Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới






MIKHAIN LERMONTOV

nhà thơ vĩ đại, nhà thần bí, nhà tiên tri




M ột trong những kỷ vật quý tôi mang được về sau chuyến thăm LB Nga cuối năm 2014 là tờ “Báo Văn học” (Literaturnaya gazeta) Nga số 40 (6482) ra ngày 15 tháng 10 năm 2014, kỷ niệm 200 năm ngày sinh của thi hào Nga Mikhain Lermontov (14.10.1814 - 14.10.2014). Để chuẩn bị khai trương Nhà lưu niệm “Văn học Nga ở Việt Nam” tôi cho lên khung để sẽ treo cùng với một số khác cũng của “Báo Văn học” nhưng ra từ thời Xô viết, số 123 (4865) ra ngày 15.10.1964, kỷ niệm 150 ngày sinh cũng của thi hào. Hai số báo ra cách nhau nửa thế kỷ, kích cỡ gần như nhau, số ra vào thời Xô viết khổ nhỏ hơn một chút, in đen trắng, còn số sau ra vừa đây nhỉnh hơn chút đỉnh và in mầu tươi tắn. “Báo Văn học” thời Xô viết trên măng sét báo có ghi chú: cơ quan ngôn luận của Hội nhà văn Liên xô, còn số sau chỉ có dòng: tờ báo ra đời năm 1830 có sự tham gia của Puskin, phía dưới: ấn phẩm lập lại năm 1929 với sự hỗ trợ của M.Gorki. Bên cạnh đó là ký họa chân dung Puskin và Gorki.

Giờ đây khi Nhà lưu niệm “Văn học Nga ở Việt Nam” đã tồn tại và liên tục được hoàn thiện sang năm thứ 3, hai khung báo trên treo trang trong trên tầng gác hai, khu vực “Hơn nửa thế kỷ thơ Nga ở Việt Nam” trông như đôi “trướng” của các cụ ngày xưa mừng ngày lễ tết. Thêm nữa lại đối diện với một đôi “trướng” khác cũng không kém phần trang trọng: hai số báo “Văn nghệ” của LHVHNT Việt Nam ra vào những năm đầu sau hòa bình 1954: số ra vào cuối năm 1954 (60, ra ngày 15-30.12.1954) kỷ niệm năm mươi năm mất của “Nhà đại văn hào Ăng-tôn Se-cốp” (Anton Sekhov) (15.7.1904 - 15.7.1954). Và số báo “Văn nghệ” thứ hai ra vào nửa sau năm 1956, nhân dịp kỷ niệm 20 năm ngày mất của Đại văn hào vô sản M.Gorki (18.6.1936 - 18.6.1956).

Về hai số báo “Văn nghệ” tôi có được là nhờ ông bạn “vua sách cũ” Phan Trác Cảnh ở nhà số 5 Bát Đàn, khu phố cổ Hà Nội. Cũng là một câu chuyện lý thú đáng phải kể ra trình bạn đọc, nếu có dịp về thăm Nhà lưu niệm “Văn học Nga ở Việt Nam”. Nhìn thấy kỷ vật hẳn các bạn phải có thêm cảm tình, ở đây hãy xin kể câu chuyện liên quan ti hai số báo tiếng Nga có nói về thi hào Nga Lermontov.

Tiếp tục lục tìm trong tư liệu lưu trữ của mình các hiện vật cho Nhà lưu niệm, mới đây tôi lại phát hiện ra một số báo mang ở Nga về cũng đã từ những chuyến đi khá lâu, có liên quan chính đến số “Báo văn học” Liên xô tôi còn giữ được từ hơn nửa thế kỷ trước. Kể ra, có thể nói đây là một minh chứng lịch sử khá đặc biệt: số báo ra ngay sau sự kiện đương kim Bí thư thứ nhất Đảng cộng sản Liên xô lúc đó là Nikita Khơrusov vừa bị phế truất ngay ngày hôm trước, đúng ngày kỷ niệm 150 năm sinh của thi hào Nga M.Lermontov (14.10.1814 - 14.10.1964). Các số báo chuẩn bị cho lễ kỷ niệm vẫn ra mắt bạn đọc như thường, nhưng mít tinh kỷ niệm ở tầm vóc nhà nước đã không diễn ra. Trên số “Báo Văn học” chỉ có đăng chân dung nhà thi hào, các tư liệu, các bài viết về ông, kèm theo một số tin tức bài viết về các sự kiện khác, như thông báo về con tàu vũ trụ “Bay lên cao” (Voskôd) với đoàn phi hành gồm 3 người dẫn đầu là phi công vũ trụ - kỹ sư, đại tá Kamarov V.M. đã hoàn thành nhiệm vụ, con tàu trở về trái đất, hay BCH TW Đảng cộng sản Liên xô và chính phủ Liên xô đón tiếp đoàn Chủ tịch nước cộng hòa Cu Ba Osvaldo Dortikos Torrade...

Sau sự kiện này, trong công chúng Liên xô chỉ còn loan truyền một câu chuyện tiếu lâm: “Hai bà già Nga gặp nhau trên đường dừng lại trò chuyện hỏi nhau: Này, bà chị có nghe nói Khơrusov bị phế truất rồi không?- Khỏi nói, nghe thấy rồi, nghe thấy rồi! Có điều ai lên thay thế nhỉ? - Thì,... một ông Lermontov nào đó thì phải! Đài báo chẳng nhắc đi nhắc lại cái tên đó thôi!”

Kể ra thì gắn với số phận của thi hào Nga Mikhain Lermontov thì chuyện như thế này cũng không phải lần ấy mới xẩy ra. Cả trước đó và sau này cũng đã lặp lại chuyện như vậy. Trong bài viết trên tờ báo Nga tôi còn giữ được của tác giả Sergay Samanov điểm lại thì, ngày kỷ niệm 100 năm sinh, rồi một trăm năm mất, tiếp sau đó là 150 năm mất của thi hào Lermontov đều gặp những sự kiện động trời, không chỉ của nước Nga, mà đáng kể của lịch sử thế giới. 100 năm ngày sinh của thi hào, nhà nước Nga sa hoàng, cũng như các giới xã hội, dân chúng cả nước đã chuẩn bị những hoạt động kỷ niệm quy mô lớn, xuất bản lại các tác phẩm của thi hào, ra các công trình nghiên cứu khoa học về thân thế và sự nghiệp của thi hào. Nhưng từ tháng 8 năm 1914 nước Nga bị lôi cuốn vào cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914-1918). Những trận chiến ác liệt nổ ra, hàng nghìn người tử trận và bị thương. Những lễ hội kỷ niệm thu hẹp lại, sách vở không ra được bao nhiêu, thêm vào đó chất lượng không lấy gì làm tốt.

Đến một trăm năm ngày giỗ của thi hào Lermontov nhóm chính thể Xô viết cũng dự định tổ chức các hoạt động cấp độ nhà nước, giống như những hoạt động kỷ niệm năm chẵn của Puskin. Nhưng 22 tháng 6 năm 1941, phát xít đột ngột tấn công Liên xô. Không thể nào còn có thể để tâm tổ chức lễ lạt hội hè. Chỉ còn đôi ba hồi ức, tưởng nhớ đến thi hào phát đi trên làn sóng điện.

Kỷ niệm một trăm rưỡi năm sinh của Lermontov diễn ra như đã kể ở trên. Đến 150 năm mất của Lermontov cũng lại gặp phải năm 1991 đầy những biến cố lịch sử đau xót...

...

Còn kỷ niệm 200 năm sinh của thi hào M.Lermontov thì thế nào. Tôi giở lại báo chí Nga vào năm 2014.

Lần này thì...

Đầu năm 2014 diễn ra sự kiện Krưm!

Trong nội bộ các tổ chức nhà văn, quan hệ giữa các văn đoàn khá nhiều mâu thuẫn xảy ra.

Nhưng nếu đọc lại một bài tổng kết trên báo của nhà văn - nghiên cứu phê bình văn học Vladimiz Bondarenko Năm văn học 2014 ta thấy có đoạn: “Nếu nhìn một cách rộng rãi, khắp các bình diện thì sự kiện văn học chủ yếu năm 2014 là sự kiện kỷ niệm thi hào vĩ đại, nhà thần bí, nhà tiên tri Mikhain Lermontov. Nhà thi hào kinh điển của chúng ta tròn 200 năm tuổi. Tới dịp lễ kỷ niệm tôi đã kịp thời xuất bản, trong xeri “sách cuộc đời những người nổi tiếng”, cuốn sách cho lý giải của mình về số phận thiên tài Nga “Mikhain Lermontov, một thiên tài bí ẩn”, trong suốt năm qua đã diễn ra nhiều hội thảo, liên hoan thơ ở Piatigor, ở Tarkhanư, Moskva và Shotlandia, cả ở Trung Quốc, cả ở Hoa Kỳ. Thật vui là, Tổng thống Nga Vladimiz Putin đã dành thời gian đến tận Tarkhanư (quê hương của M.Lermontov) tham dự lễ kỷ niệm thiên tài của chúng ta”.

Nhà văn V.Bodarenko gọi thi hào M.Lermontov là nhà thần bí, nhà tiên tri. Nếu quả như vậy, vì qua những sự kiện xảy ra trong những dịp kỷ niệm chẵn của Lermontov dường như đã có thể thấy tia sáng hạnh phúc đã ló ra trên đất nước Nga qua lần kỷ niệm 200 năm sinh của ông, 2014 chăng?



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả ngày 10.4.2018.


VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004