Thượng Kinh ký sự (Thái)

Nguyên tác : Út Ỏ

Lời dẫn : Đây là một "thiên ký sự" của Út Ỏ -phìa Chiềng Ban, Chúa đất Mường Mụa xưa (nay là huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La), sau đời Vua Lê Tương Dực (1509-1516) về Kinh đô Thăng Long dâng Voi nạp cống cho vua Lê-chúa Trịnh (khoảng sau 1573 trở đi), bài viết theo thể thơ kể truyện của Dân tộc Thái bản địa Sơn La (thể "Khắp"), tác phẩm có trước cả "Thượng Kinh ký sự" của Hải Thượng lãn ông Lê Hữu Trác. Dưới con mắt khách quan của Út Ỏ, một vị quan,một trí thức, một nhà thơ dân tộc Thái cho ta thấy được sự phồn vinh sầm uất thời thịnh trị của kinh thành Thăng Long thời vua Lê- chúa Trịnh xưa (nay là Thủ đô Hà Nội).
_____________

ÚT Ỏ VỀ KINH

    Bè xuôi cập bến Tầm Châu
    Đường Voi hết buổi, ghé lầu Quán cơm
    Xứ Mường Kinh bán buôn đủ thứ
    Rượu thịt xơi thừa mứa thiếu gì.
    Người xuôi ăn uống xẻn dè
    Một Quan tiền thỏa no nê ba lòng.
    Rồi đi tới Hà Đông- Cao Xá
    Đồn Tướng Quân trấn giữ nơi này
    Mới hay thành quách cao dày
    Cậu Cai, ông Đội ra oai chặn đường
    Sai lính đòi bạc vàng, lụa mỏng
    Bảo phải bằng lần cống trước đây
    -Thưa rằng trời đất có hay
    Xưa ông Phìa lớn chọn ngày tiến Voi
    Còn nay Phìa bé phận tôi
    Cố dâng Voi quý còn đòi gì hơn ?
    Cai, Đội vẫn ra tuồng xách nhiễu
    Gà một con, gạo biếu một nồi
    Sớm mai được phép qua rồi
    Từ rừng vào phố chân Voi nhẹ nhàng...
    Bè thả trôi theo làn nước chảy
    Ngắm trời mây sảng khoái về Kinh
    Đò thuyền xuôi ngược lênh đênh
    Như vào xứ lạ : tới Dinh lúc nào
    Sai nhân vội trình vào Quan lớn
    -Voi quý này mãi tận Chiềng Ban
    Đường xa lội suối băng ngàn
    Mất nhiều tháng vượt khó khăn đem về
    Sai nhân ra vẫy đi vào Phủ
    Nhác trông lên thấy đủ lính hầu
    Giáo gươm lóe sáng trên đầu
    Ngỡ mình cỏ rác lạc vào Đế Kinh ?
    Hèo roi tuốt trắng tinh tăm tắp
    Áo bào nhiều màu sắc cực sang
    Quan Triều đội mũ cánh chuồn
    Ngang lưng Ngài thắt đai vàng uy nghi.
    Vào quỳ lễ lạy Ngài ba lạy
    Lời kính dâng Voi quý , bạc vàng :
    - Xin thương dân chúng ,bản mường
    Một lòng trung nghĩa Phìa Ban coi vì
    Xin chớ nghe những gì xúc xiểm
    Bao đời Vua : quân đến khoét đào
    Núi rừng sụp đổ thương đau
    Bản quê xơ xác, cáo cầy đào hang.
    Đã qua rồi triều vua Hồng Thuận (Lê Tương Dực)
    Về Triều đình cầu khẩn minh oan
    Kính mong Hoàng thượng xót thương
    Đây là Voi quý về dâng Triều đình.
    Quan Thiếu Bảo thực tình hả dạ
    Khen Phìa Mai kính Chúa, yêu Vua
    Sai Thư Lại thảo giấy tờ
    Dâng lời "khải Chúa" hẹn chờ sáng mai.
    Canh năm, dậy tiếng gà gáy sáng
    Tiếng chuông đồng ngân vọng Kinh Đô
    Sai Nha đón lúc tinh mơ
    Áo khăn tề chỉnh...cung Vua tiến vào
    Quan Câu Kê dẫn đầu hộ tống
    Thớt Voi theo thủng thẳng uy nghiêm
    Cửa Nam đá xếp liền liền
    Voi qua lọt thỏm ,phía bên rẽ vào
    Trước phủ Chúa hàng rào quân lính
    Võng lọng đầy lấp lánh kiệu hoa
    Lầu cao cung điện sáng lòa
    Trăm quan túc trực trước tòa chính Vương
    Áo mũ sang tía hường đường bệ
    Quân Ngự Lâm đẹp trẻ hào hùng
    Giáo gươm lớp lớp như rừng
    Bề tôi quỳ lạy lễ mừng "tiến Voi"
    Chúa hớn hở đến nơi xem ngắm
    Thớt Voi to khỏe khoắn vững vàng
    Phán : cho miễn thuế mỏ Vàng
    Cẩm bào áo gấm Chúa ban cho Phìa.
    Áo rực rỡ tỏa tia nắng sớm
    Thôi hãy về Mường Bản chăn dân
    Năm năm nộp thuế một lần
    Lấy bằng bạc, vải...bớt phần lo âu
    Những mừng rỡ : dập đầu ơn Chúa
    Chúa mừng vui lần nữa gia ơn
    Ban cho áo gấm hoa tròn
    Ngỡ lên tiên... trở về Mường Bản ta.
    Sai Nha lại đưa ra lối cũ
    Thăm phố phường ngoài Phủ gần xa
    Tìm mua giấy viết, quạt hoa
    Nhớ người Mường Bản chờ quà Kinh Đô.
    Qua Bông Nhuộm : gấm ,tơ, lụa trắng
    Sang Cửa Đông đá dựng đâu xa
    Đủ hàng bán lợn, bán gà
    Cá , cua ...đủ thứ toàn là thức ăn
    Hàng Cau có hàng trăm loại quả
    Muôn nghìn người các ngả chen nhau
    Mải xem gấm vóc Hàng Đào
    The hồng từng xúc chất cao tới trời
    Toàn những thứ đẹp ơi là đẹp
    Bát đĩa bày càng liếc càng ưa
    Hàng Gương lấp lánh có thừa
    Gương to bên phố tha hồ đứng soi
    Hàng Mũ đủ áo tơi, khăn túi
    Hiệu thợ may chen tới len vào
    Người nào bộ nấy khít khao
    Cắt may như ý thợ nào khéo hơn ?
    Hàng Nông Cụ bán buôn cũng lắm
    Tới Hàng Nồi thử ngắm chọn chơi
    Nồi ninh, chảo rán tuyệt vời
    Sang Hàng đạn ghém, chì chài, lưỡi câu
    Hàng Thiếc lắm cơi trầu, bình rượu
    Như hoa Ban chồng chéo sáng choang
    Giầu sang là cửa Hàng Vàng
    Ăn ngon mặc đẹp khoe khoang hết mình
    Hàng Chiêng đánh kêu inh vui thật
    Tiếng vang như đổ thác xuống ghềnh
    Tới Hàng Gươm giáo mà kinh
    Đao to, kiếm nhỏ rợn mình ngó qua
    Sang lầu to toàn là súng lớn
    Khẩu " Thần Oai" vừa bốn người khiêng
    Ngổn ngang nhà ngói nối liền
    Bầy Voi ngà trắng thật hiền nhẩn nha.
    Từ thuở lớn làm cha lũ nhỏ
    Thấy bao nghề chắng có ở Mường ?
    Dù hoa nét vẽ tinh tươm
    Áo Vua rồng lượn thêu cườm trên khuy
    Tranh Nàng Tiên tạc chi đến khéo
    Cột người ôm họ đẽo thẳng băng
    Đài cao dựng vút hết tầm
    Đèn trên đỉnh tháp thắp bằng thứ chi ?

    *

    Cuộc du ngoạn thêm đi thêm biết
    Về Bản Mường kể hết...khó tin
    Hàng Mây bện chão kéo thuyền
    Cói đan bao thứ đẹp bền mời mua
    Đi chừng đã mỏi nhừ chân cẳng
    Về Quán Cơm nghỉ hẳn một đêm
    Sớm vào chào biệt Quan trên
    Gửi lới chúc Chúa bình yên đẹp lòng.

    *

    Lời Chúa dặn nhiều năm nhớ kỹ
    Lời mẹ cha đủ nhẽ thân thương
    Quan sai kẻ đỡ khách Mường
    Tới thuyền thân tiễn lên đường rời Kinh.




© Cập nhật ngày 30.03.2013 theo nguyên bản của tác giả gửi từ Hà Nội.
. VUI LÒNG GHI RÕ NGUỒN NEWVIETART.COM KHI TRÍCH ĐĂNG LẠI .