Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới

Ivan Sergeevich Turghenhev (1818-1883)





Ivan Sergeevich Turghenhev




M ột trong những cây đại thụ của văn học Nga kinh điển thế kỷ XIX vàng son Ivan Sergeevich Turghenhev (1818-1883) sớm được biết đến ở Việt Nam chúng ta. Ngay từ giữa thế kỷ trước tác phẩm của ông đã sớm được dịch và quảng bá cả ở hai miền Bắc-Nam Việt Nam, lúc đó còn chia cắt: tại Hà Nội, năm 1962 tiểu thuyết nổi tiếng Cha và con của Ivan Turghenhev do Nhị Ca dịch đã được xuất bản và phát hành rộng rãi. Tiếp đó đến tác phẩm thứ hai Một tổ quý tộc do nữ dịch giả Trương Thị Tĩnh dịch xuất bản năm 1963 và rồi các bản dịch của Phạm Mạnh Hùng: Bút ký người đi săn, Đêm trướcCha và con do Hà Ngọc dịch (cả ba tác phẩm này đều được dịch trực tiếp từ nguyên bản tiếng Nga lần lượt được xuất bản vào năm 1974 và năm 1988, tập truyện ngắn Mối tình đầu của Ivan Turghenhev do ba dịch giả Mộng Quỳnh, Lê Văn Viện, Anh Trúc đóng góp công sức cùng ra chung sách vào năm 1981...

Tại Sài Gòn, cũng vào thời điểm đó, từ năm 1966 các dịch giả Vũ Minh Thiều và Vũ Đăng Quý... đã cho xuất bản các bản dịch sang tiếng Việt của mình tác phẩm của Ivan Turghenhev: Mối tình đầu, truyện ngắn Khúc ca tình ái chiến thắng, Cơn nấc.

Bạn đọc ở ta đã nhận ra tầm vóc sáng tạo, văn xuôi của Ivan Turghenhev đúng như nhận định hết sức chính xác của các nhà phê bình văn học đồng hương đương thời của nhà văn: V.Belinski (1811-1841): đó là người con “của thời đại mình, mang trong lồng ngực tất cả những đau đớn và các vấn đề của thời đại ấy”. Và N.A.Dobroliutov (1836-1861): “Trong thời gian nhiều năm trời các tác phẩm của Ivan Sergeevits Turghenhev đã là âm hưởng của mỗi vấn đề đứng phía trước và đã mơ hồ bắt đầu rung động xã hội” (Người đương thời).

Turghenhev bắt đầu con đường sáng tạo của mình như một nhà thơ, tiếp thu và tiếp tục các truyền thống của Puskin, Lermontov và Gogol. Nhưng rồi tài năng của ông đặc biệt tỏa sáng trong văn xuôi. Tác phẩm đã khẳng định số phận nhà văn và mang đến cho Turghenhev vinh quang rộng rãi ở Nga, rồi tiếp đến ở các nước Tây Âu là tập bút ký và truyện ngắn về người nông dân Nga “Bút ký người đi săn”.

...Cuối đời nhà văn lại trở lại với thơ, nhưng lần này ông viết thơ văn xuôi. Ông cho tập họp lại thành một chùm 50 tác phẩm trữ tình và triết lý - chính luận trên tạp chí “Thông tin châu Âu” (số 12 năm 1882). Còn lại 33 tác phẩm khác sau khi nhà văn qua đời được bổ sung trọn vẹn thành phần thứ hai của Thơ văn xuôi (dưới tên chung Senilia - vốn là từ La tinh có nghĩa là “Người già”, được tác giả giải thích thêm trong thư từ để lại “đó là cái gì đó chẳng khác những hơi thở nặng nề cuối cùng (giải thích một cách lịch sự) của một ông già”.

Chúng tôi bước đầu xin trích giới thiệu một số ít trong tập tuyển cuối cùng của tác giả.



TƯỞNG NHỚ HƯƠNG HỒN

IU.P.VREVSKAYA


Nơi nằm bẩn thỉu, trên cái ổ rơm ẩm ướt hôi hám, dưới mái che của căn nhà kho cũ kỹ được sửa sang vội vàng để biến thành cái trạm xá dã chiến trong một làng nhỏ Bungari đã bị tàn phá - cô ấy đang chết dần chết mòn vì căn bệnh sốt thương hàn 1.

Cô ấy mê man không còn hay biết gì - và không một thầy thuốc nào thậm chí còn ngó nhìn đến cô ấy; những người lính bệnh binh, mà khi cô ấy còn có thể đứng vững trên đôi chân, đã từng chăm sóc họ, nay họ lần lượt thay nhau gượng dậy từ những cái ổ rơm lây nhiễm của mình, để đem đến bón vào cặp môi khô nứt của cô ấy vài giọt nước đựng trong cái mảnh hũ vỡ.

Cô ấy đã từng trẻ trung, xinh đẹp, giới thượng lưu biết rõ cô ấy, thậm chí cả các quan đại thần trong triều cũng từng biết tiếng cô. Các mệnh phụ, các tiểu thư ghen tỵ với cô ấy, cánh đàn ông bám theo cô... hai ba vị còn thầm yêu trộm nhớ cô. Cuộc sống mỉm cười với cô ấy, nhưng có những nụ cười còn tồi tệ hơn nước mắt.

Một trái tim dịu dàng, thùy mị... và một sức lực mạnh mẽ, một niềm khao khát được hy sinh! Cứu giúp cho những ai đang cần được cứu giúp... cô ấy không hề biết đến một hạnh phúc khác... không hề biết và chửa từng biết đến. Mọi thứ hạnh phúc khác đều trôi qua bên cạnh. Nhưng cô ấy đã từ lâu an phận với điều đó - và tất cả bừng bừng một ngọn lửa không hề tắt của một niềm tin, cô ấy cống hiến tất cả cho sự nghiệp phục vụ mọi người thân thiết gần gụi.

Cô ấy đã chôn sâu tận đáy tâm hồn mình những kho báu thiêng liêng nào đó, cất kỹ trong tủ kín bí mật, không một ai chưa bao giờ hay biết - còn bây giờ, kết thúc rồi, sẽ không còn hay biết được nữa.

Mà điều đó còn để làm gì? Tế vật đã được dâng hiến... mọi việc làm xong!

Nhưng nghĩ mà đau xót, rằng không ai lên tiếng cám ơn thậm chí với cái xác người của cô ấy - cho dù chính bản thân cô ấy cũng thẹn thùng và xa lạ đối với mọi sự cám ơn.

Mong rằng hình bóng đáng yêu của cô ấy không phật lòng vì bông hoa muộn mằn này mà tôi đánh bạo đem đặt lên nấm mộ của cô ấy!


Tháng Chín năm 1878


1. Nói về một chi tiết trong cuộc chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ 4/1877-3/1878, kết quả khẳng định chủ quyền độc lập của Rumani, Serbia... và giải phóng Bungari khỏi quân Thổ Nhĩ Kỳ



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả ngày 11.11.2017.


VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004