Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới




BÀI THƠ ĐẦU TAY

CỦA PUSKIN XUẤT HIỆN NHƯ THẾ NÀO?




Đ ã có lần tôi bị một người quen trách khi bản thảo của anh bị Nhà xuất bản trả lại. Anh chép miệng buông một câu “Thì vẫn, viết thì phải lách mà!”. Tôi giận lắm, song nghĩ lại cũng thấy đáng thương cho anh ấy mà thôi. Chẳng qua anh ấy đã không hiểu, cho rằng con đường đến với nàng thơ cũng dễ dàng thôi, cốt sao có được chỗ dựa dẫm, thầy bà.

Thi hào Nga A.Puskin (1799-1837) ngay từ những bước đi đầu tiên hướng tới đỉnh thi sơn đã quan niệm: “Việc phụng thờ nàng thơ không chấp nhận thái độ lăng xăng hối hả”. Ấy là suy nghĩ của Puskin, khi đang còn là một cậu học trò trường Lycée (một kiểu trường Quốc tử giám của Nga hoàng mở tại Hoàng Thôn gần Peterburg vào năm 1813). Puskin đã viết những lời đó trong bài thơ Gửi người bạn làm thơ. Và bài thơ này chính là tác phẩm đầu tay xuất hiện trên thi đàn của Puskin.

Puskin làm thơ rất sớm. Tám tuổi cậu bé Puskin đã viết những câu thơ đầu tiên. Mười hai tuổi vào học trường Lycée, chẳng bao lâu trở thành cây bút xuất sắc, các thầy đều chú ý, bạn bè thán phục. Trong trường Puskin được sống bên cạnh nhiều người bạn cũng yêu thích sáng tác văn thơ. Đặc biệt Puskin thân thiết với Anton Denvig (1798-1831) lớn hơn cậu một tuổi. Quan niệm của Denvig về thơ ca rất phù hợp với Puskin định nghĩa về thơ: “Thơ là thơ”. Sau này trở thành nhà thơ lớn, vì những bài thơ yêu tự do của mình, Puskin bị đầy xuống miền Nam nước Nga. Khi trở về Puskin có nhiều sáng tác mới, trong đó có trường ca Đoàn người Digan. Một lần nhà thơ bậc thầy Giucovxki (1783-1852) hỏi Puskin về mục đích viết trường ca Đoàn người Digan là gì? Puskin đã trả lời “Mục đích của thơ chính là thơ”.

Puskin và Denvig cùng xuất hiện sớm. Sau này nhớ lại, Puskin đã viết trong một bài thơ “Hai chúng tôi cùng xuất hiện sớm. Một niềm hân hoan sôi nổi đã đón chào chúng tôi”.

Bấy giờ là năm 1814, Denvig 16 tuổi, Puskin kém một tuổi. Cả hai đều đã khá nổi tiếng trong trường Lycée và giới thơ ca Nga cũng đã biết đến. Ngay ở Hoàng Thôn, cũng như ở thủ đô Peterburg, cả hai người đều có thể dễ dàng tìm ra cho mình những người bảo trợ sẵn sàng giúp giới thiệu họ với một ông chủ bút nhà xuất bản hay báo chí và “dắt tay” đưa họ vào làng văn. Nhưng đôi bạn ấy thấy như vậy là “lăng xăng hối hả” là “không thơ” nên đã quyết định đi bằng con đường của chính mình. Họ đã bảo nhau tự gửi bài đến một tờ tạp chí văn học có uy tín, nhưng cùng giấu tên. Đó là tờ Người đưa tin châu Âu do Izmailov (1773-1830), nhà văn, tác giả của tiểu thuyết Hồ Roxtov đang nổi tiếng khi ấy, làm chủ bút. Izmailov đã nhận thấy ngay giá trị của tác phẩm không có tên tác giả. Ông đã cho đăng lên một số báo lời nhắn tin: “Chúng tôi thỉnh cầu tác giả của bài thơ có tên Gửi người bạn làm thơ đã gửi tới báo Người đưa tin châu Âu, cho được biết quý danh, bởi vì chúng tôi đã đặt ra cho mình cái lệ không đăng báo khi mà tác giả không báo cho chúng tôi quý danh và địa chỉ… Chúng tôi xin đảm bảo giữ bí mật…”.

Thông báo đăng ở số 8 của tạp chí. Đến số 11 tạp chí Người đưa tin châu Âu đã đăng bài thơ của Denvig không có tên tác giả và tiếp theo số 12 đăng bài thơ Gửi người bạn làm thơ với bút danh Alecxandr NKSP. “ En Ka Sê Pê”- là chữ cái đảo ngược của từ Puskin.

Tác phẩm đầu tay của Puskin trên văn đàn rất hoàn mỹ, chững chạc ở mức kinh điển giống như mọi sáng tác khác của ông sau này.

Puskin đã không vội vã công bố “tên mình”, không quấy động một ai trong số các cây bút bậc thầy, không chờ đợi, không đòi hỏi, hay tìm kiếm sự hỗ trợ và tán thưởng ở bất cứ một ai, trừ người bạn tin cậy Anton Denvig của mình. Nhà thơ đã hành động một cách tự lập, tin vào chính bản thân mình.

Tên tuổi của Puskin được công khai vào một năm sau đó. Năm 1815, trường Lycée tổ chức một kỳ thi lớn, trong đó đặc biệt có thi ngôn từ, tổ chức công khai với sự có mặt của nhiều vị khách danh dự, trong đó có nhà thơ trưởng lão Dergiavin (1743-1816). Cậu học sinh Puskin đã đọc bài thơ Những hồi ức về Hoàng Thôn của mình vừa sáng tác. Nhà thơ già 72 tuổi vẫn ngồi lim dim ngủ gà ngủ gật nghe các thí sinh lần lượt ra mắt trình bày sáng tác của mình. Đến lượt Puskin, bỗng cụ già choàng tỉnh để nghe rõ hơn, rồi nhổm dậy nhoài người ra phía trước. Khi Puskin kết thúc bài thơ, nhà thơ lão thành đã đòi được ôm hôn thi sĩ trẻ. Puskin đã bỏ chạy trốn biệt, còn nhà thơ lão thành phải thốt lên: “Cậu ta rồi sẽ lớn vượt, che trùm tất cả chúng ta!”…

Sau đó, Những hồi ức về Hoàng Thôn của Puskin được Izmailov công bố trên tạp chí của mình. Lần này với đầy đủ tên họ tác giả: A.X.Puskin. Và từ đây Izmailov luôn luôn quan tâm làm sao cho các sáng tác mới của cậu học sinh Lycée kỳ lạ kia sẽ không rơi vào tay ai khác, mà chính là tay ông. Bài thơ Những hồi ức về Hoàng Thôn do ông chú Puskin chuyển đến tay Izmailov. Về sau, chính Puskin giữ quan hệ mật thiết với ông. Năm 1826, nhận được thư Izmailov, lúc đó đã là chủ bút tạp chí Muzeum văn học, yêu cầu gửi sáng tác mới đến, Puskin lập tức phúc đáp một cách thịnh tình: “Tôi sẵn sàng, nếu có thể bằng cách gì đó làm vừa lòng người bảo trợ đáng kính đầu tiên của nàng thơ tôi”. Puskin gọi Izmailov là “người bảo trợ” không theo cái nghĩa thông thường như ta vẫn hiểu, bởi thực ra Izmailov không hề bảo trợ gì cho Puskin. Bởi mọi bước đi của Puskin thực ra đều là những bước đi tự lập, bằng chính sức lực của mình, trung thành với quan niệm: “Sự phụng thờ nàng thơ không chấp nhận thái độ lăng xăng hối hả” trung thành với định nghĩa “Thơ là thơ”.

Làm nghề xuất bản sách ở ta hơn ba mươi năm qua, tôi có dịp quan sát không ít những bước đường của người này người khác để đến với văn học. Mỗi lần tôi đều nhớ lại câu chuyện nhà thơ vĩ đại Nga Puskin lần đầu tiên xuất hiện trên văn đàn như thế nào và lại có dịp chiêm nghiệm cái chân lý mà ngay từ thuở thiếu thời, cách đây hơn hai trăm năm, con người ấy đã chọn.



. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả ngày 09.01.2016.


VIỆT VĂN MỚI NEWVIETART NHỊP CẦU NỐI KẾT VĂN HỌC NGHỆ THUẬT VIỆT NAM TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC TỪ NĂM 2004