Trung tâm nuôi dạy Trẻ mồ côi chùa Đức Sơn, cách Huế 7km, thuộc địa phận Cư Chánh, xã Thuỷ Bằng, huyện Hương Thuỷ, tỉnh Thừa Thiên Huế, hiện đang nuôi dạy 190 em nghèo, mồ côi, tuổi từ sơ sinh đến trưởng thành. Trong 190 em, có 10 em sơ sinh, 10 em khuyết tật, 18 em mẫu giáo, số còn lại đang theo học các lớp trung học và Cao đẳng - Đại học.
Xưa kia, chùa Đức Sơn (1964) là một Niệm Phật đường, bốn ni cô Minh Đức, Minh Tú, Minh Nhật và Minh Hằng đến đây tu tập. Mới đầu, các ni cô cật lực khai phá, tu bổ, xây dựng. Ngày ngày cuốc đất, đêm chong đèn chằm nón để có lương thực làm từ thiện, cứu giúp bà con nghèo trong vùng. Niệm Phật đường nhỏ bé thành một ngôi chùa Đức Sơn trang nghiêm, có nhiều ni sư đạt phẩm hạnh đức độ và một Cô nhi viện nổi danh nuôi dạy trẻ mồ côi. Công đức từ thiện quý sư đồn ngày một xa, các gia đình cơ cực đem con đến nhờ Trung tâm nuôi dưỡng và những bà mẹ gặp cảnh khốn cùng đem con vất trước chùa và các ân nhân nhặt được đâu đó đưa tới nhờ quý sư cô cưu mang.
Các đây 21 năm, em bé đến nhờ sự bảo bọc của quý cô là Kiều Thị Thủy Chung. Cha em chết, mẹ em cũng chết. Năm em 2 tuổi, ông ngoại em lọ mọ đi từ Phú Vang đến chùa nhờ các cô bảo bọc cháu. Sư cô Minh Tú nhớ lại: "Hôm ấy đúng vào ngày 22 tháng 11 âm lịch, trời mưa, thấy một cụ già bồng trẻ nhỏ vào chùa sư nữ, lại là gái, sư động lòng nhận nuôi. Đến nay Thủy Chung đã tốt nghiệp Trung cấp Dược thành phố Hồ Chí Minh - Sư cười - ba tháng nữa sư có cháu ngoại. Sư có nhiều cháu ngoại, nhưng đây là cháu của em đến chùa đầu tiên".
Tôi gặp một đoàn học sinh đồng phục xanh trắng, khăn quàng đỏ đi vào chùa. Đó là các em Cô nhi viện Đức Sơn đi học về ! Từng em lễ phép chắp tay chào sư cô, rồi tản ra thay quần áo.
Tôi đi loanh quanh trong Cô nhi viện hai tầng lầu thoáng mát. Lầu trên chỗ ngủ nữ, lầu dưới nam. Trên lầu có một phòng dành cho trẻ sơ sinh. Trong chiếc những chiếc giường hộp i-nox có mười em bé vài tháng tuổi, nằm ngủ và tự cầm bình sữa bú với đôi mắt ngơ ngác ; một em bé đang được chị bảo mẫu dỗ trên tay. Xuống lầu, một sảnh rộng, các em nhiều lứa tuổi đang chơi đùa, học hành, tập võ, đánh bóng. Trong nhà ăn vài em phụ các chị cấp dưỡng dọn bữa cơm trưa tập thể… Ai làm việc nấy, sinh hoạt ấm cúng như một đại gia đình nề nếp. Điều tôi cảm động, là đến đâu cũng được các em chắp tay lễ phép chào. Và tôi không thể không quặn lòng khi chạm vào những đôi mắt kém tươi của các em. Nhìn kỹ, thấy các em có gì đó buồn buồn, u uất. Nhất là nhìn các bé sơ sinh nằm ngo ngoe một mình không mẹ cha ruột thịt vỗ về, tôi bật khóc ! Trời ơi, sao người ta đành đoạn ruồng bỏ các bé thế này !? Buộc các bé vừa sinh ra đã mồ côi ; đã đối diện với lưỡi hái sắc bén của tử thần. May thay, các bé được các sư cô chùa Đức Sơn và quý đạo hữu, ân nhân cứu vớt giành lại sự sống thoi thóp từ tay lão tử thần độc ác.
Các bé sơ sinh vào chùa mỗi bé mỗi cảnh thương đau, nhưng đa số đều èo uột, dặt dẹo. Bé Kiều Thiện Thảo được quý sư cô phát hiện khi thịt da tím tái, không đủ sức khóc o eo dưới cội bồ đề trước chùa. Có bé bị kiến đốt, các sư cô phải đưa xuống bệnh viện Trung ương Huế kiểm tra toàn bộ bệnh lý. Có bé từ Hội An ra. Đặc biệt, bé Cù Thiện Sanh bị chôn xuống đất, người chôn nghe tiếng lục đục, lại đào lên đưa vào chùa khi bé chỉ nặng 1,1 kg. Nay, Cù Thiện Sanh học lớp 8 mạnh khoẻ như các em cùng lứa.
Ở Cô nhi viện các em đều được làm khai sinh, đi học các trường tiểu học, trung học như trẻ khác. Hiện có hơn 100 chiếc xe đạp và mấy chiếc honda cho các em đi học xa. Riêng ở Cô nhi viện còn có 7 phòng học văn hoá từ lớp một đến lớp mười hai trong đó một phòng vi tính gồm 10 máy. Ngoài ra, còn có một phòng học may, một sảnh đường học võ karaté.
Đã có hai em nhất đẳng huyền đai là em Bùi Thị Bông và Lê Thị Hồng. Các sư cô mời 15 giáo viên có uy tín phát tâm dạy từ thiện. Học võ có huấn luyện viên luyện tập. Các em ăn mặn, ăn chay một tháng bốn ngày. Hiện nay có hơn 100 em ra khỏi Trung tâm, đa số có việc làm thủ công, đời sống ổn định. Các chị bảo mẫu cũng là những người đàn bà khốn khổ đến chùa nương thân, được quý sư đùm bọc nên họ phát nguyện ở lại cùng các sư chăm lo các em, trong khi quý sư cô không thể chặt thịt, làm cá được. Các em mồ côi do cha mẹ hoặc nội ngoại gửi vào chùa vẫn giữ nguyên họ tên. Các trẻ sơ sinh không biết cha mẹ là ai, nhà chùa đặt bé trai họ Cù, bé gái họ Kiều…
Quý sư cô bận tu học vẫn chăm lo việc sinh hoạt và học hành cho các em cô nhi, nhưng vài tháng cũng tổ chức chuyến dã ngoại hoặc đến công viên vui chơi, để các em bớt buồn chán mà siêng năng học hành. TẾT Mậu Tý, Trung tâm đã tổ chức đưa các em tham quan vui chơi ở Bãi Bụt, thành phố Đà Nẵng. Ngoài ra, suốt hai chục năm qua sư cô cô Minh Tú vẫn duy trì quà tặng cho các em mồ côi, nhà nghèo và khuyết tật trong vùng. Cụ thể, năm 2007 trường Tiểu học Thủy Xuân, Huế đã được cấp phát 20 suất quà.
Cư Chánh là vùng trọng điểm lũ của tỉnh, hằng năm nước dâng cao, năm 1999 nước ngập từ 5 - 7m. Trong mùa lũ, Trung tâm thường bị nước ngập. Vừa qua, Nhà nước cho Trung Tâm xây dựng cơ sở II. Sư cô Minh Tú nói:
"Chùa Đức Sơn rất hân hoan trong mùa Phật Đản 2552 này, được Nhà nước cho xây dựng 900m2, để đủ chỗ cho các cháu trú ngụ trong mùa lũ. Đức Sơn rất hạnh phúc thông báo đến quý vị Phật tử, ân nhân xa gần, xin quý vị góp một người một viên gạch nhân ái cho các em.."
Tôi viết bài này với tâm nguyện mong mọi người cảm nhận sâu sắc những cảnh đời bất hạnh của các em, mà mở rộng lòng thương yêu các em hơn. Tình thương yêu của quý vị sẽ bù đắp phần nào cái khoảng trống vô biên và nỗi buồn biển cả các em đang trải !