Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





Giáo Sư Nguyễn Đăng Mạnh -

Kẻ Sĩ, Một Nhân Cách Trí Thức



H ình như chỉ mỗi Vietnamnet đưa tin GS Nguyễn Đăng Mạnh từ giã cõi đời chiều ngày 9/2/2018, hưởng thọ 89 tuổi ,cùng hai bài viết “Nguyễn Đăng Mạnh: Từ bục giảng đến văn đàn”, “Ngậm ngùi tiễn đưa GS Nguyễn Đăng Mạnh”.

Tôi bật nhớ cái thời cải cách giáo dục,rất ngưỡng mộ người chủ biên sách giáo khoa văn học lớp 11,12 THPT - GS Nguyễn Đăng Mạnh .Ông quan niệm văn chương phải được là văn chương, học sinh phải được học văn chương đích thực.Chính ông lần đầu tiên trong nền giáo dục cách mạng đã đưa vào chương trình hàng loạt các tác giả Thơ Mới, Tự lực văn đoàn, các nhà văn hiện thực khác. Lần đầu tiên “dưới mái trường XHCN” các thầy/trò mới dám công khai dạy/học Vội vàng, Thơ duyên, Tràng Giang, Tống biệt hành, Chữ người tử tù, Hai đứa trẻ, Số đỏ, Tây Tiến…Tất cả những tác giả, tác phẩm“có vấn đề” ấy đã đường hoàng bước vào học đường như những tác phẩm văn chương đich thực.

Dạo ấy dạy/học Văn như nhai trấu nên tôi tỏ rất phấn khích với công cuộc “Đổi mới hay là chết”trong lãnh vực giáo dục phổ thông với bộ môn Văn,đã có bài viết “Thơ tình yêu từ giáo án đến trang vở học trò” (bút danh Phan Phạm Mê Linh) – báo Phụ Nữ TP.Hồ Chí Minh 18.4.1990, gọi sự điều chỉnh đó là cơn gió phần nào quạt mát chương trình:

Có thể nói kể từ năm học 89-90,hai mảng thơ tình trước và sau CM tháng Tám được đưa vào trường phổ thông như cơn gió “quạt mát chương trình giáo khoa văn lớp 11,12 vốn khô khan,khuôn cứng …nhiều năm qua.Từ Đây mùa thu tới (Xuân Diệu),Tràng giang(Huy Cận),Đây thôn Vĩ Giạ(Hàn Mặc Tử),Tương tư(Nguyễn Bính)…đến Biển(Xuân Diệu),Sóng(Xuân Quỳnh)… là những hình tượng cảm xúc đầy sức sống rất “người”,của con người đang hiện diện trong những giao tình nồng ấm với đời,với người.với nơi ta chôn nhau cắt rốn…”

Rồi đến khoảng năm 2008,tình cờ được đọc tập Hồi ký GS Nguyễn Đăng Mạnh (302 trang) - post lên mạng không chính thức,tôi lại càng bị thu hút bởi “ngọn đèn đi trước ô tô” này - rất bản lĩnh,đầy dũng khí !


Phần Mở đầu tập Hồi ký, Ông tự hỏi :“Viết hồi ký để làm gì nhỉ? Viết hồi ký thì ích gì cho mình và cho người khác?Hình như tỏ bầy hết sự thật của đời mình cũng là một khoái thú riêng của con người ta .Khoái thú được giải tỏa.Có ai đó nói rằng,mọi khoái cảm trên đời đều là sự trút ra khỏi bản thân mình (décharger)một cái gì đó.Với mình thì thế.Nhưng còn với người?Người ta thích đọc hồi ký của những danh nhân,của những nhà hoạt động chính trị tầm cỡ quốc gia,quốc tế hay của những nhà văn hóa lớn… Biết được bí mật của cuộc đời danh nhân là biết được những thông tin có ý nghĩa quốc gia đại sự,biết được kinh nghiệm của nền văn hóa một dân tộc.”(trang2)

Phần kết luận Ông dự báo hệ lụy có thể xảy ra với bản thân :“Tôi năm nay 77 tuổi (tính đến 2007).Tuổi âm lịch 78(canh ngọ).Nhìn lại,thấy cuộc đời mình cũng có thể xem là may mắn.Đất nước đánh nhau 30 năm,hàng triệu người chết.Mình không chết.Thế là một cái may.Xã hội mình,pháp luật lỏng lẻo.Bao nhiêu người bị bắt oan.Mình không bị bắt.Thế là hai cái may.Nhớ lại hôm có mấy nhà văn Thụy Điển sang Việt Nam,đưa tin thất thiệt tôi bị bắt.Tôi được Hội nhà văn mời ra gặp mấy ông Thụy Điển.Trên đường về tôi tạt qua Nhà xuất bản Giáo dục,thuật chuyện này với Nguyễn Khắc Phi,lúc ấy làm tổng biên tập.Phi nói gọn lỏn : “Anh bị bắt là đáng lắm!”.Như vậy,chuyện tôi bị bắt là một khả năng thật sự,nghĩa là rất có thể xảy ra.Hồi ở Đồng Xa,vào năm 1987,tôi từng “được”một anh A25 đến thăm hỏi.Họ cũng luôn đến lục lọi hồ sơ lý lịch của tôi ở phòng tổ chức Đại học Sư Phạm Hà Nội.Các vị ở phòng tổ chức cán bộ cho biết như vậy.Nhưng rồi cũng chẳng sao.Vẫn được đủ thứ : giáo sư,nhà giáo nhân dân,giải thưởng Nhà nước…Đúng là số tôi có quý nhân phù trợ.”(trang 299)


Giáo sư bị chỉ trích,phê phán - đánh hội đồng kịch liệt. Làm “khán giả”, tôi chỉ biết chảy nước mắt cho nhân vật trên sân khấu.

Chẳng biết nói sao cho phải đạo,chỉ xin phép được bày tỏ lòng ngưỡng mộ với GS Nguyễn Đăng Mạnh.Bởi dẫu sao tôi là dân Saigon,giáo viên “lưu dụng”còn sót lại sau 75 – ngơ ngác bên lề thời cuộc,nào biết đầu cua tai nheo gì đâu nỗi niềm-cơn cớ-trăn trở của những người“xác tín”,đồng thời cũng“bóc mẽ” niềm tin.Mọi phán xét bật ra từ khe nứt này.Chân lý lịch sử cũng có khi bật ra từ khối mâu thuẫn này…?!

Rất chia sẻ với Chị Trang Nhung, giáo viên một trường THPT chuyên cho hay khi nghe tin GS Nguyễn Đăng Mạnh từ giã cõi đời, chị và nhiều cựu sinh viên của khoa Ngữ văn, Trường ĐHSP Hà Nội cảm thấy trống trải, như mất đi một điểm tựa "vì thấy mất đi một bản lĩnh kẻ sĩ, nhân cách trí thức và một nghệ sĩ tài hoa".

Đọc lời điếu tiễn đưa GS. Nguyễn Đăng Mạnh, GS.TS Nguyễn Văn Minh, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội nói: “Hôm nay, chúng ta tới đây đã tiễn đưa một con người ưu tú, một người thầy, nhà khoa học lớn, tác giả phê bình văn chương xuất sắc văn học Việt Nam hiện đại”.

Đó cũng là "một người thầy đầy tâm huyết, lúc nào cũng trẻ trung thân thiện, với bao bài giảng, giờ giảng sâu sắc, thông tỏ, đã khai mở cho họ những chân trời tri thức, dẫn dắt họ khám phá và tiếp nhận những giá trị thẩm mỹ chân chính của bao tác giả lớn, tác phẩm lớn trong nền văn học hiện đại Việt Nam, tiếp cho họ niềm say mê văn học và niềm trân quí những phẩm giá con người”.


Lòng thành xin thắp một nén tâm hương kính bái.


(Saigon,16/02/2018)



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 23.02.2018.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004