Thị xã quê tôi vừa được nâng cấp tên tuổi mới hơn năm nay, trở thành thành phố. Thành phố thì là thứ hàng cũ mèm, trên trái đất này đã có vô số, phải đến hàng tỉ. Nhưng thành phố của tôi đặc biệt ở cái chổ là thành phố trẻ, vừa trẻ lại vừa suy dinh dưỡng. Sẽ không ngoa ngôn tí ti ông cụ nào nếu có người bảo, rằng thành phố “nhà ông” là cái thành phố còi nhất thế giới. Tôi sẽ nóng gáy và ngứa mũi dữ lắm, nhưng vẫn sẽ ngậm tăm dù đã hơn nửa ngày nay chưa cho bất cứ thứ gì vào miệng, khả dĩ phải nhờ tới cọng tăm chọc xỉa. Đúng quá rồi, mắc mớ gì phải hao hơi tổn sức chày cối cãi nhau.
Từ hệ thống loa đài phát thanh truyền mồm, có một tên cái bang nào đó phải cỡ bảy tám túi đã lôi thành phố của tôi rồi đè ra rút mấy cái chữ cái đầu, ráp lại, để cuối cùng phiên cho nó cái tên: thành phố “Phở Rượu - Thịt Chó”. Cái tên mà bao tử mới nghe qua đã vận động bào xát cồn cào, còn răng lợi mới nghe qua đã phải chịu cảnh ngập chìm trong nước bọt. Tên vậy mà vẫn nghèo. Một lần nữa lại đúng quá rồi còn gì. Giống như bố đã đặt tên cho tôi là Nguyễn Đô Trưởng – tức là to con, khỏe mạnh lắm lắm, nhưng thật ra tôi vẫn phải thường xuyên bốc số, xếp hàng chờ trình bày hoàn cảnh với các vị bác sĩ về tình trạng sức khỏe luôn có vấn đề trong tấm thân cò nhang, mỏng manh lá lúa.
Cũng vì là cái thành phố chẳng ra cái ất giáp gì như vậy, nên dĩ nhiên là các nhà khoa học hàng đầu, hoặc hàng giữa, thậm chí hàng cuối trên thế giới đều không buồn ghé tới để mần chi. Quá tiếc, họ sẽ rất tiếc khi biết được rằng thành phố tôi cũng có kỷ lục như ai. Tôi cam đoan chắc như chảo có quai, rằng nếu tính tổng các nhà hàng, quán nhậu vĩa hè, hàng cà phê cóc trên tỷ lệ số hộ, số dân thì thành phố tôi cũng phải thuộc hàng nhất nhì thế giới chứ chẳng chơi.
Tôi hơi dài dòng, lòng vòng chút về quán xá, cuối cùng cũng chỉ để dẫn các bạn về diện kiến với một loài hoa dại, thân leo, hoa màu xanh da trời chuyển sang tím thẫm, có cái tên hơi lạ: hoa Ma Nương. Trong số vô vàn quán cà phê của thành phố, người ta bày biện trang trí cũng vô vàn kiểu, từ bình lọ gốm sứ, bon-sai non bộ, cành khô thép uốn, đến cơ man nào là cá chim cây cảnh đắt tiền được tuyển về từ tận đẩu tận đâu xa lắc xa lơ.
Thật lạ. Lần đầu tiên tôi trông thấy trong một quán cà phê hạng sang, nơi một góc quán cũng sang trọng không kém, người ta trồng một loại dây leo, nhiều nụ hoa đang chen nhau thẫm xanh màu trời. Hoa Ma Nương. Ai? Ai đã dám cả gan xem thường khách hàng cà phê đến vậy khi bứng về chi cái thứ hoa dại nhà quê này về chưng nơi phố thị. Hay là ai? Ai đã trân trọng rước vời loài hoa trâm anh đài các nhưng đang giú mình nơi thôn dã, tựa cô bé Lọ Lem ngày xưa bôi mặt lấm lem đang chờ chàng Hoàng tử đến để cùng ngồi trên chiếc xe tam mã.
Không biết có từ hồi nào. Chuyện kể rằng, ở một làng quê bao đời lam lũ lúa bắp không đủ ăn, người dân nơi đây từng phải lặn lội núi thẳm rừng sâu đào củ hái măng để sống qua ngày. Luôn lo bươn chải, vật lộn với điều kiện khắc nghiệt của tự nhiên để tồn tại, dân trong làng ai nấy đều đen đúa, thân xác cõi còm, môi má nhăn nheo, thân già trước tuổi.
Không nghe kể nàng Nương – một cô gái trong làng – trước đó ra sao, chỉ biết rằng nàng Nương khi đến tuổi trăng tròn đã là một cô gái làng xinh đẹp như tranh, mặt hoa da phấn, dáng mềm đáy thắt lưng ong, tóc dài quá mông đen dày mượt óng. Cũng không rõ người xưa có thêu dệt, thêm thắt gì không, khi họ còn truyền kể lại rằng nàng Nương ăn nói có duyên hết mức, nết ở dịu dàng, lại hay lam hay làm, tháng ngày chịu thương chịu khó.
Rồi ắt hẳn chuyện xưa chắc không khác gì mấy chuyện của thời đại thông tin, tên lửa hạt nhân. Thật vậy, người thương và hiểu nàng Nương thì ít như hoa mai nở trái mùa, còn người ghen ghét gièm pha nàng thì nhiều lủ khủ như cỏ cú sau mưa. Có người độc miệng còn gán cho nàng là con ma làng. Cũng có người nghe và tin, thế mới ác.
Mệt mỏi đời. Nàng Nương sống ẩn mình, rồi vào một đêm tối trời đã bỏ làng đi biệt chốn nao, không ai được biết. Và do vậy, chuyện nàng Nương có đã rủi ro chết bờ chết bụi, hay nàng đã lượn bay như diều lên đến tận cung Quảng hàn làm bạn với Hằng Nga rồi, cũng chẳng ai hay.
Người làng sau đó chỉ thấy rợp trên hàng giậu quanh ngôi nhà nàng Nương, qua một thời gian không người chăm sóc, đã xuất hiện một loài dây leo lạ, hoa có màu nửa xanh nửa tím hình từa tựa như trái tim, lá hoa mảnh mai rung rung cả trong làn gió nhẹ như nức nỡ, luyến lưu, tiếc nhớ. Lúc này, người ta tin và bảo với nhau rằng nàng Nương đã chết, hồn còn nặng nợ với quê cha đất tổ nên khó siêu thoát, hóa thành loài dây leo để nhớ cho người trong làng. Cũng từ đó, người ta bèn lấy tên nàng Nương đặt tên cho loài dây leo lạ - dây hoa Ma Nương.
Tôi rất vinh dự, có cả tự hào mỗi khi được ghi vào bản khai lý lịch, phần nguyên quán, rằng tôi cùng quê với nàng Nương. Bởi gia phả dòng họ nhà tôi còn ghi lại rõ ràng, cụ nội tổ năm đời của tôi ở cùng làng với Nàng. Cũng không rõ cụ tổ nhà tôi đã sinh trước, hay sau, hay sinh ra, bé tẹo và lớn lên cùng thời với nàng Nương hay không nữa. Cũng có thể lắm, cụ tổ tôi đã từng si mê nàng Nương như tôi đã từng bao năm si mê em vậy. Biết đâu đấy!
Phan Rang, VIII/2008