CÕI NGƯỜI HÁT KHÚC BAO DUNG
Vào những năm cuối thập niên 60, Sài Gòn Gia Định đầy dấu vết chiến trận năm Mậu Thân (1968), dưới lớp tro than, lửa hủy diệt gần như chưa tắt hẳn. Đêm đến, tuổi trẻ cũng thường hay đến nghe đàn hát, đọc thơ… ở quán café Văn, Cây Tre và Phấn Thông Vàng.
Sau ba năm vắng mặt ở Sài Gòn, xa các bạn làm thơ, viết văn, viết ca khúc. Từ Côn Đảo về, tôi gặp lại nhiều bạn cũ. Vào một buổi sáng, chạy xe gắn máy qua đường Nguyễn Thông, tôi đọc tấm bảng treo trước quán Phấn Thông Vàng: Vào lúc 19 giờ các bạn đến nghe Triệu Cung Tinh (1), Nguyễn Tôn Nhan, Từ Kế Tường, Nguyễn Đạt… đọc thơ. Tôn Thất Lập, Miên Đức Thắng, Trịnh Công Sơn với những bài hát mới… Tôi thầm cám ơn các bạn vẫn quý mình, nhưng vì hoạt động cách mạng bí mật nên neu ten nhu thế là “lạy ông tôi ở bụi này”.
Những đêm thơ ca ấy, Trịnh Công Sơn, Khánh Ly luôn là tiết mục ấn tượng hàng đầu, chương trình thơ nhạc thường bị phá hỏng vì quân cảnh, mật vụ, cảnh sát dã chiến tràn vào quán vây ráp.
Hồi ức nhỏ trên đây lại là đặc trưng ngày đó có Trịnh Công Sơn. Sơn không sợ bạo lực và không bị động số đông. Sơn chỉ muốn là chính mình. Theo tôi, đó là yêu cầu hiện đại nhất của nhân loại văn minh. Trong bối cảnh lịch sử ấy, trong dòng chảy của bạn bè, Trịnh Công Sơn vạch lối cho mình, hành trình làm người Việt Nam. Sơn viết :
Người nô lệ da vàng ngủ quên trong căn nhà nhỏ
…
ngủ quên không thấy quê hương
(Đi tìm quê hương).
Bỗng tôi chợt nghĩ phải chăng Nguyễn Du cũng hành trình như thế nên không tham gia trực tiếp vào phong trào Tây Sơn?
Hơn 10 năm sau, giữa năm 1980, ở quận 4, TP.HCM, tôi tình cờ đọc hai trang nhật báo, nội dung “la mắng” rất ồn ào về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Tôi lo lắng cho Sơn, vì nghe đâu có vài ý kiến muốn đưa Sơn rời xa cộng đồng để “giáo dục tư tưởng”. Lúc ấy, tôi được một nhà lãnh đạo đương thời cho gọi cùng với Bí thư Thành đoàn Nguyễn Chơn Trung, để xem xét về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Đồng cảm với ý kiến của tôi và anh Nguyễn Chơn Trung cộng với nhãn quan sâu rộng và nhân bản, nhà lãnh đạo đã bác bỏ ý định không công bằng ấy đối với Sơn.
Trời cao đất rộng, một mình tôi đi
…
Lời ca của Sơn là số phận của anh. Bởi vì trước 1975 cũng có những thế lực hai lần đen tối muốn ám hại nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, nhưng họ không đưa được Sơn tới lao tù vì có nhiều người trong bộ máy chế độ cũ không ai nỡ để cho người nhạc sĩ gầy yếu phải chịu đọa đày hoặc chết lần mòn trong tù ngục. Sơn vẫn : “một mình tôi về với tôi”, không bán lẻ tài năng của mình, không hối hả theo số đông, một người chân chính.
Xưa nay, những nhà cầm quyền đều chấp nhận có những công dân đi tu, diệt dục và không sát sinh. Họ đều cam kết tôn trọng tín ngưỡng, không lý do gì họ không tôn trọng những nhà thơ, nhạc sĩ… tin vào thẩm mỹ, vào thế giới nội tâm phong phú, vào bút pháp độc đáo.
Tiến thoái lưỡng nan đi về lận đận
Ngày nay lận đận là giọt hư không
(Tiến thoái lưỡng nan).
Vào những năm trước khi mở cửa của thập niên 80 ấy, nhiều anh em văn nghệ trước 1975 muốn về làm việc ở ngành thông tin văn hoá Quận 4, nên tôi có trao đổi với Từ Kế Tường (phó giám đốc nhà văn hoá Quận 4), mời nhiều văn nghệ sĩ về cộng tác ở đấy. Đặc biệt tổ chức cho nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trình diễn hàng tuần trong sinh hoạt văn hoá định kỳ, chính anh đã làm sang trọng cho ngành VHTT. Đã 3 năm Sơn về với vĩnh hằng. Với phong tục Việt Nam đó là thời gian đủ để mãn tang. Trong cuộc đời, có những cuộc gặp gỡ đánh dấu bước ngoặt, vào những thời điểm giao mùa, nó vẫn gắn bó thiêng liêng nhiều lần hơn luôn ở cạnh nhau.
Mỗi người viết về Sơn rồi sẽ giảm dần việc chứng minh Sơn làm nhạc phản chiến hoặc viết tình ca hay nhất, sẽ mất hẳn cho rằng Sơn đứng lưng chừng ở phía bên này hoặc bên kia, trong bối cảnh lịch sử nào đó…
Bởi vì nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, trước hết là người Việt Nam chân chính và tạo dựng nên một cõi người hát khúc bao dung.
04/2002
trong NHỮNG CHỮ QUA CẦU TÂM LINH do Nhà X.B. Văn Học xuất bản- 2008.
© tác giả giữ bản quyền.
. đăng tải theo nguyên bản của tác giả ngày 07.10.2008.
. TÁC PHẨM CỦA TRIỆU TỪ TRUYỀN CHỈ ĐĂNG TẢI TRÊN NEWVIETART.COM Ở NGOẠI QUỐC.