Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới

Arnold Bax (1883-1953)




NHÀ SOẠN NHẠC  ANH 

ARNOLD  BAX








A rnold (Edward Trevor) Bax  sinh ngày 8 tháng 12 năm 1883 tại Streatham, London, Anh. Arnold  Bax sinh trưởng trong một gia đình thượng lưu có gốc Hà Lan. Ông là con trai cả của Alfred Ridley Bax (1844-1918) và Charlotte Ellen, nhũ danh Lea (1860-1940). Không giống như hầu hết những người đương thời của ông, Nhờ sự giàu có của gia đình mà Bax có thừa đủ tài chính để theo đuổi những điềm đam mê của mình, trong đó có sự nghệp sáng tác. Ngay từ khi còn nhỏ, Bax đã tỏ rõ là một cậu bé cực kỳ thông minh và là một tài năng âm nhạc lớn. Cậu thường dành hàng giờ chơi các opera đã được chuyển soạn cho đàn piano của Wagner. Arnold  Bax kể:”  tôi đắm mình trong âm nhạc của Wagner”

Bax chủ yếu học nhạc ở nhà riêng. Năm 16 tuổi, Bax bắt đầu học nhạc một cách chính quy tại Hampstead Conservatory dưới sự chỉ dẫn của Cecil Sharp, người tiên phong trong việc khôi phục nhạc dân gian truyền thống. Một sự nhiệt tình đối với âm nhạc dân gian là phổ biến trong các nhà soạn nhạc người Anh cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, bao gồm cả Parry, Stanford, Vaughan Williams và Holst;  Sullivan.  Năm 1900 tới năm 1905, Bax theo học tại Học viện Âm Nhạc Hoàng Gia Anh. Tại đây, Bax học sáng tác dưới sự chỉ dẫn của nhà soạn nhạc Frederick Corder, học piano với Tobias Matthay và học clarinet với Egerton. Frederick Corder chủ yếu hướng sinh viên tới phong cách sáng tác tự do và phá cách của Franz Liszt và Richard Wagner. Phương pháp giảng dạy đó đã dần hình thành cho Bax một tư duy sáng tác tương tự về sau này. Bax có khả năng đặc biệt là dù chưa nghe qua lần nào nhưng cũng có thể biểu diễn ngay trên piano những tác phẩm phức tạp mà chỉ cần nhìn qua bản nhạc trên giấy. Khi còn học trong trường, Bax đã giành nhiều giải thưởng của học viện và cả giải nhất trong các cuộc thi sáng tác danh giá như Battison-Haynes và Charles Lucas.

Bax lấy cảm hứng sáng tác từ rất nhiều nguồn như văn học, âm nhạc dân gian cổ… từ các tác phẩm của nhà thơ, nhà soạn kịch William Butler Yeats, người đi đầu trong phòng trào Phục Hưng Văn Học Ailen Cổ. Qua những tác phẩm của Yeats, Bax hình thành một niềm hứng thú với xử sở Ailen. Địa điểm yêu thích mà ông thường xuyên quay lại thăm trong suốt 30 năm ròng là ngôi làng nhỏ Glencolumbkille thuộc Donegal - vùng xa xôi hẻo lánh nhất của Ailen.

Bax thể hiện tình yêu của mình với đất nước Ailen qua Bản tứ tấu String Quartet in E ( viết năm 1903), về sau được lồng vào thơ giao hưởng Cathaleen-Ni-Houlihan (viết năm 1905). Bax là một nhà soạn nhạc thể hiện nét nhạc “ấn tượng” vô cùng mới lạ trong kỹ thuật hòa âm.. Âm nhạc lẫn văn thơ của Bax trong khoảng từ năm 1903 tới năm 1916 được coi là một phần của phong trào Phục Hưng Văn Học Ailen Cổ. Đặc biệt Thơ giao hưởng Into The Twilight (viết năm 1908), In The Faery Hills (viết năm 1909) và vản Rosc-catha (viết năm 1910) ngoài ra những năm trước chiến tranh thế giới thứ nhất, ông sống ở Ireland và trở thành một thành viên của giới văn học Dublin, viết tiểu thuyết và thơ bằng tiếng Ai-len dưới bút danh Dermot O'Byrne. 

Âm nhạc của Bax còn dược khơi gợi từ nhiều nguồn cảm hứng khác. Các tác phẩm của nhà văn người Na Uy Bjørnstjerne Bjørnson đã góp một phần lớn trong việc đưa âm hưởng từ các nước Bắc Âu vào âm nhạc của Bax. Ông còn thành công trong việc phổ một tác phẩm thơ bằng tiếng Na Uy của Bjørnson vào khúc ca The Flute ( viết năm 1907) với phần đệm piano.

. Mang đậm hơi hướng của âm nhạc Bắc Âu gồm có bản Hardanger dành cho 2 piano (viết năm 1927) và thơ giao hưởng The Tale the Pine-Trees Knew (viết năm 1931).  

Năm 1910, mối tình thoảng qua  với một cô gái người Ukrainia là Natalia Skarginska (mà ông gọi là 'Loubya Korolenka' trong hồi ký của mình) đã đem Bax tới tận St Petersburg, Moscow và tới cả Lubny, gần Kiev. Hành trình này đã đưa đến cho sáng tác của Bax những nét nhạc của Nga và Slav. Bản Piano Sonata in F sharp (viết năm 1910, được sửa lại vào năm 1917-20) có lẽ là tác phẩm phản ánh những xúc cảm hoang mang của ông trong thời kỳ này.

Năm 1919, Bax cùng ba nhà soạn nhạc người Anh khác được giao nhiệm vụ viết nhạc chờ giữa các màn trình diễn của đoàn múa Balê Russes lừng danh của Sergei Diaghilev tại London. Bax đã kết hợp giai điệu của cả ba đoạn piano sonata mang âm hưởng nước Nga mà ông từng viết trước đó thành một tổ khúc Russian Suite cho dàn nhạc. Năm 1920, ông viết nhạc nền cho vở kịch "The Truth About the Russian Dancers" của  James Matthew Barrie  (Scotland)

Việc Ailen ly khai khỏi Anh Quốc đã khiến tâm trạng ông xấu đi nhiều. Bax tìm kiếm sự cảm thông từ nữ nghệ sĩ pianist trẻ Harriet Cohen(Anh,1895-1967). Tình cảm của họ không chỉ đơn thuần là giữa một nhà soạn nhạc và nghệ sĩ nữa. Mối quan hệ của họ kéo dài suốt hơn 40 năm cho tới khi Bax mất: đầu tiên là một cuộc tình, sau đó là một tình bạn, và về âm nhạc, cô là nàng thơ của Bax  cho phần còn lại của cuộc đời - luôn luôn là một mối quan hệ chuyên nghiệp gần. Cohen đem lại cho Bax một niềm cảm hứng mãnh liệt mới trong sáng tác. Năm 1915, chỉ trong 13 ngày ông đã viết tặng Cohen  3 bản piano mang tên “The Princess’s Rose Garden”, “The Maiden with the Daffodil” và “In the Vodka Shop”. Chính trong thời kỳ này Bax đã sáng tác ra những bản thơ giao hưởng tuyệt vời như Summer Music (1916), Tintagel (1917) và November Woods (1914-1917). Trong đóTintagel là thơ giao hưởng nổi tiếng nhất của ông kể về mối tình tuyệt vọng của Tristan và Isolde. Trong những năm 1920 ông bắt đầu loạt bảy bản nhạc giao hưởng. Sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, các sáng tác của Bax đặc biệt được ưa chuộng. Nhạc của ông được trình diễn rộng rãi khắp nơi. Cùng thời gian này ông đã phát triển một mối quan hệ với văn hóa Bắc Âu 

Từ năm 1928 trở đi, Bax thôi không du lịch tới làng Glencolumbkille mà thay vào đó ông hay lui tới vùng Morar thuộc Scotland để làm việc. Về mùa đông. ông đem những bản thảo dang dở của mình từ London tới khách sạn Station Hotel ở Morar để hoàn thành. Thời gian này ông có một mối tình mới với Mary Gleaves (một người tình  20 năm của ông.) và cô thường hay đi cùng ông tới Scotland. Khoảng những năm giữa thế chiến thứ I và thứ II, Bax tìm lại về nguồn cảm hứng với Na Uy và các nước Bắc Âu. Ông bị cuốn hút bởi chất thơ trong nhạc của Sibelius  (Phần Lan). Ở Morar, Bax hoàn thành được cả giao hưởng từ số 3 đến 7, cộng thêm cả các tác phẩm đáng giá nhất của ông dành cho dàn nhạc, bao gồm ba bản Northern Ballads. Bax hoàn thành những bản giao hưởng của mình trong một khoảng thời gian tương đối ngắn. Ông được coi như là người kế tiếp truyền thống của nhà soạn nhạc lớn Elgar  (Anh).

Bax được phong tước Hiệp Sĩ năm 1937 (Knight Bachelor). Ông bắt đầu thấy sức sáng tác của mình dần cạn kiệt. Bax nói với bạn mình rằng ông cảm thấy kiệt sức và vô cùng cô đơn. Bax buồn nản khi nhận ra rằng phong cách của ông quá cổ điển so với các trào lưu âm nhạc hiện đại mới đang trở nên thịnh hành. Bax rút lui khỏi công chúng và lui về sống ẩn dật tại khách sạn The White Horse thuộc Storrington, Sussex.

Bax được nhận vị trí Master of the King's Musick (tương đương với nhạc sĩ danh dự của hoàng gia) năm 1942. Năm 1953, Bax còn được vinh danh hơn khi được Nữ Hoàng Anh trân trọng phong là Knight Commander of the Royal Victorian Order (KCVO). Cùng năm đó ông qua đời ở tuổi 69 vì căn bệnh yếu tim và và được chôn cất tại nghĩa trang  St. Finbarr's thuộc xứ Cork tại Ailen/ Ireland.

Sau khi Bax mất, các tác phẩm của ông bị cho là không hợp thời và rơi vào quên lãng và rất hiếm được thu âm. từ năm 1966 trở đi,  hãng đĩa chuyên phát hành các bản thu âm của những nhà soạn nhạc Anh Quốc là Lyrita Label bắt đầu cho ra mắt một series các CD nhạc của Bax. Sau đó vào thập kỷ 80 và 90, các hãng đĩa Naxos và Chandos cũng liên tiếp cho phát hành những bản thu âm biểu diễn nhạc của Bax. Giới phê bình bắt đầu quay lại tìm hiểu các tác phẩm phức tạp của nhà soạn nhạc trước đây bị coi là “không hợp thời” này.

Tháng Giêng năm 1911 Arnold Bax  kết hôn với nghệ sĩ piano Elsita Luisa Sobrino (b. 1885 hoặc 1886 một người phụ nữ có cha và mẹ của Đức Tây Ban Nha ), Bax và vợ đầu tiên sống ở Chester Terrace, Regent Park, London,  và sau đó chuyển đến Ireland, lấy một ngôi nhà ở Rathgar ngoại ô Dublin.  Họ đã có hai con, Dermot (1912-1976) và Maeve .Astrid (1913-1987).. 

           

                             CHỦ NGHĨA THẾ GIỚI TRONG SÁNG TÁC CỦA ARNOLD BAX

 Bax bắt đầu học nhạc một cách chính quy tại Hampstead Conservatory.  Năm 1900 tới năm 1905, Bax theo học tại Học viện Âm Nhạc Hoàng Gia Anh. Tại đây, Bax học sáng tác dưới sự chỉ dẫn của nhà soạn nhạc Frederick Corder. Phương pháp phong cách sáng tác tự do và phá cách của Franz Liszt và Richard Wagner của Frederick Corder đã dần hình thành cho Bax một tư duy sáng tác tương tự về sau này. Nhờ sự giàu có của gia đình mà Bax có thừa đủ tài chính để theo đuổi những điềm đam mê tình ái và âm nhạc. Bax thể hiện tình yêu của mình với đất nước Ailen qua Bản tứ tấu String Quartet in E ( viết năm 1903), về sau được lồng vào thơ giao hưởng Cathaleen-Ni-Houlihan (viết năm 1905). Các tác phẩm của nhà văn người Na Uy Bjørnstjerne Bjørnson đã góp một phần lớn trong việc đưa âm hưởng từ các nước Bắc Âu vào âm nhạc của Bax. Bản Piano Sonata in F sharp của Bax có những nét nhạc của Nga và Slav từ mối tình thoáng qua với một cô gái người Ukrainia là Natalia Skarginska. Khoảng những năm giữa thế chiến thứ I và thứ II, Bax bị cuốn hút bởi chất thơ trong nhạc của Sibelius.  Ở Morar, Bax hoàn thành được cả giao hưởng từ số 3 đến 7.  Ông được coi như là người kế tiếp truyền thống của nhà soạn nhạc lớn Elgar. Trong thời gian ở Dublin Bax bày tỏ cảm xúc của mình trong một số âm nhạc của mình như các dàn nhạc Tưởng nhớ và "bi thương Trio" cho sáo, viola và đàn hạc (1916), cũng như trong thơ của ông. Năm 1920, ông viết nhạc nền cho vở kịch "The Truth About the Russian Dancers" của  James Matthew Barrie  (Scotland)

  Cả đời Bax luôn cố gắng giữ cho âm nhạc của mình mang phong thái thời Lãng Mạn. Các bản nhạc của Bax đẹp như những bức tranh đầy màu sắc. Chúng vẽ lên sự tương phản của nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau. Với những đoạn tiết tấu chậm, ông dùng những chất liệu âm sắc rất mềm mại và tinh tế. Cách mà Bax phối hợp các nhạc cụ thực ra rất gần với trường phái âm nhạc Ấn Tượng. Người ta nói rằng trong nhạc của Bax có thể tìm thấy cả Richard Strauss lẫn Claude Debussy. Ông đi ngược lại với phong trào âm nhạc hiện đại và nhất là với trường phái 12 Âm đang càng ngày thịnh hành của Arnold Schoenberg.



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 16.4.2017.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004