Hương Sắc Lạ
Trên Một Cụm Hoa Mới Nở





TỐNG DIÊN




Hội Thơ Tài Tử Việt Nam Hải Ngoại (HTTTVNHN) vừa cho ra mắt độc giả thi tập Cụm Hoa Tình Yêu (CHTY) thứ 12 của mình. Đây là một công trình văn nghệ đồ sộ trên 660 trang với 167 tác giả và 556 bài thơ đủ loại.

Nhìn trên đại thể, không có dị biệt sâu xa giữa CHTY XII và các CHTY xuất bản trước đây. CHTY bao giờ cũng là nơi tao ngộ của hàng trăm thi nhân tài tử trong số đó nhiều người đã thiết định được một địa vị vững chắc trong thế giới văn nghệ. Họ đến với nhau trong tình anh em đậm đà và không mang theo một chút mặc cảm nào cả, dù là mặc cảm tự tôn hay tự ti cũng vậy. Tôi đã từng nghĩ rằng mọi thi nhân trong CHTY đều tuân thủ một nguyên tắc căn bản nhưng được hiểu ngầm thôi chứ không được công bố rộng rải, một nguyên tắc dùng làm cơ sở lý thuyết cho HTTTVNHN. Nguyên tắc đó là biết người biết ta, nhưng vẫn làm cái ta khiêm nhường mà thân thương, mà trọn vẹn, chớ không làm cái người vĩ đại mà xa lạ, mà thiếu sót. Tới nay, nguyên tắc đó vẫn còn được CHTY XII tôn trọng.

Đi sâu vào chi tiết mới phát hiện nơi CHTY XII những thay đổi hình thức là lạ, vui vui, những thay đổi nói chung có khả năng tạo thoải mái cho độc giả. Trước nhất, tôi thấy CHTY XII phân bố các bài thơ không theo tác giả nữa, mà theo thứ loại, theo đề tài. Xin liệt kê dưới đây những đề tài căn cứ trên đó các bài thơ được sắp xếp.

1-Tình Yêu, 170 bài. 2-Tình Bạn, 18 bài. 3-Gia Đình, 39 bài. 4-Quê Hương vàThân Phận, 147 bài. 5-Truyện Thơ, 21 bài. 6-Nhân Sinh, 93 bài. 7-Bốn Mùa 31 bài. 8-Tam Ngữ Anh Pháp Việt, 37 bài.

Mặt khác, CHTY XII còn bao gồm thêm 3 phần phụ lục là mục 9 với 3 bài viết và 7 bài thơ về Hội Thơ Tài Tử và các tập Cụm Hoa Tình Yêu, mục 10 tập hợp tiểu sử các tác giả của CHTY và mục 11 đăng hình các tác giả nói trên.

Độc giả ai thích đọc loại thơ nào, thích xem tiểu sử hình ảnh của tác giả nào thì cứ vào thẳng tiết mục liên hệ, đở mất thì giờ tìm kiếm lâu lắc.

Điều kế tiếp gây chú ý cho tôi là một vài tác giả trong CHTY XII đã nối kết các câu thơ của mình lại để tạo nên những câu tản văn. Nhìn lướt qua ắt phải ngở đang đọc văn tùy bút. Theo dõi kỷ sự biến thiên của âm vận các chữ mới vỡ lẽ đây là thơ. Thật ra, từ gần hai mươi năm nay, nhiều tác giả đã bứt rời các câu thơ lục bát của mình thành những câu thơ nhị ngôn, tứ ngôn v.v…Nhưng dây là lần thứ nhất tôi thấy những câu thơ được nối kết nhau dài thườn thượt như câu văn. Một trong những tác giả CHTY XII sử dụng dạng thức thơ nói trên đã gọi đó là “thơ xuôi”. Có lẽ nhà thơ ý muốn nói đây là thơ mang dạng thức văn xuôi. Hiểu như thế cũng gọi là thơ tản (tản văn) được. Những danh từ nầy chỉ thành vấn đề khi dạng thức văn xuôi, thơ tản được đông đảo độc giả ưa thích. Hiện giờ, tạm thời nên đánh giá dạng thức nầy là một nổ lực trên bước đường đi tìm cái mới thôi.

Nhưng chuyện thơ xuôi, thơ tản không làm tôi quan tâm bằng mục “Truyện Thơ”. Truyện dài bằng thơ trong văn chương Việt Nam là một thể loại cổ điển. Các truyện Kiều, Hoa Tiên, Lục Văn Tiên, Nhị Độ Mai, Bích Câu Kỳ Ngộ, Phan Trần v.v…chẳng phải là truyện dài bằng thơ sao ? Nhưng gần trăm năm nay truyện dài được viết theo thể văn xuôi nên phần đông đã quên bẵng đi là truyện dài bằng thơ đã từng ngự trị trong văn chương Việt Nam suốt thời gian nhiều thế kỷ. Còn truyện ngắn bằng thơ thì từ xưa đến nay chưa thấy ai sáng tác loại nầy cả. Bây giờ CHTY XII mới mời độc giả thưởng lãm 21 truyện ngắn thật ngắn viết bằng thơ. Ban biên tập CHTY XII đã đặt các truyện nầy trong mục “Truyện Thơ”. Đề tài truyện thơ không vượt ra ngoài khuôn khổ chuyện tình yêu, chuyện con khóc cha, vợ khóc chồng hay bạn bè khóc nhau, chuyện nước mất nhà tan, chuyện kỷ niệm thời thơ ấu v.v…Nhưng câu chuyện nào cũng được kể lại hết sức súc tích, hết sức cô đọng, lời kể còn phải tuân thủ niêm luật vần điệu nữa. Bởi lẽ ấy, thực hiện truyện thơ không phải là dể, ngoài ra đó cũng là chuyện mới lạ, còn thích hay không là vấn đề khác, nó tùy thuộc vào cảm quan của người đọc. Dù sao thì các tác giả truyện thơ của CHTY cũng đáng được nhìn như là những người tiên phong dám dấn thân vào chốn hoang địa chưa khai phá.

Đang loay hoay tìm kiếm những thay đổi mới lạ trong CHTY XII thì bổng nhiên tôi sực nhớ tới một việc khả dĩ giúp hiểu thêm về hiện tượng CHTY. Đó là việc đối chiều số lượng bài thơ dành cho mỗi đề tài. Nhìn vào bảng liệt kê trình bày ở phần trên, bạn đọïc ắt phải thấy “tình yêu” (tình yêu hiểu theo nghĩa đen tức là tình yêu nam nữ) chiếm vị thế cao nhất với 170 bài thơ trong số 556 bài của toàn tập, tính theo tỷ lệ bách phân là 31%. Nhưng tỷ lệ đó không có giá trị trội biệt trong một tập thơ mệnh danh là CHTY. Vị thế thứ hai được giữ bởi đề tài “Quê Hương và Thân Phận” với 147 bài thơ, tính theo tỉ lệ bách phân là 26%, nghĩa là chỉ kém đề tài tình yêu đôi chút. Vị thế thứ ba được dành cho đề tài “Nhân Sinh” với 93 bài theo tỷ lệ bách phân là 17%. Tới đây bạn đọc chắc không khỏi buồn cười vì nói chuyện thơ chuyện thẩn mà lại nêu ra những con số khô khan như khi thực hiện một bảng thống kê! Nhưng đây chẳng qua là chuyện không tránh được, bởi lẽ mô tã một hiện tượng thơ văn mà không dẫn chứng số liệu chính xác e khó lòng thuyết phục độc giả.

Vấn đề cần đặt ra là những số liệu nêu trên có nói lên được gì về CHTY XII không ? Tôi nghĩ là có. Nó nói lên khuynh hướng chung của các thi nhân tham gia vào thi tập nầy. Ở đây tình yêu đã mất đi ngôi vị nữ hoàng, nó không còn là chất xúc tác chủ yếu dùng để gợi hứng cho thi nhân nữa. Cũng phải thôi, bởi lẽ đa số thi nhân CHTY là những người lớn tuổi, họ đã sống qua biết bao đau khổ đắng cay của kiếp người, đã chứng kiến biết bao thăng trầm của đất nước. Các yếu tố nầy chi phối tâm tình của họ cũng mãnh liệt không kém gì tình yêu cả. Vốn dĩ là nhà thơ, tự nhiên họ phải cho chuyển ngoại thành thơ những gì họ xúc cảm trong lòng. Bởi lý do đó, trong các thi tập CHTY, tình yêu phải nhường bước cho ưu tư xã hội, cho băn khoăn triết lý, cho uất hận chính trị v.v…Hiện tượng nầy xuất hiện từ lâu qua các tập CHTY ra mắt độc giả trước đây, nhưng nay nó trở nên đậm nét hơn trong CHTY XII. Xu thế đó có khả năng phát triển thêm trong các thi tập mới chớ không nhất thiết phải dừng lại nơi đây. Từ thơ thuần túy bước nhẹ một chút qua phía tản văn, từ tình yêu nam nữ bung rộng ra đến các tình tự cao quí khác của con người, đó là hướng biến thiên chính yếu của hương sắc CHTY.

Nhân tiện xin bàn rộng thêâm một chút qua phía Hội Thơ Tài Tử Việt Nam Hải Ngoại. Tôi có tự đặt cho mình câu hỏi như sau: “không có một tập thể tương tự như hội thơ nầy, liệu những thay đổi về hình thức lẫn nội dung trong lĩnh vực thi ca có thực hiện được dễ dàng không? Tôi nghĩ rằng không. Bởi lẽ phần lớn báo chí văn nghệ đều chuộng cái nề nếp hơn là cái mới lạ vốn dĩ chưa ai biết có được đông đảo độc giả chấp nhận hay không. Ít có báo nào chịu đăng tải một bài thơ mà ban biên tập xét thấy nghịch thường về nội dung hoặc về hình thức. Thi nhân muốn giới thiệu với độc giả những bước đột phá của mình đành phải hợp nhau lại thành nhóm rồi cùng nhau xuất bản một công trình tập thể trong đó mọi thành viên đều được đóng góp thi phẩm của riêng mình. Đó là việc mà HTTTVNHN đã và đang tiến hành.

Cụm Hoa Tình Yêu XII là đứa con tinh thần nhỏ tuổi nhất của HTTTVNHN. Nhỏ tuổi nhất, nhưng to lớn nhất và sắc sảo nhất so với các anh chị của nó. Hội thơ thu hoạïch thành quả nầy một cách tự nhiên, thoải mái, không tính toán trước, không theo một kế hoạch cứng nhắc nào cả. Được như vậy là vì hội đã áp dụng đúng mức nguyên tắc linh động, nguyên tắc căn bản -và hiểu ngầm- thứ hai của hội bên cạnh nguyên tắc thứ nhất là “ta cứ là ta chớ không bắt chước theo người”.

Sự thành công của các thi tập Cụm Hoa Tình Yêu gợi lên trong văn giới ước vọng muốn thấy xuất hiện một Cụm Hoa Tình Yêu viết bằng tản văn, dĩ nhiên là tập nầy phải mang tựa đề khác, hàm chứa nội dung khác và sử dụng phương thức diễn đạt khác. Tới nay ước vọng đó chưa thành hiện thực vì chưa có nhà văn nào chịu đứng ra gánh vác trọng trách thành lập hội nhà văn tài tử cả. Chưa có, nhưng mong rằng sẽ có, trong tương lai gần hay xa.

Sacramento, Thu 2008




TỐNG DIÊN





© Tác giả giữ bản quyền.
.Tải đăng ngày 12.10.2008 theo nguyên bản của tác giả gởi từ Hoa Kỳ .