Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới




DỊCH TRUYỆN KIỀU RA THƠ TIẾNG ANH VÀ

VIỆC QUẢNG BÁ VĂN HỌC VIỆT RA NƯỚC NGOÀI





NVTPHCM- Từ khi ra đời đến nay, ngoài ảnh hưởng hết sức sâu rộng trong nước như nhiều công trình khoa học đã chứng minh, Truyện Kiều của Nguyễn Du còn là một trong những tác phẩm văn chương Việt Nam được dịch nhiều nhất ra tiếng nươc ngoài.

 

Theo Bách khoa toàn thư mở (BKTTM), đã có 14 bản dịch các thứ tiếng như Pháp (4 bản), Anh (3 bản), Nhật (2 bản), Trung Quốc, Đức, Ba Lan, Tiệp, Thụy Điển*. Chắc chắn là thống kê này chưa đủ và còn phải thêm nhiều nữa cùng với thời gian... (Theo dịch giả Phạm Tú Châu, đã có 11 bản dịch Truyện Kiều ra tiếng Trung Quốc trong khi BKTTMchỉ ghi nhận có 1 bản. Và cũng có tài liệu cho rằng đến nay đã có hơn 60 bản dịchTruyện Kiều ra tiếng nước ngoài). Riêng về dịch tiếng Anh, theo chỗ tôi biết, đang có một bản dịch ra thơ, tức là không chỉ dịch nghĩa mà dịch thành những câu thơ có vần có điệu, do chính một dịch giả ở Sài Gòn vừa hoàn tất cách nay chưa lâu. Chuyện như sau:

 

Tôi quen hai dịch giả tiếng Anh của Sài Gòn trước đây Thùy Dương và Thiếu Khanh trong Hội nghị quảng bá văn học Việt Nam ra nước ngoài lần I. Cũng tình cờ mà cũng có cơ duyên: tôi đang ngồi chung bàn trong bữa ăn trưa với nhiều đại biểu châu Á, anh Thiếu Khanh nói tiếng Anh với vài người, nghe tôi nói tiếng Việt với nhà văn Chăn Thi (Lào) liền quay sang bắt chuyện, giọng đặc Sài Gòn, vậy là quen nhau. Còn chị Thùy Dương đang chụp hình bỗng đến hỏi tôi chỗ bán phim vì máy của chị hết phim, tôi nghe chị nói giọng Bắc, nhưng lại lúng túng trong khung cảnh Hà Nội, hỏi mới biết chị là người Sài Gòn, hỏi tiếp thì biết chị đang dịch  Truyện Kiều  ra thơ tiếng Anh. Dịch thành thơ à? Tôi nể quá!

 

Về Sài Gòn ít lâu, chị gọi điện mời tôi đến dự buổi sinh hoạt Câu lạc bộ sách Xưa và nay, tại đó, chị sẽ trình bày bản thảo vừa dịch xong lần đầu  Truyện Kiều  ra thơ tiếng Anh. Chị xúc động nói: được mời dự Hội nghị quốc tế giới thiệu văn học Việt Nam tại Hà Nội là sự khích lệ rất lớn để chị hoàn thành sớm việc dịch  Truyện Kiều  đúng như tâm nguyện.

 

Tại buổi sinh hoạt ấy, tôi gặp thêm dịch giả Vũ Anh Tuấn, chủ nhiệm Câu lạc bộ, cũng là một dịch giả quen thuộc ở Tp Hồ Chí Minh đã dịch nhiều tác phẩm văn chương Việt Nam ra tiếng Anh, trong đó có tập thơ của nhà thơ Trần Nhuận Minh đã xuất bản... Anh Tuấn cũng được mời dự hội nghị nói trên, nhưng bận việc riêng nên không thể ra Hà Nội. Tại buổi họp, dịch giả Vũ Anh Tuấn có giới thiệu qua về bản thảo dịch  Truyện Kiềucủa chị Thùy Dương như sau:" Một trong những thành viên của Câu lạc bộ ta, nhà thơ nữ Thùy Dương, là một người sử dụng tiếng Anh khá nhuần nhuyễn, một thứ tiếng Anh do chính bà có và rất quý, nhưng lại chỉ coi nó như một thứ dụng cụ để làm việc, còn thứ tiếng bà thật sự yêu quý lại chính là tiếng Việt, tiếng mẹ đẻ của bà, mà bà đã từng chứng minh bằng những bài thơ Đường rất hay. Mới đây nghe tin bà có ý định dịch truyện Kiều ra tiếng Anh bằng thơ, tức là bằng những câu có vần có điệu, để đọc dễ hiểu, tôi cảm thấy cần phải cổ vũ để bà làm việc đó,  vì ít ra đây sẽ là một bản dịch do chính bà Thùy Dương làm, và chỉ một mình bà làm, tuyệt đối không có sự can thiệp của bất cứ ngoại nhân nào,  khác với nhiều nhà khác mỗi khi dịch được cái gì đều phải đưa quan thầy xét duyệt và sửa hộ. Những người này chả cần nghĩ tới việc là mỗi khi đưa cho một ngoại nhân đọc và nhờ xem lại hộ, thì chưa biết có hay hơn được tí nào không nhưng điều chắc chắn là bản dịch sẽ xa nguyên bản hơn, không kể nhiều nhầm lẫn "chết người" như mấy năm trước đây đã có một chị Mỹ dịch chữ "khôn" trong câu "như khôn ngăn được giọt lệ" ra thành " wisdom" là sự khôn ngoan (người viết là người nói có sách, mách có chứng, ai cần chứng cứ cứ việc liên lạc và gọi số 8.3422340, người viết sẽ cho xem tận mắt điều tuyệt vời đó). Bản dịch này của bà Thùy Dương rất đáng được cổ vũ, khích lệ, xin trân trọng giới thiệu với quý bạn bản dịch tiếng Anh của bà Thùy Dương."

 

Hôm ấy, chị Thùy Dương có mang theo bản thảo  Truyện Kiều  dịch ra thơ tiếng Anh của mình, đã in và đóng tập, tôi mượn xem qua, nhưng không xin bản sao hay  file   đánh máy vì nhiều lý do "tế nhị", trong đó có vấn đề bản quyền... Tôi bằng lòng với bản giới thiệu đoạn mở đầu do chủ nhiệm câu lạc bộ Vũ Anh Tuấn công bố trên bản tin của CLB mình từ câu mở đầu  Truyện Kiều  cho đến hết câu 38. Vì khuôn khổ một bài báo, tôi chỉ trích ra một đoạn từ  Trăm năm trong cõi người ta,  đến Sắc đành đòi một tài đành họa hai.

 

KIM VÂN KIỀU

NGUYỄN DU


Translated by THÙY DƯƠNG

 

Trăm năm trong cõi người ta,

Chữ tài, chữ mệnh khéo là ghét nhau.

Trải qua một cuộc bể dâu,

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

Lạ gì bỉ sắc, tư phong,

Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen.

 

Within one hundred years of human existence,

Talent and fortune seem always in discordance.

Meanwhile, great changes overturn everything,

How bitter to see life full of suffering!

It is clear that no one can expect

Anything in life to be perfect.

But Heaven! Heaven so high in the blue sky!

Isn't it an eternal law you tend to apply,

As envying the rosy-cheeked ones their sweet beauty,

Not leaving them a single time to be lucky?

 

Cảo thơm lần giở trước đèn

Phong tình cổ lục còn truyền sử xanh

Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh

Bốn phương phẳng lặng hai kinh vững vàng

Có nhà Viên Ngoại họ Vương

Gia tư nghỉ cũng thường thường bậc trung

Một trai con thứ rốt lòng

Vương Quan là chữ nối giòng nho gia

Đầu lòng hai ả tố nga

Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân

Mai cốt cách, tuyết tinh thần

Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.

 

Once I open a nice book in the candlelight,

A beautiful love story displaying in my sight.

It was a peaceful year under the Ming dynasty, (1)

There lived an old scholar named Vương with his family.

Belonging to the middle class, he was not rich,

With a wife and three children, he found a good niche.

The youngest child, Vương Quan, was the only male progeny.

To perpetuate the literary line of the family.

First came too graceful young girls as elder children,

Thúy Kiều, the eldest, and her young sister Thúy Vân,

With their high personality and their pure minds,

Each one her own manner, both perfectly refined.

 

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Hoa cười, ngọc thốt đoan trang,

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da.

Kiều càng sắc sảo mặn mà

So bề tài sắc lại là phần hơn.

Làn thu thủy, nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh.

Một hai nghiêng nước nghiêng thành

Sắc đành đòi một tài đành họa hai.

 

Vân looked sedate with her distinguished grace,

Her large eyebrows and her full-moon face.   (2)

Flowers bloomed in her sweet smile so nicely,

Pearls resounded in her sober voice so mildly.

Clouds couldn't match her smooth hair in undulation.

Snow would yield up to the freshness of her complexion.

Kiều looked keener in her charm and undoubtedly

She surpassed her sister both in talent and beauty;

With her eyes so bright as Autumn water shimmering,

And her eyebrows so fresh as young mountains in Spring.

Nice flowers would envy her charming lips' freshness,

Willow leaves'd get angry with her eyebrows' greenness.

Her single glance might even shake the Royal Castle   (3)

Her single smile could even make the Nation tremble  (4)

In beauty, she would no doubt have no equal,

In talent, if there could be, just one in all.


___________


(1)   Chinese dynasty (1368-1644) - Actually this story took place in the Gia Tĩnh years of Emperor Minh Thế Tôn (1522-1566)

(2)  Full-moon face: Her face was round, showing a fresh beauty at her full-moon age (age of sixteen, as in the sixteenth day of lunar month, the moon is fully round).

(3) (4)  This means she was in such a beauty that might seduce the King so that he forgot his duty in running the nation while it was in danger.

(5)   Young girls of noble family usually wore red trousers, that was why they were called "Red-trouser category"


                                                                             (To be continued)

. . . . . . .


. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả do nhà văn Vũ Anh Tuấn chuyển từ SàiGòn ngày 02.4.2016.

VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004