trần huy thuận

Về Văn phòng Quốc hội, Nguyễn Khôi được phân công làm thư ký tổng hợp. Với chức năng ấy, anh có nhiều dịp tiếp xúc thường xuyên với báo giới. Rất nhiều nhà báo muốn làm quen với anh, nhằm mục đích nắm tin tức về nội dung các kì họp Quốc hội, để tác nghiệp kịp thời và chính xác. Trong các nhà báo thời ấy, anh nhớ nhất nữ phóng viên Mai Trang.

Mai Trang những năm đó cũng không còn trẻ, nghĩa là cũng đã ở rất gần cái tuổi "tri thiên mệnh"; cùng lứa tuổi với Nguyễn Khôi. Nguyễn Khôi chú ý đến nhà báo Mai Trang, vì nhiều nhẽ. Thứ nhất, chị không có vẻ một kí giả chút nào, mặc dù sau này được biết, chị đã có thâm niên tới gần ba chục năm trong nghề; trong đó chủ yếu là phóng viên mặt trận phía Nam. Thứ hai, tuy hòa bình đã chục năm, nhưng chị vẫn cứ giữ nguyên bộ y phục của Thanh niên xung phong thời chiến, mặc dù chị vẫn còn đang trong giai đoạn mà bất cứ người con gái nào cũng phải chú ý đến công việc trang điểm! Thứ ba, Mai Trang sinh hoạt rất chan hòa và dễ gần. Chị có thể ngủ trưa trên ghế hội trường của Quốc Hội, để chờ lấy tin tức cuộc họp buổi chiều, cùng với nhiều phóng viên nam giới, mà không hề e thẹn! Đã có những lần chị nằm ngay chiếc ghế bên cạnh Nguyễn Khôi, để tiện trò chuyện, "moi tin". Chính vì vậy chăng, nên nhiều tin của Mai Trang đưa lên báo, còn nhanh hơn cả Thông tấn xã? Thứ tư, với hình thức rất "đàn ông", nhưng trong một lần tâm tình, Nguyễn Khôi giật mình nhận ra, Mai Trang còn là một nhà thơ có tên tuổi; chị chính là tác giả bái "người lái đò trên sông Pô-Kô", với những câu thơ mượt mà tình cảm và xao động lòng người đến thế! Thật không thể ngờ. Không chỉ Nguyễn Khôi bất ngờ, mà ngay các bạn đồng nghiệp với Mai Trang, hàng ngày cùng tác nghiệp với chị, cùng ăn cơm trong những chiếc "cạp lồng" như chị tại Hội trường Quốc hội này, cũng không một ai hay biết điều đó. Chị quen sống thầm lặng, giấu mình như vậy đấy. Sau phát hiện đó, giữa Mai Trang và Nguyễn Khôi, từ đấy không chỉ đơn thuần là mối quan hệ giữa người đại diện của Văn phòng Quốc hội với một nhà báo; mà còn là sự đồng điệu của hai tâm hồn thơ!

Đến cuối thập niên chín mươi, trong một cuộc thi "ca nhạc các dân tộc ít người" do Hội đồng Dân tộc của Quốc hội phối hợp với Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức, Nguyễn khôi được mời vào Ban giám khảo, cơ cấu làm phó trưởng Ban. Nhận thấy đây không phải là sở trường của mình, anh từ chối, nhưng người ta giải thích, vị trí của anh trong ban giám khảo là cần thiết, vì anh đại diện cho Hội đồng Dân tộc, cơ quan đồng tổ chức cuộc thi này. Thành phần Ban giám khảo, còn có mấy nhạc sỹ gạo cội của Đài Tiếng nói Việt Nam, trong đó có tác giả Cầm Phong. Thế là một lần nữa, Nguyễn Khôi có được cái duyên với "NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN SÔNG PÔ-KÔ" – trước là với người viết lời, nay là với người viết nhạc! Trong một lần nghỉ giải lao, Cầm Phong tâm sự: "Mình sáng tác bài Người lái đò trên sông Pô-Kô, nhưng có biết mặt mũi con sông đó thế nào đâu! Đọc trên báo, vớ được bài thơ của Mai Trang, thấy hay quá, rung động quá, thế là nẩy ra tứ nhạc, cứ thế viết ra. Kể cũng lạ, ngồi ở 128 Đại La, giữa Thủ đô Hà Nội, mà lại có cảm hứng viết được nhạc về Tây Nguyên, nơi chưa hề một lần đặt chân tới, thì không thể không nói đấy là một cái duyên tao ngộ trong nghệ thuật, phải không Nguyễn Khôi?!." . Cầm Phong nói tiếp: "Mình không chỉ chưa biết con sông Pô-Kô, mà ngay cả tác giả bài thơ về người lái đò trên con sông ấy, mình cũng chưa một lần gặp mặt. Ấy vậy mà rất đồng cảm. Vâng! Không đồng cảm thì làm sao có được một bản phổ nhạc ăn nhập hồn thơ đến thế - Nguyễn Khôi nghĩ thầm...

Nhưng duyên của Nguyễn Khôi với "Người lái đò trên sông Pô-Kô" không chỉ có vậy. Anh biên thư tay gửi cho tôi, kể: Năm 1992, anh được điều động về làm thư ký cho bác sỹ Y Ngông Niêkđam, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội – một Già Làng, một Trí thức của núi rừng Tây Nguyên và cũng là một chiến sỹ Cách mạng dày dặn, đạo cao đức trọng! Trong một lần đi công cán, tháp tùng Chủ tịch về giám sát ở huyện Sa Thầy (Kontum), tình cờ anh được gặp "nguyên mẫu" Người lái đò trên sông Pô-Kô, anh A-Sanh (Puih San) , một trung úy về hưu, đang sống ở buôn làng! Sau lần gặp ấy mấy năm, Nhà nước đã phong tặng Puih San danh hiệu ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG:

Câu hát quen thuộc vang lên trong Nguyễn Khôi, đưa anh về với núi rừng Tây Bắc, nơi anh đã có những kỉ niệm êm đẹp với những đồng nghiệp người Ê-Đê Tây nguyên ở văn phòng Tỉnh ủy Sơn La. Theo Nguyễn Khôi, chính bài hát ấy đã đóng vai trò như một BẢN BÁO CÁO THÀNH TÍCH đầu tiên, quan trọng nhất, về MỘT NGƯỜI CON ANH HÙNG của núi rừng Tây Nguyên.

Thật là DUYÊN KÌ NGỘ hiếm có trên đời!

Bây giờ thì cả A-Sanh, cả Cầm Phong, và cả Y Ngông Niêkđam nữa, cũng đã lần lượt về với Tiên tổ. Chỉ còn Mai Trang, vẫn âm thầm với cuộc sống đơn côi vốn có, trong căn phòng hẹp một khu tập thể nhà báo; trong sự dần dần một lãng quên!..

Bất giác, Nguyễn Khôi nảy ra ý định "giá mà bây giờ được gặp lại Mai Trang", để anh được nói với chị rằng, tất cả đều có thể rơi vào quên lãng, nhưng những khúc hát như NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN SÔNG PÔ-KÔ thì sẽ còn vang vọng mãi, vang vọng đến mai sau, vang vọng không chỉ trên núi rừng Tây Nguyên, trên núi rừng Tây Bắc, mà còn khắp non sông đất nước Việt Nam. Bởi vì đó không chỉ là một bài thơ, bản nhạc; mà từ lâu đã trở thành một khúc ca của lòng yêu nước, khúc ca của cuộc kháng chiến thần thánh những năm bẩy mươi của thế kỉ trước. Chắc chắn là như vậy. Là đồng môn với chị, tôi cũng tự hào muốn được nói với chị như thế, Mai Trang ơi!

Mời qúy vị nghe nhạc phẩm "NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN SÔNG PÔ-CÔ"
do Đăng Dương và Lan Anh trình bầy.

NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN SÔNG PÔ-CÔ

Hỡi Pô - Cô ơi !
Dòng sông mênh mông
Đôi bờ cây xanh biếc nước chảy xiết sâu thẳm
Qua tháng ngày hỏi sông ơi có biết
Anh lái đò tên gọi A Sanh A Sanh
Ngày đêm anh lái đò trên sông
Dù gian nguy vẫn vững tay chèo
Đò anh đưa bao người đi đánh Mỹ bao năm ròng
Chiến tuyến đây thầm lặng nhịp chèo lập công
Giữa sông sâu đẩy lùi sóng dữ
Mắt sáng ngời ngọn lửa căm thù
Mỗi chuyến đò một trận chiến thắng
A Sanh ơi đẹp mãi chiến công
Dòng Pô-Cô sáng tên anh
Làng buôn ca hát ngợi tên anh
Dù sông kia có cạn dù non kia có khi mòn
Tấm gương anh không mờ đời đời rực sáng
Những tháng ngày gội mưa tắm nắng
Với con đò một lòng đánh giặc
Đôi tay chèo cùng sông kháng chiến
Nước mêng mông lời thề A Sanh
Non cao đâu bằng
Sông sâu đâu sánh
Hờn căm chất nặng tim anh
Thề quyết giữ núi rừng Tây Nguyên .
Hỡi Pô-Cô ơi !
Dòng sông mênh mông đôi bờ
cây xanh biếc nước chảy xiết sâu thẳm
Qua tháng ngày hỏi sông ơi nhớ hết
Bóng dáng người lái đò A Sanh
A Sanh ...........A..............Sanh ....

MAI TRANG

NGUYỄN KHÔI VÀ CÁI DUYÊN VỚI

"NGƯỜI LÁI ĐÒ TRÊN SÔNG PÔ-KÔ"!