Việt Văn Mới Newvietart
Việt Văn Mới





THĂM LÀNG LỤA VẠN PHÚC




Qua cầu Đơ, xe rẽ vào phố Vạn Phúc, phố này mới có tên sau năm 2008, nhập toàn bộ tỉnh Hà Đông về với Hà Nội , ngày xưa chỉ có một cái tên : làng Vạn Phúc mà thôi

Trước 1945 làng lụa có tên là Vạn Bảo đến đời Nguyễn do kỵ hùy Hoàng Triều nên đã đổi tên là Vạn Phúc.
Làng xưa có cái cổng làng,trên nóc cổng viết 4 chữ Hán“Vạn Phúc Lai Cầu” Hai bên có đôi câu đối đã bị mất nét nhiều chữ
Từ sau năm 1986, đổi mới tư duy kinh tế, làng làm thêm con đường Phố Lụa thông thương với đường 70, đã liên tục thay đổi mẫu cổng vào. Lúc thì đề là Phố Lụa với nét kiến trúc vội vã, Không biết KTS nào đã vẽ kiểu mà làng lụa đã dựng nên một cổng chào với đủ nét “ngang bằng, sổ thẳng”. Phần trên cao có một vệt cong, người làng bảo đó là chiếc thoi tượng trưng cho nghề truyền thống của làng.
Không có dòng đại tự chữ Hán, các bậc cao niên chỉ viết tại đây câu “Làng Lụa Vạn Phúc”
Mà cũng rất thời sự, khi cả nước rộn ràng chào đón Thăng Long – Hà Nội 1000 năm tuổi, thì tại cổng làng cũng thay mẫu mới, tại cổng làng có khẩu hiệu “ Làng lụa Vạn Phúc Vạn Phúc chào mừng 1000 năm Thăng Long – Hà Nội” Hình như dòng chữ đó là một câu thần chú để thu hút khách đến xem và chọn mặt hàng.
Tôi đi lượn vòng trong phố, thấy tên mặt hàng nào cũng viết bằng hai thứ chữ Việt Nam và Anh văn. Đáng buồn là ít lụa ta, nhiều lụa nước ngoài, có người khách nước ngoài lẳng lặng chọn lựa, rồi cuối cùng họ chỉ tay vào một súc lụa có hoa văn hình hoa ban. Khách mua hàng xong, tôi hỏi các cô gái bán hàng được biết đó là hàng do nhà ông Nguyễn Hữu Chỉnh chủ tịch Hiệp hội làng nghề sản xuất
Hàng chính lụa Vạn Phúc vẫn được mọi người tìm đến. Nhưng nhà ông Chỉnh ở đâu nhỉ ?
Phòng tiếp khách của lão nghệ nhân có nhiều bằng khen, cúp giải thưởng, và mấy tấm lụa mầu. Ông Nguyễn Hữu Chỉnh tiếp khách trong lúc tiếng máy dệt chạy rào rào ở nhà dưới.

Ông lão kể rằng :
- Ngày xưa ở làng tôi có truyền tụng một câu ca dao do các bậc tiền nhân để lại , chúng tôi coi như câu hát dạy nghề :

Mình về đằng ấy thì xa
Có về Vạn Phúc với ta thì về.
Vạn Phúc có gốc cây đề.
Có ao tắm mát có nghề quay tơ.
Quay tơ giữ lấy mối tơ
Giữ dăm ba mối đợi chờ mối anh.

Quay tơ ra mốt, ra mành
Mốt thì mắc dọc, sợi mành mắc ngang
Mốt son để dệt đầu hàng
Mốt cục để đánh go ngang cho bền

Đọc xong, ông lão cười ha hả, giải thích cho tôi hiểu về câu ca dao. Ông nói : “ Ngày xưa sợi tơ không có nhiều như bây giờ, nên khi dùng phải biết chọn lựa to nhỏ.
Tơ có mấy loại :
- Mốt là sợi to nhất.
- Tơ mắc là loại sợi vừa vừa
- Tơ mành là loại sợi nhỏ.
- Mành dớt thì không dệt được, phải bỏ ra
Trong câu ca dao này, người ta nói đến đặc điểm và kỹ thuật chọn tơ để có sợi tơ tốt dệt ra lụa đẹp.
Khi mắc sợi lên khung, các cô thợ phải theo quy trình
-Sợi mốt mắc dọc, vì nó to ít đứt, Còn sợi mành nhỏ dùng để mắc ngang, Để cho chắc, người thợ có thể chập 2,3 sợi vào nhau
-Mốt son là loại tơ đẹp nhất dùng để dệt đầu hàng
Một súc lụa dài chừng 25 – 30 mét, thì ngay từ mét lụa đầu tiên, nhà hàng đã dùng sợ tốt để dệt. cho nên có câu “mốt son để dệt đầu hàng, mốt cục để đánh go ngang cho bền” là thế.
Tôi hỏi – Nghề dệt lụa ở Vạn Phúc là do ai truyền nghề ?
Ông Chủ tịch Hiệp hội làng nghề dệt lụa kể cho biết :
Cách ngày nay khoảng 1200 năm, bà Ả Lã Thị Nương là vợ của Thái thú Giao Chỉ Cao Biền đã là vị tổ nghề đầu tiên của làng. Bà sống chung với nhân dân ở trang Vạn Bảo. Ngày xưa, nơi đây chỉ là một khu dân cư rất nhỏ, gọi là Xóm Trong. Được bà Ả Lã khuyến khích trồng dâu nuôi tầm và truyền nghề dệt lụa cho mọi người, nên dân tôn thờ, các triều vua đều bao phong bà là Thành Hoàng làng Vạn Bảo. Lúc đầu làng tôi chỉ dệt lụa thường, sau đó các nghệ nhân cải tiến công nghệ, dần dà làng Vạn Phúc có nghề dệt tinh xảo , Ông Hoàng Trọng Phu đã đến làng tôi viết sách, chụp ảnh về nghề dệt, và người Pháp thấy lụa Vạn Phúc đẹp đã mang lụa đi triển lãm Marseille năm 1931, đi Hội chợ Paris năm 1932 được người xem đánh giá là lụa tinh xảo nhất vùng Đông Dương.
Tuy nhiên hàng dệt ngày xưa chỉ là hàng thô không được bóng bẩy như bây giờ. Có được mặt hàng đẹp như ngày nay là do công lao của nhiều ông đã cải tiến kỹ thuật, nhớ ơn các ông ấy, chúng tôi đã xây một ngôi đền ở bên cạnh chùa làng, gọi là “Đền Thờ Liệt vị Tổ sư nghề dệt” . Làng Vạn Phúc cũng đã trải qua nhiều sự thăng trầm, Quãng năm 1960-1986 chúng tôi chuyên làm gia công cho Nhà nước, sản phẩm lụa Vạn Phúc hầu hết đều xuất sang Đông Âu. Cả HTX có tới 700 khung dệt nhưng không có nhà nào được làm mặt hàng khác.
Sau thời kỳ đổi mới, Hợp Tác xã không quản lý nữa, tơ sợi do các nhà tự lo, nhà nào muốn sản xuất mẫu nào cũng được , nên tại làng tôi đã có hơn 1000 khung dệt sản xuất nhiều loại lụa cung cấp cho thị trường trong và ngoài nước Nhiều mặt hàng lụa cao cấp như lụa vân quế, lụa hồng điệp, lụa vân lưỡng long song phượng đều có .
Trước đây làng lụa Vạn Phúc được triều đình giao dệt các mẫu áo cho hoàng triều, Sau Cách Mạng tháng Tám, nhiều thợ dệt cao tuổi lần lượt về với Tiên tổ. để phục hồi nghề cũ, ông Trịnh Bách đã cùng các thợ làng sưu tầm các mẫu cổ mà làm ra triều phục
Về kỹ thuật chọn tơ, dệt lụa thì ngày nay khác ngày xưa nhiều lắm , con tơ mua về phải qua tay thợ tơ rồi mới đến công đoạn quay tơ, chọn tơ,
-Thưa ông, trong quá trình đổi mới ông đã có những đóng góp gì
Ông lão thợ dệt không trả lời, mà lẳng lặng vào buồng bưng ra mấy súc lụa mầu, vui vẻ nói với khách
- Đây là những tấm lụa quý mà gia đình tôi vừa dệt xong để chào mừng Thăng Long – Hà Nội 1000 năm tuổi, Đây là lụa “Long Vân” có mầu đỏ làm nền, trên lụa có hình đôi rồng bay trên Khuê Văn Các, tượng trưng choThăng Long văn hiến, Tôi muốn cái trí tuệ được tôn vinh, nên hoa sen bọc lấy Khuê Văn Các, bởi hoa sen là biểu hiện của sự cao quý.

Ông lấy một tấm lụa khác nói tiếp : còn tấm lụa này tôi tôi lại dung mầu xanh nhạt làm nền, trên nền đó là những cánh hoa ban Tây Bắc Tại sao tôi lại đưa hoa ban vào mẫu dệt Vạn Phúc bởi vì tôi đã sống ở Tây Bắc 20 năm, đã từng được ngắm hoa ban bên suối, nên tôi nhớ, tôi yêu quý hoa ban và đưa mẫu này lên mặt lụa
Ông cho biết những mẫu lụa của ông đã được giải Nhất trong cuộc thi vừa qua.
Dân làng Vạn Phúc thường có nhiều người được gọi là “nghệ nhân có bàn tay vàng” , ông Nguyễn Hữu Chỉnh là một trong số các vị ấy. Ông đã từng được các giải thưởng từ cấp Sở Khoa Học Công nghệ tỉnh Hà Tây, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Ban chỉ đạo lễ Kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, được phong tặng Nghệ nhân
tiêu biểu
Năm nay dù đã cao tuổi ông vẫn say mê nghiên cứu, vẽ kiểu, và hướng dẫn thợ làm theo mẫu mới
Ngày xưa, lụa Hà Đông được lưu truyền trong ca dao
The La, lĩnh Bưởi, chồi Phùng
Lụa vân Vạn Phúc, nhiễu vùng Mỗ bên
Ngày nay, trong văn hóa đại chúng, lụa Hà Đông đi vào thơ, nhạc. Đã có nhiều ca sĩ hát lên Bài ca Áo lụa Hà Đông
Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông.
Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng
Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng

Lụa Vạn Phúc dù hiện nay có sự cạnh tranh của hàng ngoại, vẫn đứng chân trong tâm trí nhân dân và được nhân dân yêu chuộng

. Cập nhật theo nguyên bản của tác giả chuyển từ HàNội ngày 16.03.2014.

trích đăng lại bài vở đăng tải trong việt văn mới - newvietart.com xin vui lòng ghi rõ nguồn