MINH OAN “ NỤ CƯỜI THẰNG BỜM”
Một lần tôi đến nhà cụ Thạc chơi, lúc uống trà, đột ngột cụ hỏi:
- Anh biết bài ca dao “ Thằng Bờm” không?
Nghe thế, tôi đọc vanh vách vì thích bài này, đọc một hơi liền lạc như nước trong bình chế ra:
- Thằng Bờm có cái quạt mo / Phú ông xin đổi ba bò chín trâu / Bờm rằng Bờm chẳng lấy trâu / Phú ông xin đổi một xâu cá mè / Bờm rằng Bờm chẳng lấy mè / Phú ông xin đổi một bè gỗ lim / Bờm rằng Bờm chẳng lấy lim / Phú ông xin đổi đôi chim đồi mồi / Bờm rằng Bờm chẳng lấy mồi / Phú ông xin đổi nắm xôi Bờm cười!
Cụ Thạc ngắm tôi, cụ vuốt râu, cười:
- Theo ý anh, thằng Bờm chịu đổi cái quạt mo để lấy nắm xôi à?
- Dĩ nhiên, nó chịu. Nó đã cười rồi cơ mà! Người mình, khi không nói năng gì, chỉ cười là …chịu đấy!
Cụ Thạc, giọng nghiêm túc:
- Anh nhầm!“ Bờm cười” không phải là bằng lòng. Nụ cười thằng Bờm trong bài ca dao này là nụ cười khác, một loại nụ cười khác.
Nghe vậy, tôi nhìn chăm chú cụ Thạc:
- Xin cụ giảng rõ hơn, tôi chưa hiểu?
- Này nhé: Thằng Bờm có cái quạt mo, phú ông đổi gì nào? Lần thứ nhất, phú ông gạ đổi ba bò chín trâu! Đó là đổi láo, nói phỉnh chơi! Thằng Bờm biết tỏng, nên chẳng thèm lấy trâu. Lần thứ hai, đổi một xâu cá Mè ! Đó cũng là láo! Thằng Bờm biết, nó chẳng thèm lấy mè. Lần thứ ba, đổi một bè gỗ lim! Lại dạng láo, đại láo! Thằng Bờm biết tỏng, nên chẳng thèm lấy lim. Lần thứ tư, đổi đôi chim đồi mồi! Cũng láo tuốt! Thằng Bờm rõ quá, nó chẳng thèm lấy mồi. Sang lần thứ năm, phú ông đổi nắm xôi…
Này nhé, anh chú ý chỗ này: Qua bốn lần rõ ràng phú ông đổi phỉnh phờ, láo toét, liệu lần thứ năm có thật không? Nắm xôi tuy nhỏ, nhưng có thật không? Chạm mặt với một chuỗi láo toét, thằng Bờm phải cười thôi! Đó là nụ cười không tin tưởng và khẳng định không tin tưởng, cho dù đó là nắm xôi nhỏ nhoi!
Tôi cau mày, suy nghĩ một chặp, đoạn nói:
- Thằng Bờm là trẻ nhỏ, nó cười tức là nó chịu đổi đấy! Nó rất đơn giản mà, đâu phải người lớn?
Cụ Thạc nghiêm nghị:
- Anh bảo thằng Bờm không biết gì à? Thằng Bờm biết cả đấy! Nó biết dạng “ Phú ông” là như thế nào, hơn cả anh đấy. Cái quạt mo xấu xí, rẻ mạt của nó như thế, mà phỉnh đổi ba bò chín trâu!? Rồi gạ đổi đủ thứ quí giá nữa, để cuối cùng đổi nắm xôi, chẳng qua vì phú ông tiếc nắm xôi mà thôi ! Tại sao tiếc, tại vì nắm xôi đổi quạt mo là hợp lý! Vì thế, phú ông phải đổi sau cùng! Thế nên , Bờm cười vì Bờm biết “ tẩy” phú ông! Loại này, chơi không vào! Nụ cười thằng Bờm là nụ cười biết “ tẩy”! Anh hãy nhớ rằng : không phải lúc nào cười cũng là chấp nhận, và ở đây, Bờm cười là phủ nhận! Tôi tin chắc rằng, trước nụ cười đặc biệt này của thằng Bờm, phú ông không thể nào đưa tay chạm vào quạt mo, vì phú ông biết rằng thằng Bờm không đổi qua cái cười của nó! Như thế, Bờm mới là Bờm, mới ra thằng Bờm. Như thế, phú ông mới đúng là “phú ông” ! Hôm nay, tôi minh oan cho nụ cười thằng Bờm. Đó là nụ cười đáng phục, vì biết từ chối, chứ không phải là nụ cười bằng lòng, nụ cười tham ăn xôi! Đó là nụ cười “ quạt mo ta là ta dùng”. Nụ cười “ đừng hòng mà dụ dỗ!”
Tôi mỉm cười:
- Phú ông thấy Bờm có cái quạt mo, phú ông đùa chơi, ai ngờ Bờm lại chịu đổi nắm xôi! Suy cho cùng, đổi như thế thật tương xứng, nên Bờm mới chịu đấy chứ?
Cụ Thạc khẳng khái:
- Nếu Bờm biết nắm xôi và quạt mo tương xứng giá trị, thế là Bờm có trí khôn rồi! Mà đã có trí khôn, hẳn Bờm không thể nào bị lừa, sau khi đã vượt qua được bốn lần phỉnh phờ của phú ông! Nắm xôi cũng là láo toét nốt! Mà giã dụ, nắm xôi có thật ngay đấy , Bờm cũng không thèm đổi quạt, vì ghét con người của phú ông! Một nhân cách phỉnh phờ, láo toét, xảo trá! Ở đây, làm gì có chuyện phú ông đùa giỡn với Bờm! Gặp Bờm đang phe phẩy quạt mo, đương lúc phú ông nóng nực rất cần cái quạt ấy, thế là phú ông bày trò đủ chuyện đổi chác để có được cái quạt ấy mà thôi! Nhưng vấn đề là…gặp thằng Bờm thì không dễ gì ! Một lần nữa, tôi hoan nghênh cái cười của thằng Bờm!
Nghe cụ nói, tôi không cãi lại, cụ có tư duy riêng, có nhận xét riêng, tôi tôn trọng.
- Nếu suy nghĩ như cụ, ắt bài ca dao này không hề đơn giản! Nụ cười của thằng Bờm là một gáo nước lạnh dội vào người phú ông! Nét dân dã, chất ngây thơ đáng yêu đến cười vỡ bụng của thằng Bờm đã vỗ cánh bay về Trời! Như vậy cũng tiếc thật !
Cụ Thạc hớp tách trà:
-Không việc gì phải tiếc cả! “ Phú ông xin đổi nắm xôi… Bờm cười”. “Bờm cười” là Bờm vụt lớn lên, Bờm thấy rõ con người của phú ông chả ra cái thể thống gì cả, không tin tưởng nổi, tào lao xịt bộp! Thế là Bờm cười…Vâng, Bờm cười là cười phú ông đấy chứ, không phải cười chấp nhận đổi quạt lấy nắm xôi ! Bỡi, nếu là một phú ông tốt, rất nhẹ nhàng cho Bờm nắm xôi, vì Bờm cũng như cháu ông ta, cần gì phải đổi cái quạt mo? Bờm cười là phải! Hoan nghênh nụ cười thằng Bờm!
Tôi nói:
- Nếu đúng nụ cười thằng Bờm như lời cụ nói, tôi đây cũng hoan nghênh!
Cụ Thạc thích chí, cười to:
- Cái hay của bài ca dao là ở chỗ hiểm đấy, ở ngay nụ cười thằng Bờm, nụ cười không thèm xôi, nụ cười bảo rằng: Đừng hòng mà khua môi múa mép! Gặp anh hôm nay tôi vui quá, vì có người chịu nghe tôi minh oan cho nụ cười thằng Bờm!
Vâng, thế ấy… ra về lòng tôi cứ băn khoăn…
© tác giả giữ bản quyền.
. đăng tải theo nguyên bản của tác giả ngày 07.04.2009.
. Trích đăng lại xin vui lòng ghi rõ nguồn Newvietart.com.
