Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới


Vài Chi Tiết Về Cuốn Cổ Thư 165 Tuổi Đời

Mang Tựa Đề Là “Cuộc Đời Linh Mục Gagelin –

Linh Mục thuộc Dòng Thừa Sai và là Linh Mục Tử Vì Đạo"






         Tác giả: Linh Mục J.-B.-S.- JACQUENET Giám Đốc Đại Chủng Viện Besançon

       Tác phẩm được trao Giải Thưởng của Hàn Lâm Viện Khoa Học, Văn Học và Nghệ Thuật thành phố Besançon trong phiên họp ngày 24/8/1849

 

Đ ây là một cuốn sách được in năm 1850 ở Paris, dày 496 trang, và được chia làm XII chương. Ngay trên đầu sách còn có trên 30 trang đánh số La Mã gốm một bài đề tặng sách cho một nhân vật tên là Perny – Một Lời nói đầu và Một mục Phản Biện. Sau đó là XII chương đánh số thường tứ trang 1 tới trang 496.

    Trong XII chương này, hai chương đầu dành nói về đời tư của LM Gagelin từ khi ông còn niên thiếu tới khi ông trở thành một Linh Mục Dòng Thừa Sai, do đó về mặt nghiên cứu không có tư liệu gì đặc biệt, nên người viết chỉ bắt đầu giới thiệu từ chương III khi ông là một hành khách của con tàu “La Rose” (Bông Hồng)đi thẳng từ thành phố Bordeaux đến Nam Kỳ (Cochinchine).

    Chương III.- Nguyên chương III này được dành để nói về những chuyện riêng tư cùa LM Gagelin và 3 Linh Mục

Cùng đi với ông, và cuối chương III này thì cả 4 người đã cặp bến ở Huế để bắt đầu các hoạt động của họ trên dất nước ta.

    Chương IV.- Chương này gồm các sự việc sau đây:

Những tin tức đáng buồn khi vừa đặt chân tới Huế - Gia Long băng hà và Minh Mạng lên kế vị - Viên Quan cai trị Vannier – Việc trao quà của Lộ Y XVIII mà con tàu này chở - Trong lúc trao quà cho Triều đình Huế, 4 vị linh mục bị giữ lại trên tàu không được tham dự - Những nét chính về lịch sử và về tôn giáo ở Nam Kỳ (Cochinchine) – Linh Mục de Rhodes (Đắc Lộ), Sứ đồ ở vùng đất này – Những năm tháng đầu của Thiên Chúa Giáo tại đây – Giao tranh với Nhà Tây Sơn – Pigneaux de Béhaine và Nguyễn Ánh – Giám Mục d’Adran và Hoàng tử Cảnh tại triều dình của Lộ Y XVI – Hiệp ước ký kết giữa vua Pháp và hoàng tử bị truất phế - Sự phản đối của một quan chức tên là Conway- Nguyễn Ánh tái lập và phát triển sự nghiệp với sự giúp đỡ của người Pháp – LM Gagelin quá sợ các sự việc chính trị - Minh Mạng, kẻ tử thù của Thiên Chúa giáo – Các linh mục Thừa Sai mới được phân tán đi các nơi khác nhau – Những hoạt động đầu tiên của LM Gagelin –Lễ tang của người Nam Kỳ - Các công việc tông đồ đầu tiên của ông và khó khăn gặp phải do hàng rào ngôn ngữ - Các Mẫu tự được dùng thay cho chữ Hán bởi các linh mục Dòng Thừa Sai – Các hành động của LM tử vì đạo. Emmanuel Triệu.

    Chương V.- Gồm các sự việc sau đây: - LM Gagelin làm phụ tá cho Đức Giám Mục de Véren ở Huế, và ít lâu sau vị này qua đời – Việc thành lập Hiệp Hội Truyền bà Đức Tin - Ảnh hưởng của Hiệp Hội này – LM Gagelin mặc áo Dòng cho một cô em họ nhà vua – Quan cai trị Langlets cho phát hành tờ Biên Niên Sử (Annales) và khuyến cáo các linh mục viết bài nhiều và dài hơn – Ba nguyên nhân làm cản trở những tiến triển của Đạo Công Giáo ở Viễn Đông.

    Chương VI.- Gồm các sự việc sau đây : - Minh Mang bắt đầu hành hạ các tín đồ Thiên Chúa Giáo – Cái chết của hai viên quan theo đạo Công Giáo – Cái chết của quan cai trị Thomassis – Thông điệp của nhà vua gửi các linh mục Dòng Thừa sai – Chaigneau và Vannier trở về Pháp – Việc cấm đạo trở thành phổ biến và được sự đồng ý của triều đình – Tình hình các tôn giáo khác như Đạo Khổng, Đạo Thờ cúng tổ tiên và Đạo Phật vào lúc đó –

Các linh mục Thừa Sai lại bị phân tán – Linh mục Gagelin đi theo một viên quan cai trị vào Nam.

    Chương VII.- Minh Mạng tiếp tục duy trì ý muốn cấm đạo và ra lệnh cho các linh mục Thừa Sai vào triều để làm thông ngôn – Các linh mục Taberd, Hagelin, Regéreau chịu vào triều làm thông ngôn – Các linh mục Thừa sai được có người bảo vệ, và được đề nghị phong quan tước, nhưng họ từ chối – Ngày lễ hội của Đạo Thờ Tổ Tiên – Linh mục Gagelin phổ biến Phúc Âm cho dân chúng và các vệ sĩ của ông – Hoàng tử Lào tới nghe LM Gagelin giảng – LM Gagelin rời Huế để trở lại Nam Kỳ.

    Chương VIII.- Gồm các sự việc sau đây: - Gặp gỡ thêm 5 linh mục Thừa Sai khác ở Đà Nẵng – Những nỗi khổ ải họ đã phải chịu -  Linh mục Taberd ở Phú Yên – Linh mục Gagelin về Bình Thuận, vùng đất khi xưa là của người Chàm – Các chi tiết mới về tôn giáo tại vùng đất này – Gặp gỡ với một Đại sư người Chàm – Tranh luận với một nhà sư – Về trường trung học Phương Công – Chi tiết về việc giáo dục giới tu sĩ bản xứ - Các nguồn tài nguyên của các linh mục Thừa Sai và cách họ sử dụng chúng – Linh mục Taberd về trường – Linh mục Gagelin rời trường để phụ trách việc điều hành các họ đạo ở xa – Việc tổ chức các họ đạo – Các thầy giảng giáo lý ở địa điểm cố định và lưu động – Các lễ nghi đón tiếp các linh mục Thừa Sai –

Các cách giảng dậy của Linh mục Gagelin – Các việc làm của ông tại các họ đạo – Việc khỏi bệnh như một phép lạ của một thầy giảng giáo lý bị mù – Một thiếu nữ người Nam Kỳ có những khả năng chữa bệnh kỳ lạ.

    Chương IX.- Gồm các sự việc sau đây – Trở về trường trung học – Tờ báo của họ đạo – Minh Mạng và thế tử đòi Linh Mục Jaccard phải tặng quà cáp – Giải thoát năm linh mục Thừa Sai bị giữ ở Đà Nẵng – Những tin tức đén từ Châu Âu – Linh mục Taberd được tấn phong là Khâm sứ của Đức Giáo Hoàng – Linh mục Gagelin về Hà Tiên phụ trách công việc hành chánh – Đi thăm viếng các họ đạo – Những người Chà Và – Tôn giáo của những người này có nhiều điểm tương tự với Do thái giáo – Những nỗi buồn vui của linh mục Gagelin – Các cuộc thi đua và các giải thưởng – Đảo Hòn Con Ráy – Đi thăm những người mọi và con sông có nhiều cá Sấu của họ - Trò chuyện với một người mọi – Đi thăm những túp lều ở Sa-Out – Chi tiết về cách sinh sống của những người mọi trên Đảo – Linh mục Gagelin giảng Phúc âm cho những người sùng bái ông ở Hà Tiên.

    Chương X.- Gồm những sự việc sau đây : - Linh mục Cuenot đến Nam Kỳ trong một tình huống cực kỳ nguy hiểm – Linh mục Gagelin được tin thân mẫu của ông qua đời – Ông trông coi các họ đạo gần ngôi trường – Một người dị giáo được Đức Bà phù hộ - Một người ngoại đạo đã cầu xin và đã được hưởng một phép lạ - Đức Cha Khâm Sứ Taberd đi sang Xiêm để làm lễ nhậm chức – Trong khi ông đi ở Huế có lễ sinh nhật lần thứ 40 của Minh Mạng – Các ngân sách và chi phí cho việc huấn luyện các tu sĩ người bản xứ - Việc giảng đạo ở Triều Tiên được giao cho Giáo Đoàn Thừa Sai phụ trách – Linh mục Gagelin lại trở lại Nam Kỳ.

    Chương XI.- Chương này được dành nguyên chương để nói về một vụ án gọi là vụ Dương Sơn, là một vụ tranh chấp giữa những người ngoại đạo và các giáo dân Thiên Chúa Giáo tân tòng. Vụ án được chia làm ba giai đoạn có lúc xử cho các giáo dân tân tòng thắng, nhưng cuối cùng thì xử các giáo dân thua. Khi được thông báo về vụ án, Minh Mạng đã cực kỳ tức giận và đã ra một Chỉ Dụ gây khó khăn cho các Linh mục Thừa Sai và đã ra Chiếu Chỉ Cấm Đạo toàn diện .

    Chương XII.- Gồm các sự việc sau đây : - Chiếu Chỉ Cấm Đạo được ban hành – Đặc biệt là đối với các Linh mục Thừa Sai – Linh mục Gagelin thông báo nội dung Chiếu Chỉ cho tất cả các Linh mục Thừa Sai khác – Các hậu quả khủng khiếp của Chiếu Chỉ tại các họ đạo – Cuộc đào tẩu của các Linh mục Thừa Sai ở Nam Kỳ - Linh mục Odorico tự nộp mình cho viên quan nơi ông ở - Linh Mục Marchand tử vì đạo – Những niềm đau và nỗi bối rối của Linh mục Gagelin – Ông tự đi nộp mình ở Quy Nhơn – Cuộc nổi loạn ở Bắc Kỳ và cuộc nổi dậy của người Mọi – Linh mục Gagelin bị giải về Huế - Tại đây ông gặp lại Linh mục Jaccard và Linh mục Odorico – Linh mục Jaccard bị cấm không được gặp lại Linh mục Gagelin – Thư từ giữa hai Linh mục Thừa Sai đó – Sự vui mừng của Linh muc Gagelin khi nhận được án tử hình - Bài viết tả cảnh Linh mục Gagelin bị hành quyết – Tin tức về cái chết anh dũng và vinh quang của Linh mục Gagelin vang dội ở Pháp quốc – Giáo Hoàng Grégory XVI phong Linh mục Gagelin làm Á thánh.

    Người viết giới thiệu cuốn cổ thư này vì nó chứa chất rất nhiều tài liệu lịch sử rất hữu ích cho những ai nghiên cứu lịch sử, đặc biệt là về thời kỳ Minh Mạng cấm đạo, tạo cho thực dân Pháp một nguyên cớ để xâm chiếm nước ta.


Trich Hồi ký 60 năm chơi sách, Chương VI


. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ SàiGòn ngày 14.6.2015.