóa... Về nhà chị đọc dòn dã trôi chảy khiến ai nấy đều thích thú. Ba me thưởng cho chị những cái hôn. Dường như thời kỳ ấy đã để lại những ấn tượng khá sâu đậm trong lòng mọi người, dĩ nhiên là trừ bé vì bé đã ra đời đâu.

Anh Khanh, ông anh lớn của hai đứa em gái, thì ngay từ tuổi nhỏ đã nghiêm trang ít nói. Chuyện tất nhiên, anh ấy là đàn ông mà. Vả lại chính nhờ vậy mà hai chị em bé rất kính nễ anh. Tuy nhiên không phải bao giờ anh cũng trǎm phần trǎm đúng đǎ́n đâu. ThÌnh thoảng anh cũng trật đường rầy một chút, nhưng sự trật đường rầy ấy cũng nói lên được nhân cách anh. Anh ấy ngang lǎ́m. Nghe nói khoảng tuổi lên ba, anh thường theo ba me dạo phố Pleiku ngày chủ nhật. Anh đi giữa ba và me, đưa cả hai tay cho hai người dǎ́t, nhưng vì anh đi chậm quá có lúc ba nóng ruột bèn bế anh lên để đi cho nhanh. Ba đã lầm khi làm như vậy vì một khi đã được bế lên rồi thì anh không chịu đứng xuống đất nữa; nhưng trái với những đứa trẻ khác sẽ khóc nhè hoặc dậm chân phản đối, anh Khanh của bé, ông anh cứng rǎ́n và ít lời ấy cứ để yên cho ba hành động (vì ba mệt toát mồ hôi rồi) và khi chân đã chạm đất thì anh lǎn quay ra vệ đường nǎ̀m ềnh. Trong khi ấy ba me vô tình tiếp tục bước đi tưởng anh sẽ bì bõm lội theo nào ngờ lúc họ ngoái lại nhìn thì thấy anh đã nǎ̀m lǎn ra đất trương mǎ́t chờ đợi. Ba me đành cười chịu thua. Những chi tiết nhỏ nhặt tầm thường đó vẫn thỉnh thoảng được nhǎ́c lại bởi người này người nọ, có giá trị khơi ấm chút không khí thân thương trong gia đình. Chúng cũng có giá trị của chuyện cổ tích bởi lẽ không những chúng xưa cũ (trong thời gian) mà còn hoàn toàn xa lạ nữa (trong không gian, trong lối sống..) Tuy được sinh ra trên đất Việt nhưng bé chǎ̉ng sống được bao lâu ở chốn ấy để có những kỷ niệm riêng, vì vậy bé đành sống nhờ vào những kỷ niệm chung của tất cả mọi người gom lại và nối dài thêm chút quá khứ từ bên trời quê hương.

Bé nghĩ bé có hai cái vốn quan trọng mà bé sẽ cố gǎ́ng giữ gìn vun xới, thứ nhất là tình gia đình, thứ hai là ngôn ngữ Việt. Tình gia đình, đó là một tình cảm tự nhiên nhưng không phải là không cần vun xới. Nếu không gần gũi sǎn sóc nhau, nếu không nghĩ đến nhau hàng ngày, có khi tình ấy cũng có thể mất dần nhạt dần đi. Còn ngôn ngữ mẹ? Anh em bé đến xứ người khi còn quá nhỏ, tiếng mẹ chưa thông đã phải vội làm quen với tiếng của người. Trong sinh hoạt hàng ngày, tụi bé bǎ́t buộc phải dùng tiếng người, dùng nhiều dùng thường đến độ ngay cả khi suy nghĩ trong đầu tụi bé cũng suy nghĩ bǎ̀ng tiếng người thay vì bǎ̀ng tiếng của mình, làm sao bé có thể sử dụng nó thành thạo được. Bé cố gǎ́ng ghê lǎ́m tuy không đạt được điều mong muốn một cách dễ dàng đâu. Thỉnh thoảng bé bị ba me cười vì bé nói sai, chǎ̉ng hạn bé khoe tóc bé đã đẩy (tóc bé đã dài , bây giờ thì bé hiểu rồi!) vì bé dịch động từ pousser của Pháp ngữ khi nghe ba me bảo pousser là đẩy. Một lần khác bé khoe ba bé "chủi" nhà rồi khiến ba ngơ ngẩn rất lâu mới hiểu nổi. Trong câu nói ngǎ́n ngủi này bé đã phạm đến hai lỗi: a) Bé gọi cái chổi là chủi theo giọng Huế của me; b) Bé tưởng tiếng Việt trong trường hợp này cũng cấu tạo như tiếng Pháp nên danh từ chổi (balai) có thể biến ra hành động quét (balayer) !

Điều kỳ diệu của ngôn ngữ mẹ là ngay cả khi mình không hiểu rõ nghĩa mình vẫn yêu thích vẫn vuốt ve vẫn nâng niu từng mỗi âm. Có lần bé tò mò hỏi ba: "Ba ơi, ba thường kêu con là cưng , vậy cưng nghĩa là gì hả ba?" Chừng nào bé lớn, chừng nào bé có con bé cũng sẽ kêu con bé là cưng , chữ cưng ấy sẽ có đến hai lần trìu mến, của ba cho bé và của bé cho con...

... CÒN TIẾP ...

© tác giả giữ bản quyền.
. đăng trên Newvietart.com theo nguyên bản của tác giả gởi từ miền Nam Pháp ngày 19.10.2009.
. Xin vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com khi trích đăng lại.