Việt Văn Mới
Việt Văn Mới






ĐẦU NĂM CÚNG GÀ









N hững thú vật  nuôi trong nhà, như: trâu, bò, ngựa, chó, heo, mèo, gà…, mỗi con đi vào ca dao, câu hát đối đáp, câu đố…một dáng dấp, một ẩn dụ riêng, hay  là một biến tấu khác nhau. Đặc biệt, đối với con gà, dân gian mượn vật nuôi gần gũi này để bày tỏ tình cảm nhớ thương: 

                    Thương em chẳng dám vô nhà

                    Đi ngang qua ngõ, hỏi có gà bán không?

Thường tình là như thế này, người con  trai không dám vô nhà bạn gái, vì sợ cha mẹ cô gái hỏi đi đâu. Lúc ấy trống ngực đã thình thịch lên rồi, hồn vía bay mất, còn đâu mà trả lời. Vả lại, biết trả lời sao đây. Thôi thì lập kế hỏi mua gà vậy. Và sau đó, anh ta được cô gái nói vọng ra:

                   Nhà em dệt vải trồng bông

                   Vải thời có bán, chớ không bán gà

Cũng buồn cho chàng trai. Nhưng dù sao đi nữa, anh ta cũng được nghe giọng oanh vàng.

Có một chàng thanh niên sáng ý hơn, bèn cách:

                   Nhớ em chẳng dám vô nhà

                    Đi ngang qua ngõ, bắt con gà lận lưng

                    Lận cho nó nhiếc chừng chừng

                    Em nghe rồi sẽ băng vườn chạy ra

                   Dẫu rằng cha mẹ rầy la

                    Em chạy ra coi thử con gà nó nhiếc cái chi ?

Thật thú vị, cũng dùng phương tiện con gà, nhưng mỗi người có mỗi cách khác nhau.

Nhân dịp năm Ất Dậu – 2017, xin được giới thiệu bài vè cúng gà.

Tục ngữ có câu:

                    Đầu heo đặt xây ra/ Đầu gà đặt xây vô. Đặt xây ra nghĩa là quay thủ lợn đối diện với người đứng cúng.

 Câu ngạn ngữ cho chúng ta một khái niệm quy luật về vị trí bày biện lễ vật trước bàn hương án.

Tục lệ cổ truyền của dân ta, ngày đầu năm mới, thường cúng gà để tạ ơn tiên tổ, ông bà, đất đai, vườn tượt (nội gia viên trạch) cầu được lộc phước trọn năm. Bài vè sau đây có thể cho ta biết rõ về cách coi giò gà. Sự tốt xấu, điềm dữ lành, điều vạ gió tai bay, buổi thịnh suy biến đổi. Năm tang chế buồn phiền, tháng đi thi đắc lộ. Gặp bạn tốt đặng mừng, tránh người hung, kẻ dữ. Hoặc là bán buôn đại lợi,  kẻ xấu vu oan, gặp lúc cửa nhà tan hoang, hay đặng khi thời lai phong tống, lời nhường nhịn chấp tranh…Từ màu sắc chân gà đã luộc cho đến vị trí các móng chân, úp cong vào, hay hở hang ra, màu gân máu, da hồng tươm mỡ…Tất thảy, từ đôi chân gà luộc tự nói những điều rủi may.  Chúng ta có thể coi bài vè cúng gà sau đây như một quy lệ bất thành văn, giúp ta làm thầy bói trước khi chúc nhau năm mới an khang thịnh vượng:

 Đầu năm ra mắt cúng gà/ Cúng ông Hành Khiển cùng là Hành Binh/ Coi giò phải bói cho tinh/ Xem tường màu sắc thân hình rủi may/ Đôi giò cần để thẳng ngay /Nhuận hồng vàng ánh năm nay mới giàu /No nồi (1)chân móng sít sao/ Đỡ cái (2) chặt chẽ mới giàu mới sang /Đỏ mà gân máu nổi loang/ Là điềm hao của tan hoang cửa nhà/ Trắng xanh bềnh bệt thây ma/ Ấy điềm tang chế ông bà cháu con/ Da gà tươi mướt vàng son/ Đi thi mới đậu, đi buôn mới lời/ Khe chân gà hở tơi bời/ Tiền vô rồi cũng phủi rồi tay không/ Ba ngón đội lên một chồng/ Tốt thì có tốt phải phòng người trên/ Nhờ người giúp đỡ mới nên/ Tự mình tự chủ không bền đặng lâu/ Cùng ba ngón chân chụm đầu /Một hàng ngang mặt thúng đâu đựng tiền/ Ngón cái mà cong nghiêng nghiêng/ Đâm vào khe hở lụy phiền đến nơi/ Oan phi khẩu thiệt tơi bời/ Tai bay vạ gió biết đời nào yên/ Nồi no như nở cười duyên/ Da hồng tươm mỡ của tiền đầy kho/ Da chân xam  xám màu tro/ Gân xương khô héo có lo cũng nghèo/ Đôi giò cái  trễ cái treo/ Bên cao, bên thấp nằm queo một mình/ Da gà mỡ đọng lung linh/ Làm dỡn được thiệt mặc tình vui chơi/ Bốn ngón đều ngay lên trời/ Nồi rọ xẹp lép thì thôi còn gì/ Gặp năm tuổi xấu thêm nguy/ Ốm đau tang chế quan phi tụng đình/ Ngón chân rời rạc thân hình/ Thiếu người giúp đỡ, thiếu tình hữu giao/ Gặp cơn sóng gió ba đào/ Một tay lèo lái ai nào giúp ta/ Chân gà cấm hở quẹo ra/ Da gà tươi nhuận mới là bình an/ Cúng gà ra mắt nghiêm trang/ Làm gà  cho kĩ  luộc càng thêm tinh/ Có kiêng chắc có thần linh/ Cầu ông Hành Khiển, Hành Binh hộ trì/ Cho nhà gặp hội lễ nghì/ Tết về lại một chu kì đầu năm

Ba ngày đầu năm, ngắm nghía giò gà, đoán lui bói tới, bàn luận đôi câu, khà một ly rượu đế, cũng lắm điều thú vị. Nhưng hãy nhớ ngắm cho kỹ, luộc cho khéo, kẻo biết đâu già lửa, nước trào sôi, hay mới chín tới đã vội vớt gà ra, làm biến lệch sắc màu, nứt nẻ gân da, giò gà khô cứng.. mà sinh ra nhầm quẻ!


(1) Nồi, là phần ở giữa chân gà

(2) Đỡ cái - nghĩa là ngón chân cái giò gà đỡ cao



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ VạnNinh NhaTrang ngày 11.01.2017.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004